Mục tiêu tăng trưởng kinh tế Việt Nam đã được nêu ra đã hết sức rõ ràng, tăng trưởng GDP trung bình 2 con số và tỷ lệ đầu tư/GDP xấp xỉ 40%. Do đó, yêu cầu đặt ra là tổng nhu cầu vốn phải huy động gần 1.500 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2030, gấp đôi nhu cầu vốn của 5 năm trước đó. Câu hỏi đặt ra là Dòng vốn này sẽ đến từ đâu? 

Tại hội thảo "Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn” diễn ra ngày 15/07, bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Quản lý quỹ Dragon Capital đã có những phân tích cụ thể về nguồn lực cho Việt Nam trong chu kỳ tăng trưởng mới. 

Chuyên gia Dragon Capital khẳng định, trong 10 năm qua phải thừa nhận rằng kinh tế Việt Nam đã có một chặng đường dài và đạt được những thành tích đáng mừng. Tuy nhiên chúng ta đang ở giai đoạn mới về tăng trưởng và nhu cầu vốn rất cao trong giai đoạn tới. 

Bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Quản lý quỹ Dragon Capital. Ảnh: Chí Cường

Trong khi đó, tín dụng ngân hàng và vốn ngoại chỉ đáp ứng được khoảng 1 nửa. Nhóm ngân hàng có thể đáp ứng được 20-25% khi dư nợ đã xấp xỉ 146% GDP, cao nhất khu vực, do đó dư địa tăng trưởng cho vay doanh nghiệp là hạn chế. Kênh FDI/FPI có thể đáp ứng 20-25% khi vốn FDI giải ngân tuy tăng nhưng với tốc độ không quá cao, và dòng vốn gián tiếp vốn có tính biến động lớn/phụ thuộc nhiều vào yếu tố thị trường. Phần còn lại từ 120-150 tỷ USD/năm sẽ cần được bù đắp thông qua thị trường vốn bao gồm thị trường trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu. 

Hiện tín dụng ngân hàng không còn nhiều dư địa. Nếu tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao hơn tăng trưởng GDP danh nghĩa khoảng 3-4% trong 5 năm tới, Việt Nam sẽ vượt qua Thái Lan và Singapore trở thành quốc gia có dư nợ tín dụng/GDP cao nhất khu vực ASEAN. 

Ngoài việc không còn nhiều room để phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng, lệ thuộc tín dụng cũng sẽ tăng chi phí vốn cho cả nền kinh tế, bà Đặng Nguyệt Minh cho biết. Ngành ngân hàng còn phải chịu nhiều áp lực hơn về nguồn vốn của mình, theo lộ trình trần tỷ lệ giảm dần và hạn chế tài trợ dài hạn. Hệ số an toàn vốn hiện khoảng 11%, còn mỏng so với khu vực, đặt ra áp lực tăng vốn cấp 1 khi hướng tới Basel III. 

Với bối cảnh này, bà Minh khẳng định, cần chuyển gánh nặng vốn dài hạn sang đúng kênh là thị trường vốn bởi không thể xây một nền kinh tế 40 năm bằng nguồn vốn kỳ hạn 12 tháng. 

Ở các thị trường phát triển, vai trò của ngành ngân hàng đã có sự thay đổi đáng kể. Ngân hàng lui về để đảm nhiệm vai trò thanh toán, đóng góp vốn ngắn hạn cung cấp vốn lưu động, cho vay tiêu dùng, cho vay cá nhân. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư hạ tầng, đầu tư tăng trưởng quy mô sản xuất cho nền kinh tế được đặt lên thị trường vốn gồm trái phiếu và cổ phiếu. 

Tại Việt Nam, quy mô 2 thị trường vốn này còn khiêm tốn, chiếm chưa đến 25% vốn huy động dài hạn (bao gồm tín dụng ngân hàng) so với mức 40-50% tại các thị trường phát triển, nơi tăng trưởng bền vững từng được dẫn dắt bởi đầu tư. 

Nguồn: Dragon Capital

Để cân bằng kênh huy động vốn cho nền kinh tế, thị trường chứng khoán cần đạt quy mô 120% GDP (hiện ở mức hơn 50%), thị trường trái phiếu cần ở mức 40% GDP thì hiện còn dưới 20%. Việc nâng hạng thị trường là cam kết rất lớn, nỗ lực rất lớn nhưng chỉ là vấn đề thứ nhất. "Chúng ta làm rất nhiều để thu hút dòng vốn ngoại nhưng vẫn chưa có nhiều giải pháp để huy động thu hút được dòng vốn bền vững nhất là dòng vốn trong nước", chuyên gia Dragon Capital chia sẻ. 

Việt Nam có những yếu tố hỗ trợ rất tốt như tăng trưởng GDP, lợi nhuận doanh nghiệp vẫn được dự báo tăng trưởng 23% trong năm 2026, định giá rất rẻ so với khu vực, bên cạnh đó là những câu chuyện vĩ mô rất đẹp, nhân khẩu học tốt với tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng nhanh còn thị trường chứng khoán được nâng hạng… Những yếu tố này cho thấy Việt Nam là điểm đến thu hút nhà đầu tư nhưng nghịch lý là vì sao hội tụ đủ yếu tố cần thiết nhưng dòng vốn ngoại vẫn rút ròng? 

Nếu tính theo giá trị vốn hoá khối ngoại chỉ còn 12%, giảm một nửa so với thời kỳ đỉnh cao 2016. Đây cũng là câu chuyện chung của các nước trong khu vực nhưng Việt Nam bị rút tương đối nhiều hơn các quốc gia khác. 

Nhìn nhận về bối cảnh này, chuyên gia Dragon Capital khẳng định có 2 nút thắt cần tháo gỡ ở đây là về cung và cầu. Về cung, cơ cấu thị trường chưa có sự đồi mới. Còn về cầu, chúng ta đang thu hút dòng vốn ngoại nhưng dòng tiền nội địa cũng cần được quan tâm thu hút. 

Cơ cấu vốn hoá lệch về tài chính và bất động sản. Hai nhóm này chiếm tỷ trọng áp đảo vốn hoá, tăng từ 56% năm 2025 lên hơn 68% năm 2026 trong khi ngành sản xuất giảm từ 21% xuống 15%, ngành dịch vụ giảm từ 17% xuống 11%. Việt Nam đang thiếu các đại diện ngành công nghệ cao, gần như chỉ có vài đại diện. Thị trường đang thiếu chiều rộng ngành so với khu vực, đây cũng chính là hàng hoá mà chúng ta còn thiếu. 

Còn về cầu, thị trường quá lệ thuộc nhà đầu tư cá nhân, thiếu dòng tiền dài hạn từ các quỹ. Dòng tiền dài hạn từ quỹ (mở, hưu trí, bảo hiểm) còn rất mỏng. Tổng tài sản của các quỹ được quản lý trong nước là 32 tỷ USD, chủ yếu là trái phiếu, chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ so với các nước trong khu vực. Còn quỹ hưu trí tự nguyện đã có cách đây 10 năm nhưng tổng tài sản chỉ đạt 81 triệu USD. 

Bà Minh khẳng định, không thể chỉ trông chờ vốn ngoại. Muốn thị trường ổn định, cần phải xây nhà đầu tư tổ chức nội địa như quỹ hưu trí, bảo hiểm nhân thọ, quỹ mở - làm “mỏ neo” cho dòng tiền dài hạn.