Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn trình bày tờ trình.

Trước khi trình Quốc hội, nội dung này được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý  kiến trong phiên họp chiều tối 17/11.

Chương trình được thực hiện trên phạm vi cả nước dưới sự chủ trì của Bộ Giáo dục và đào tạo.

Mục tiêu tổng quát của Chương trình là chuẩn hóa, hiện đại hóa toàn diện hệ thống giáo dục và đào tạo, tạo bước chuyển căn bản, mạnh mẽ về chất lượng giáo dục và đào tạo, công bằng trong tiếp cận giáo dục; mở rộng cơ hội học tập cho mọi người dân, bảo đảm quyền được học tập suốt đời; đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao, cho sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết một số mục tiêu cụ thể đến năm 2030 như, hướng đến xây dựng kiên cố hóa 100% trường, lớp học, đầu tư trọng điểm cho 18 trường cao đẳng nghề từng bước hình thành 6 trung tâm quốc gia và 12 trung tâm vùng đào tạo nhân lực có kỹ năng nghề cao trong các ngành nghề kỹ thuật, công nghệ và các ngành phục vụ các chương trình, dự án chiến lược, trọng điểm quốc gia…

Phấn đấu đầu tư để hiện đại hóa cho khoảng 8 cơ sở giáo dục đại học công lập trọng điểm lọt nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á và tối thiểu có 1 cơ sở giáo dục đại học công lập lọt nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới ở một số lĩnh vực trọng điểm.

Từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong hệ thống giáo dục quốc dân: Phấn đấu tối thiểu 30% cơ sở giáo dục phổ thông có giáo viên đủ năng lực giảng dạy một số môn khoa học tự nhiên và STEM/STEAM bằng tiếng Anh và triển khai thí điểm dạy học bằng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai ở một số môn. 100% các trường đại học sư phạm trọng điểm có đủ năng lực triển khai đào tạo và bồi dưỡng giáo viên giảng dạy các môn khoa học tự nhiên và STEM/STEAM bằng tiếng Anh.

Theo Bộ trưởng, tổng các nguồn lực huy động để thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2035 khoảng 580.133 tỷ đồng, bao gồm vốn ngân sách Trung ương khoảng (NSTW) khoảng 349.113 tỷ đồng (chiếm 60,2%). Vốn ngân sách địa phương (NSĐP) khoảng 115.773 tỷ đồng (chiếm 19,9%). Vốn đối ứng của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học  khoảng 89.073 tỷ đồng (chiếm 15,4%). Vốn huy động hợp pháp khác dự kiến 26.173 tỷ đồng (chiếm 4,5%).

Thẩm tra sơ bộ, Uỷ ban Văn hóa và xã hội của Quốc hội tán thành với sự cần thiết đầu tư Chương trình và lưu ý, mục tiêu chung cần tập trung vào hai vấn đề lớn là: hiện đại hoá toàn diện hệ thống giáo dục quốc dân, tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng giáo dục và đào tạo; bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. 

Về mục tiêu cụ thể, Thường trực cơ quan thẩm tra đề nghị cần nghiên cứu, tính toán kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm tính khả thi để cân nhắc các chỉ tiêu 30% (đến năm 2030) và 100% (đến năm 2035) số cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông thực hiện đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học (bao gồm cơ sở vật chất, nguồn cung cấp đội ngũ giáo viên giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh).

Mục tiêu cơ sở vật chất ở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông nên xác định theo tiêu chí đủ phòng học kiên cố hoá, đạt chuẩn theo quy định của Bộ; trang bị đầy đủ thiết bị dạy học tối thiểu. Đối với mục tiêu về người học, người dạy, cần có chỉ tiêu về số lượng người được cử đi đào tạo tại các cơ sở giáo dục đại học uy tín, chất lượng ở nước ngoài bằng ngân sách nhà nước, theo cơ quan thẩm tra.

Về dự kiến nguồn lực, Thường trực cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ căn cứ và tính khả thi của việc xác định tổng nguồn vốn huy động hợp pháp khác thực hiện Chương trình nhằm giảm áp lực cho ngân sách nhà nước, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh báo cáo.

Cho biết rất ủng hộ chương trình, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng nếu bố trí được ngân sách thì trên 580 ngàn tỷ nên nằm ngoài 20% tổng chi ngân sách cho giáo dục theo yêu cầu của Nghị quyết 71.

Nhấn mạnh chương trình mục tiêu cần tạo ra đột phá, ông Định kỳ vọng bên cạnh học tập tốt, học sinh cần được giáo dục toàn diện về văn, thể mỹ, kỹ năng sống… để tự tin đi ra thế giới.

Cũng góp ý về nguồn lực, Phó chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương băn khoăn khi chưa thấy bóng dáng nào của đầu tư tư, vậy vai trò đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư ở Chương trình này ra sao?

Cần có tiêu chí để phân bổ nguồn vốn, không làm khó các tỉnh khó khăn về ngân sách, Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến lưu ý.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu phạm vi Chương trình tránh dàn trải, tập trung vào những vấn đề cấp bách, cốt lõi, xác định rõ đối tượng ưu tiên để có giải pháp về nguồn vốn tương xứng. Mục tiêu rõ rồi nhưng rất băn khoăn về nguồn vốn, phải rõ nguồn vốn cho cả hai giai đoạn 2026 - 2030 và 2030- 2035, cần thiết lập cơ chế hấp dẫn đề huy động các nguồn vốn ngoài ngân sách đầu tư cho giáo dục và đào tạo, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu. 

Giải trình thêm, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho biết khi Chính phủ trình đã tính đến khả năng bố trí nguồn lực. 

Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành với các nội dung Chính phủ trình, đề nghị tiếp thu tối đa ý kiến thẩm tra và góp ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội phê duyệt.