Nên ưu tiên thủy điện lớn, thủy điện nhỏ phải đảm bảo an toàn

Chiều nay (8/12), Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 – 2030. Các đại biểu Quốc hội cho rằng, việc ban hành Nghị quyết là rất cần thiết bởi nhu cầu năng lượng cho giai đoạn mới là rất lớn trong khi thực tiễn hiện nay còn nhiều điểm nghẽn trong đầu tư nguồn điện, lưới điện, hạ tầng lưu trữ năng lượng và phát triển năng lượng mới.

Tuy vậy, theo các đại biểu, phát triển các nguồn năng lượng cần đảm bảo an toàn. Lấy ví dụ từ việc thủy điện xả lũ - nhất là thủy điện nhỏ - gây ra nhiều hậu quả giai đoạn vừa qua, đại biểu Nguyễn Anh Trí, đoàn Hà Nội cho rằng, Nghị quyết nên bổ sung thêm nội dung về thủy điện.

Theo đại biểu, thời gian qua có tới gần 20 thủy điện nhỏ đã từng xả lũ gây thiệt hại cho hạ lưu. Để hạn chế tác hại của thủy điện nhỏ và vừa, đại biểu kiến nghị cần rà soát lại tất cả các thủy điện nhỏ và vừa đã có ở nước ta, để khắc phục những nguyên nhân xả lũ gây ra hậu quả xấu. Nếu Thủy điện nào không khắc phục được thì nên đóng cửa hoạt động. Nếu xả lũ gây thiệt hại cho dân thì phải đền bù xứng đáng; gây tổn hại đến tính mạng người dân thì phải xử lý hình sự. 

"Đã làm thủy điện là phải an toàn, không an toàn dứt khoát không cho làm. Nếu có thể, Nhà nước đầu tư thật lớn để làm thủy điện rất lớn. Đồng thời, thay thế thủy điện nhỏ và vừa bằng các dự án điện gió, điện mặt trời – là loại năng lượng tái tạo mà Việt Nam có nhiều ưu thế và đã có rất nhiều tiến bộ về công nghệ", đại biểu kiến nghị.  

Giải trình ý kiến của đại biểu, Bộ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hồng Diên cho biết, những quy định hiện hành của pháp luật về thủy điện vừa và nhỏ hiện nay đã được điều chỉnh tương đối phù hợp và đây là vấn đề dài hạn, không phải là vấn đề cấp bách. Tuy vậy, cơ quan sẽ tiếp thu ý kiến của đại biểu. Đồng thời sẽ đề cập về thủy điện nhỏ trong việc rà soát, sửa đổi Luật Điện lực, dự kiến triển khai trong năm 2026.

Thận trọng phát triển điện hạt nhân

Tại dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia 2026-2030, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định về khuyến khích doanh nghiệp, tư nhân tham gia nghiên cứu, đầu tư phát triển điện hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR).

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi năng lượng sâu rộng, trong khi yêu cầu về an ninh năng lượng, giảm phát thải và duy trì tăng trưởng ở mức cao ngày càng trở nên cấp thiết thì phát triển điện hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) là một hướng đi đáng cân nhắc và phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đại biểu cũng đồng tình với quy định khuyến khích doanh nghiệp khu vực nhà nước và tư nhân tham gia nghiên cứu, đầu tư phát triển điện hạt nhân mô-đun nhỏ như trong dự thảo.  

Tuy vậy, đại biểu Trịnh Tú Anh cho rằng phát triển điện hạt nhân SMR trên cơ sở thận trọng, có lộ trình, đi kèm điều kiện về an toàn, trách nhiệm và minh bạch. Theo đó, Chính phủ cần xây dựng khung pháp lý riêng cho SMR, gồm cấp phép thiết kế, thẩm định công nghệ, giám sát vận hành và kiểm soát chất thải phóng xạ. Doanh nghiệp muốn tham gia phải đáp ứng năng lực tài chính, công nghệ, trách nhiệm môi trường, và Nhà nước giữ vai trò kiểm soát. 

"Khuyến khích không phải là buông lỏng, mà là tạo hành lang để những chủ thể có năng lực thực sự phát triển công nghệ mới, trong khi Nhà nước giữ vai trò điều tiết, giám sát", đại biểu Tú Anh đề nghị.

Trong khi đó, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cũng cho rằng, điện hạt nhân SMR là lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao về an toàn tính mạng và tài sản người dân nếu xảy ra sự cố. Do đó, đại biểu đề nghị bước đầu chỉ nên cho phép thực hiện thí điểm. Ngoài ra, đại biểu cho rằng quy định khuyến khích doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân tham gia nghiên cứu đầu tư như hiện tại còn quá chung chung, cơ quan soạn thảo cần làm rõ hơn nội dung này. Chưa kể, Nghị quyết chỉ  có thời hạn 5 năm nên cần xem xét kỹ tính khả thi của quy định này. 

Đối với điện gió ngoài khơi, nhiều đại biểu cho rằng nên xác định một cơ quan trugn ương làm đầu mối điều phối thay vì trao quyền cho UBND cấp tỉnh, vì các tỉnh cũng chỉ có thể đưa ra quyết định sau khi có sự chấp thuận của các bộ, ngành. Đại biểu Hà Sỹ Đồng (Quảng Trị) đề nghị thêm, cần rút ngắn thời gian cấp phép khảo sát; thống nhất mẫu hồ sơ; bổ sung tiêu chí đánh giá năng lực nhà đầu tư đối với dự án quy mô lớn...

Về giá điện, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Tp. Huế) đề xuất xây dựng Hợp đồng mua bán điện PPA với các điều khoản bảo đảm rủi ro như điều khoản ngừng/giảm phát, giúp nhà đầu tư dễ dàng huy động vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế. 

Tiếp thu, giải trình các nội dung đại biểu nêu, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cho biết, khung giá cho điện gió ngoài khơi đã được ban hành từ tháng 6/2020. Theo đó, quy định rất rõ giữa 3 vùng có cơ chế giá như thế nào, tương ứng với tiềm năng thế mạnh của điện gió ngoài khơi.

Việt Nam có tiềm năng điện gió ngoài khơi rất lớn. Vì vậy, quan điểm của Chính phủ nói chung, cơ quan chủ trì soạn thảo nói riêng là hết sức thận trọng, không làm ồ ạt, vừa phải làm để khai thác tiềm năng thế mạnh, vừa phải từng bước để rút ra bài học cần thiết cho việc phát triển.