Hạn chế về công nghệ và chính sách

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Trưởng phòng Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), toàn Thành phố hiện có hơn 13.700 cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản, trong đó hơn 1.700 cơ sở chế biến, chủ yếu quy mô vừa và nhỏ. Sản phẩm chế biến nông, lâm, thủy sản do Hà Nội sản xuất mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu tiêu thụ, phần còn lại phải nhập từ các tỉnh hoặc nhập khẩu.

Phần lớn nông sản sau thu hoạch vẫn tiêu thụ ở dạng tươi sống, chưa qua chế biến, khiến giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, các sản phẩm chế biến, ăn liền lại ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ tính tiện lợi, chất lượng bảo đảm và giá thành hợp lý. Hiện tỷ lệ sản phẩm chế biến, ăn liền tại các kênh bán lẻ hiện đại chiếm khoảng 20 - 25% tổng lượng hàng hóa nông, lâm, thủy sản.

Bức tranh chế biến nông sản Hà Nội cho thấy nhiều tồn tại do trình độ công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa còn hạn chế; năng suất thấp, giá thành cao; thiếu vắng các doanh nghiệp lớn có kinh nghiệm và tiềm lực tài chính để đầu tư sâu vào chế biến.

Chế biến vẫn là “điểm nghẽn” khiến giá trị gia tăng của nông sản chưa đạt kỳ vọng.

Chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, đặc biệt là chế biến, giết mổ gia súc, gia cầm, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ chưa thực sự hấp dẫn doanh nghiệp. Việc tiếp cận đất đai, vốn sản xuất quy mô lớn vẫn còn vướng mắc, trong khi nhiều cơ sở chế biến chưa áp dụng công nghệ thân thiện môi trường, ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu và khả năng xuất khẩu.

Trước đó, tại Hội thảo Ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao giá trị trong bảo quản sau thu hoạch và chế biến thực phẩm nông, lâm, thuỷ sản ngày 12/8, ông Nguyễn Huy Toán, Giám đốc Công nghệ Tập đoàn Verysell đề xuất đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong cả hai khâu gồm chế biến và bảo quản sau thu hoạch.

Trong chế biến, AI có thể hỗ trợ thiết bị kiểm tra sản phẩm, phát hiện tạp chất, phân loại chính xác, tối ưu hóa thông số như nhiệt độ, thời gian để bảo đảm chất lượng đồng đều. Ở khâu bảo quản, cần ứng dụng cảm biến IoT theo dõi nhiệt độ, độ ẩm kho bãi; áp dụng blockchain để minh bạch nguồn gốc và hành trình sản phẩm, tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Song song đó, các công nghệ hiện đại như chiếu xạ, xử lý bằng hơi nước nóng, bao gói điều chỉnh khí quyển, bảo quản lạnh hay công nghệ sinh học trong bảo quản, cùng với chế biến phụ phẩm nông nghiệp... đều được đánh giá là giải pháp giúp nâng cao chất lượng và kéo dài thời gian bảo quản.

Ứng dụng khoa học công nghệ nâng chất chuỗi giá trị

Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngành sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu cơ chế và chính sách nhằm khuyến khích đầu tư vào hạ tầng chế biến cũng như thương mại sản phẩm nông sản.

Mục tiêu là đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ vào toàn bộ chuỗi giá trị: sản xuất, chế biến, bảo quản, tiêu thụ. Cùng với đó, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp và cơ quan nghiên cứu để tạo ra sản phẩm giá trị cao, đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Ngành Nông nghiệp Hà Nội xác định cần đầu tư phát triển sản phẩm lợi thế như lúa gạo, rau quả, thịt, trứng, sữa…, gắn chế biến với chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo nhóm sản phẩm chủ lực quốc gia, chủ lực của thành phố và đặc sản địa phương.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh cơ giới hóa, nâng cấp hạ tầng công nghiệp và dịch vụ, hình thành mạng lưới logistics, hệ thống bảo quản, chế biến và thương mại điện tử tại các vùng sản xuất lớn. Công nghiệp chế biến phải gắn liền với vùng nguyên liệu tập trung, được cơ giới hóa đồng bộ để bảo đảm nguồn cung ổn định, phù hợp nhu cầu thị trường.

Một trong những giải pháp trọng tâm là tăng cường năng lực nghiên cứu, dự báo và cập nhật thông tin thị trường trong và ngoài nước, bao gồm thị phần, thị hiếu tiêu dùng, giá cả và tiêu chuẩn sản phẩm. Dựa trên cơ sở dữ liệu này, ngành sẽ xây dựng chiến lược và kế hoạch phát triển thị trường bài bản hơn, đồng thời tổ chức xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ sản phẩm cho nhóm hàng chủ lực và sản phẩm mới.

Khi sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, thân thiện môi trường và có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng, khả năng cạnh tranh tại các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản hay Hoa Kỳ sẽ được nâng cao.

“Chế biến chính là khâu quyết định để nông sản vượt qua bước bán nguyên liệu thô, trở thành sản phẩm hoàn thiện, mang lại lợi nhuận cao và chỗ đứng vững chắc trên thị trường,” ông Tạ Văn Tường nhấn mạnh.