Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam nhấn mạnh bước đột phá trong tư duy "công đoàn đồng hành với nâng cao năng suất lao động"

Hai khâu đột phá chiến lược và tầm nhìn nhiệm kỳ mới

Từ ngày 3/6 đến ngày 5/6/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), 780 đại biểu ưu tú, đại diện cho gần 10 triệu đoàn viên cả nước, tham dự Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam.

Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031 là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong định hướng hoạt động công đoàn, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động.

Trong giai đoạn mới, Đại hội xác định hai khâu đột phá chiến lược nhằm khẳng định vai trò của tổ chức công đoàn trong xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện đại, lớn mạnh.

Thứ nhất, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công đoàn, nhất là cán bộ chuyên trách và Chủ tịch công đoàn cơ sở. Nhiệm kỳ 2026 - 2031 đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy hoạt động công đoàn, đòi hỏi cán bộ công đoàn phải rời khỏi lối làm việc hành chính, xa rời cơ sở, để đi sâu vào đời sống công nhân.

Một yêu cầu cấp bách trong nhiệm kỳ này là công đoàn phải gần người lao động trên không gian số. Đây là nơi công nhân ngày càng sử dụng nhiều để tìm kiếm thông tin, bày tỏ tâm tư và phản ánh bức xúc. Nếu công đoàn không hiện diện hiệu quả tại đây, khoảng trống thông tin có thể bị lấp đầy bởi tin giả, luận điệu sai trái hoặc các kênh thiếu trách nhiệm.

Đội ngũ cán bộ công đoàn chuyên nghiệp hơn có nhiệm vụ nắm bắt kịp thời những vấn đề của người lao động, bao gồm tiền lương, việc làm, nhà ở, bữa ăn ca, an toàn lao động, chăm sóc con cái, sức khỏe tinh thần, cơ hội học nghề và thăng tiến. Việc nâng cao chất lượng cán bộ là yêu cầu cấp thiết để tổ chức công đoàn đủ năng lực, đủ bản lĩnh và đủ phương thức hiện đại để bảo vệ người lao động trong môi trường mới.

Thứ hai, ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động công đoàn và thúc đẩy sản xuất kinh doanh. Trong bối cảnh tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số tác động sâu rộng đến việc làm, thu nhập, kỹ năng nghề nghiệp, tổ chức công đoàn xác định chuyển đổi số là động lực nâng cao hiệu quả hoạt động.

Công đoàn cần hiện diện hiệu quả trên không gian số để nắm bắt thông tin, lắng nghe tâm tư, tiếp nhận phản ánh và cung cấp dịch vụ cho người lao động. Việc gần người lao động trên không gian số không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là yêu cầu chính trị - xã hội và tổ chức nhằm lấp đầy khoảng trống thông tin, ngăn chặn tin giả và các luận điệu sai trái. Chuyển đổi số được thực hiện nhằm xây dựng mô hình tổ chức công đoàn mở, linh hoạt và năng động.

Về tầm nhìn nhiệm kỳ mới, Đại hội XIV xác định mục tiêu tập trung phát triển đoàn viên, hoàn thiện mô hình tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động; đầu tư nguồn lực, đổi mới cách làm trong thực hiện nhiệm vụ đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền lợi người lao động.

Phương châm xuyên suốt cho hoạt động công đoàn trong giai đoạn tới là “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đổi mới - Phát triển”. Tầm nhìn này gắn liền với việc chuyển từ cách làm chủ yếu dựa vào phong trào, vận động truyền thống, sang cách tiếp cận toàn diện hơn: lấy người lao động làm trung tâm, lấy cơ sở làm địa bàn hành động, lấy đối thoại, thương lượng và chính sách làm công cụ bảo vệ từ xa.

Kỷ nguyên mới đối với tổ chức công đoàn trước hết phải là kỷ nguyên mới của công đoàn cơ sở. Tâm thế hoạt động tại cơ sở cần thay đổi cơ bản theo phương châm: “Chủ động là cơ bản, sáng tạo làm nền tảng, thiết thực là mục tiêu”.

Tầm nhìn của tổ chức cũng bao gồm việc đồng hành nâng cao năng suất lao động và phúc lợi cho người lao động. Chăm lo tốt nhất cho người lao động không chỉ là tặng quà lúc khó khăn, mà còn là giúp họ nâng cao trình độ, có việc làm bền vững, thu nhập ổn định và khả năng thích ứng với thay đổi. Công đoàn sẽ thúc đẩy người lao động học tập, đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ để trở thành “công nhân số”, “lao động số”.

Bảo vệ người lao động “từ sớm, từ xa”

Công đoàn Việt Nam không chỉ là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp công nhân và người lao động, mà còn là đại diện duy nhất của người lao động ở cấp quốc gia trong quan hệ lao động và quan hệ quốc tế về công đoàn. Điều này đặt ra yêu cầu phải có những đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng các đòi hỏi chưa từng có của thực tiễn.

Bối cảnh hiện nay cho thấy, cơ cấu lao động đang thay đổi nhanh chóng với sự gia tăng lao động trong khu vực doanh nghiệp tư nhân và khu vực phi chính thức. Đồng thời, sự tác động sâu rộng của tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm, thu nhập và kỹ năng nghề nghiệp của người lao động.

Trong bối cảnh quan hệ lao động vận hành ngày càng đầy đủ hơn theo cơ chế thị trường, tổ chức công đoàn xác định không chỉ làm tốt vai trò chăm lo, mà phải trở thành lực lượng đại diện đủ năng lực, đủ bản lĩnh và có phương thức hiện đại để bảo vệ người lao động trong môi trường mới.

Tư duy đại diện thực chất được thể hiện qua phương châm bảo vệ từ sớm, từ xa. Vai trò này bắt đầu ngay từ khâu tham gia xây dựng chính sách, pháp luật; giám sát thực thi; phát hiện sớm nguy cơ xung đột; thúc đẩy đối thoại định kỳ và thương lượng tập thể thực chất tại doanh nghiệp.

Trong quan hệ lao động hiện đại, đối thoại không phải là hình thức và thương lượng không phải là thủ tục. Đó phải là quá trình công đoàn chủ động sử dụng thông tin, dữ liệu, hiểu biết pháp luật, kỹ năng đàm phán và uy tín đại diện để tạo ra những cam kết cụ thể cho người lao động.

Các cam kết này tập trung vào những vấn đề thiết thực như tiền lương, thưởng, phúc lợi, điều kiện làm việc, thời giờ làm việc, đào tạo kỹ năng và an toàn lao động. Công đoàn cũng xác định rõ người lao động không thể được bảo vệ bền vững nếu năng suất thấp hoặc kỹ năng lạc hậu dẫn đến nguy cơ bị thay thế bởi công nghệ. Do đó, bảo vệ người lao động gắn liền với việc giúp họ nâng cao trình độ, có việc làm bền vững và khả năng thích ứng với thay đổi.

Để thực hiện hiệu quả vai trò đại diện, kỷ nguyên mới của tổ chức Công đoàn trước hết phải là kỷ nguyên mới của công đoàn cơ sở. Cán bộ công đoàn cần đi sâu tìm hiểu đời sống công nhân. Bên cạnh khu vực Nhà nước và doanh nghiệp lớn, tổ chức phải mở rộng cách tiếp cận đến doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, lao động phi chính thức và lao động nền tảng số.

Mục tiêu phát triển 4 triệu đoàn viên

Tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, một trong những chỉ tiêu phấn đấu quan trọng đến hết nhiệm kỳ 2026 - 2031 là phát triển thực tăng ít nhất 4 triệu đoàn viên công đoàn. Đây là con số thách thức, đòi hỏi nỗ lực lớn và phát huy năng lực cốt lõi của tổ chức Công đoàn trong đối thoại và thương lượng tập thể.

Để đạt được mục tiêu này, Công đoàn Việt Nam xác định phải tập trung khảo sát, tuyên truyền và đổi mới cách tiếp cận đoàn viên. Trong bối cảnh cơ cấu lao động tiếp tục có sự thay đổi mạnh mẽ, lao động trong các doanh nghiệp tư nhân và khu vực phi chính thức có xu hướng tăng nhanh.

Công đoàn chủ động sử dụng thông tin, dữ liệu, hiểu biết pháp luật, kỹ năng đàm phán và uy tín đại diện để tạo ra những cam kết cụ thể về tiền lương, tiền thưởng, phúc lợi, điều kiện làm việc, thời giờ làm việc, đào tạo kỹ năng và an toàn lao động. Khi người lao động thấy được lợi ích thực chất và quyền lợi được bảo vệ từ xa, trên diện rộng, sự gắn bó với tổ chức sẽ được củng cố.

Song song với việc phát triển số lượng, Đại hội XIV nhấn mạnh bước đột phá trong tư duy: công đoàn đồng hành với nâng cao năng suất lao động. Một chương trình trọng tâm được xác định là: “Công đoàn Việt Nam đồng hành với Chính phủ nâng cao năng suất lao động, thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số”.

Điểm nhấn đặc biệt của Đại hội là chương trình trao đổi, thảo luận trực tiếp giữa Thủ tướng Chính phủ với các đại biểu về chủ đề này, khẳng định vai trò của người lao động là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Để bảo vệ người lao động một cách bền vững, công đoàn đặt mục tiêu tham gia thúc đẩy để ít nhất 65% công nhân lao động tại các doanh nghiệp tham gia học tập nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp; khuyến khích người lao động đổi mới sáng tạo, tiên phong ứng dụng khoa học - công nghệ, làm chủ dây chuyền sản xuất hiện đại để trở thành “công nhân số”, “lao động số”; hỗ trợ người lao động trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để tham gia hiệu quả vào nền kinh tế số và xã hội số.