Không làm đúng chỉ đạo của Phó thủ tướng

Cần nhắc lại, Dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn I là tuyến cao tốc trục ngang đầu tiên kết nối trực tiếp khu vực Tây sông Hậu, liên kết các hành lang vận tải từ biên giới phía Tây (An Giang) ra biển Đông (Sóc Trăng), phá thế độc đạo của các tuyến quốc lộ hiện hữu. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc trọng điểm này sẽ tạo động lực phát triển công nghiệp, thương mại, du lịch và thu hút đầu tư, góp phần hoàn thiện hạ tầng kinh tế, đẩy mạnh xuất nhập khẩu hàng hóa cho cả Đồng bằng sông Cửu Long.

Khai thác cát cho dự án cao tốc

Cũng vậy, Dự án đường cao tốc Cần Thơ - Cà Mau là công trình giao thông trọng điểm quốc gia, là “mảnh ghép” hoàn thiện tuyến cao tốc Bắc - Nam, giúp giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp, thúc đẩy lưu thông đặc biệt là các mặt hàng nông sản chủ lực, thủy hải sản và sản phẩm chế biến của miền Tây vươn ra thị trường nhanh hơn.

Tháng 9/2023, Phó thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố vùng ĐBSCL “trong năm 2023 phải hoàn thiện thủ tục cấp phép, khai thác theo cơ chế đặc thù đối với tất cả mỏ vật liệu phục vụ dự án cao tốc trọng điểm quốc gia theo đúng Nghị quyết của Quốc hội”.

Vậy nhưng theo Thanh tra Chính phủ, năm 2023, UBND tỉnh Sóc Trăng (nay là TP. Cần Thơ) không cấp được mỏ vật liệu nào để cung cấp cho Dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn I. Việc này đã “ảnh hưởng đến tiến độ cung ứng vật liệu phục vụ thi công Dự án”, Thanh tra Chính phủ kết luận.

Trong khi đó, TP. Cần Thơ (tính cả Sóc Trăng và Hậu Giang sau sáp nhập) quy hoạch 13 mỏ/khu vực cát san lấp với tổng diện tích 1.828,87 ha và tổng trữ lượng dự báo khoảng 40.863.916 m3.

Không làm theo cơ chế đặc thù

Nghị quyết số 106/2023/QH15 của Quốc hội cho phép nhà thầu thi công khai thác theo cơ chế đặc thù và việc khai thác theo quy định này được thực hiện đến khi hoàn thành dự án.

Thủ tướng Chính phủ, tại Công điện số 85/CĐ-TTg, ngày 10/6/2025, yêu cầu khẩn trương rà soát, xác định các mỏ, các nguồn cung, công suất, điều chỉnh công suất khai thác, giao mỏ trực tiếp cho các nhà thầu thuộc các dự án còn thiếu, các dự án quan trọng quốc gia... để bảo đảm cân đối cung cầu, kịp thời xử lý ngay các thiếu hụt cục bộ trên từng địa bàn, địa phương, hoàn thành trước ngày 20/6/2025.

Dự án quan trọng quốc gia bị động về vật liệu do chính quyền chú trọng nguồn cung ra thị trường

Tại kết luận thanh tra chuyên đề công tác quản lý khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại Đồng Tháp, Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu, Thanh tra Chính phủ còn cho hay, UBND các tỉnh mới tập trung triển khai công tác quy hoạch và khoanh định khu vực không đấu giá để cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng cung cấp ra thị trường, chưa quan tâm đến việc quy hoạch và khoanh định khu vực không đấu giá để cấp phép thăm dò, khai thác cung cấp cho các công trình đầu tư xây dựng như quy định tại Nghị định số 15/2012/NĐ-CP và Nghị định số 158/2016/NĐ-CP của Chính phủ, dẫn đến lúng túng, bị động trong việc bố trí và thực hiện các thủ tục khai thác khoáng sản làm vật liệu để cung cấp cho công trình, dự án quan trọng quốc gia trong thời gian qua.

Tiếp đến, Phó thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu UBND các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Sóc Trăng, Tiền Giang, Bến Tre, Kiên Giang, Đồng Nai, Bình Dương rà soát toàn bộ bản xác nhận khai thác các mỏ vật liệu cấp theo cơ chế đặc thù và hoàn thành thủ tục điều chỉnh bản xác nhận trước ngày 15/3/2025, bảo đảm việc cho phép kéo dài thời gian khai thác vật liệu cho đến khi hoàn thành dự án.

Nhưng theo Thanh tra Chính phủ, UBND tỉnh Sóc Trăng (nay là UBND TP. Cần Thơ) không gia hạn, kéo dài thời gian khai thác đến khi hoàn thành dự án cho nhà thầu đối với mỏ MS12 và mỏ MS05.

Hệ quả là “dẫn đến hết thời hạn khai thác nhưng chưa khai thác hết trữ lượng được cấp phép (mỏ MS12 còn khoảng 208.466 m3, mỏ MS05 còn khoảng 648.541 m3), ảnh hưởng đến nguồn cung vật liệu cát và tiến độ thi công dự án thành phần 4”, Thanh tra Chính phủ kết luận.

Đáng nói, dự án thành phần 4 của Dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn I là dự án thiếu vật liệu trầm trọng nhất.

Điều chuyển cát với thời hạn… bất khả thi

Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP, ngày 21/9/2025 của Chính phủ cũng cho phép Chủ tịch UBND cấp tỉnh điều chỉnh bản xác nhận về khu vực, công suất, khối lượng, phương pháp, thiết bị, kế hoạch khai thác để cung cấp khoáng sản cho dự án khác, đồng thời điều tiết khoáng sản dư thừa cho các công trình, dự án
quan trọng quốc gia.

Theo đề nghị của UBND TP. Cần Thơ ngày 5/3/2026 về việc hỗ trợ, điều chuyển nguồn cát cho Dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn I, ngày 30/3/2026, UBND tỉnh An Giang ban hành Bản xác nhận số 1053/XN-UBND.

Oái oăm, bản xác nhận này có hiệu lực đến ngày 31/3/2026, tức thời hạn thực hiện điều chuyển khoảng 322.000 m3 cát chỉ còn đúng… 1 ngày.

Thanh tra Chính phủ kết luận việc xác định thời hạn như trên là không khả thi, ảnh hưởng đến khả năng huy động nguồn vật liệu phục vụ dự án và không thực hiện đúng quy định về điều tiết khoáng sản cho các công trình trọng điểm.

Không chỉ thế, An Giang còn chậm thực hiện điều chỉnh Bản xác nhận số 904/BXN-UBND ngày 30/6/2025 để điều chuyển khoảng 404.214 m3 cát từ mỏ trên sông Hậu sang phục vụ DATP 4 theo đề nghị của Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, nhằm bảo đảm nguồn vật liệu và tiến độ dự án.

Lề mề thủ tục hành chính

Tại miền Đông,các dự án trọng điểm cũng gặp “điểm nghẽn” vật liệu bởi công tác quản lý, điều hành.

Minh chứng, Thanh tra Chính phủ cũng công bố Kết luận thanh tra số 636/KL-TTCP về quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TP.HCM, tỉnh Tây Ninh và tỉnh Đồng Tháp liên quan đến 4 dự án trọng điểm gồm: Dự án đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận; Dự án đường cao tốc Cao Lãnh - An Hữu thành phần 1; Dự án đường cao tốc Cao Lãnh - An Hữu thành phần 2 và Dự án đường cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh, giai đoạn I.

Trong các dự án nêu trên, chỉ có Dự án đường cao tốc Cao Lãnh - An Hữu thành phần 2 cơ bản bảo đảm nhu cầu vật liệu. Còn lại đang thiếu khoảng 3,862 triệu m3 đá xây dựng và 2,770 triệu m3 cát san lấp.

Đáng lưu ý, các dự án này cũng đều được hưởng các cơ chế, chính sách đặc thù trong cấp phép, điều chỉnh công suất và huy động nguồn vật liệu từ các mỏ…

Nhưng Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM thẩm định hồ sơ điều chỉnh giấy phép khai thác khoáng sản chậm 6 ngày so với thời hạn quy định.

Sở Xây dựng TP.HCM cũng có ý kiến đối với thiết kế cơ sở, thiết kế khai thác chậm 6 ngày.

Những điểm nghẽn trên không hoàn toàn mới. Kết luận thanh tra chuyên đề công tác quản lý khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại Đồng Tháp, Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu (trước khi sáp nhập tỉnh), công bố trước đó, đã chỉ ra nhiều vấn đề tương tự.

Chẳng hạn, ở khâu thủ tục sau đấu giá, mỏ cát tại Đồng Tháp hoàn thành thăm dò, có đơn đề nghị phê duyệt trữ lượng từ tháng 2/2024 nhưng đến tháng 3/2025 mới được phê duyệt, chậm 6 tháng so với quy định.

Tại Bình Phước, hai mỏ trúng đấu giá từ tháng 2/2023 đến tháng 3/2025 vẫn chưa được cấp giấy phép thăm dò.

Thực trạng trên cho thấy, việc gỡ nút thắt “đói” vật liệu cho các dự án trọng điểm không chỉ phụ thuộc vào trữ lượng mỏ mà còn ở một chuỗi thực thi đủ nhanh và đủ chặt.