Hầm đường bộ Đèo Cả.

Cục Sở hữu trí tuệ vừa cấp Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 5069 cho giải pháp "Phương pháp thi công hầm đường bộ bằng cách tăng không gian tiếp cận" của Tập đoàn Đèo Cả.

Đây là kết quả được hình thành từ quá trình triển khai các dự án hầm đường bộ trong hơn một thập kỷ, bắt đầu từ Dự án hầm đường bộ Đèo Cả.

Dự án hầm Đèo Cả được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư theo hình thức BOT và BT vào tháng 7/2009. Theo phương án nghiên cứu ban đầu do TEDI lập, hầm dài khoảng 5.450 m, đi qua khu vực địa chất phức tạp, với tổng mức đầu tư khoảng 19.096 tỷ đồng.

Trong quá trình chuẩn bị đầu tư, nhà đầu tư tổ chức khảo sát, đánh giá lại hướng tuyến với sự tham gia của các đơn vị tư vấn trong và ngoài nước, trong đó có Egis (Pháp) và Nippon Koei (Nhật Bản).

Sau khi tối ưu thiết kế, chiều dài hầm chính được rút ngắn gần 1 km, tổng mức đầu tư giảm xuống còn 11.378 tỷ đồng, tiết kiệm khoảng 4.225 tỷ đồng. Phần kinh phí tiết giảm được sử dụng để đầu tư các hạng mục thuộc hầm Cù Mông và hầm Hải Vân 2.

Dự án cũng lựa chọn phương án xây dựng hai ống hầm song song, tổ chức giao thông một chiều thay vì mô hình một hầm chính và một hầm thoát hiểm như nhiều công trình trước đó. Phương án này nhằm nâng cao năng lực khai thác, tăng mức độ an toàn và giảm chi phí vận hành trong dài hạn.

Năm 2012, Dự án chính thức khởi công. Tháng 9/2014, sau khi hoàn tất các điều kiện kỹ thuật và an toàn, công tác đào hầm được triển khai từ hai đầu Bắc - Nam của hai ống hầm Đông và Tây theo công nghệ NATM (New Austrian Tunnelling Method - phương pháp đào hầm kiểu Áo mới).

NATM là phương pháp thi công yêu cầu liên tục quan trắc địa chất, theo dõi biến dạng của khối đá và điều chỉnh giải pháp chống đỡ theo điều kiện thực tế. Quá trình thi công vì vậy đòi hỏi năng lực khảo sát, thiết kế, tổ chức thi công và quản lý an toàn ở mức cao.

Trong quá trình triển khai, đội ngũ kỹ sư Việt Nam trực tiếp tham gia các công đoạn khảo sát địa chất, khoan nổ, xúc chuyển đất đá, phun bê tông, lắp khung thép, cắm neo gia cố và quan trắc biến dạng. Đồng thời, hệ thống quản lý an toàn được áp dụng nghiêm ngặt đối với toàn bộ hoạt động trong hầm.

Theo các chuyên gia tư vấn Nhật Bản tham gia dự án, tốc độ đào hầm tại Đèo Cả đạt khoảng 150-160 m mỗi tháng, có thời điểm đạt 176 m/tháng ở hầm Tây, tương đương tiêu chuẩn quốc tế. Hệ thống khảo sát và định vị cũng giúp các mũi đào từ hai phía gặp nhau với sai số chỉ vài centimet.

Ngày 21/6/2016, hai mũi đào của hầm nhánh Tây hợp long. Ngày 31/7/2017, hầm Đèo Cả thông kỹ thuật toàn tuyến. Công trình được khánh thành ngày 21/8/2017 và chính thức đưa vào khai thác từ ngày 1/9/2017.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia trong lĩnh vực giao thông, hầm Đèo Cả đánh dấu bước phát triển mới trong năng lực thi công hầm đường bộ của Việt Nam. Nếu hầm Hải Vân là công trình đầu tiên áp dụng công nghệ NATM ở quy mô lớn với sự hỗ trợ chủ yếu từ chuyên gia nước ngoài, thì tại hầm Đèo Cả, phần lớn công tác tổ chức thi công đã do đội ngũ kỹ sư trong nước đảm nhiệm.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Hồ Nghĩa Dũng cho rằng thành công của hầm Đèo Cả cho thấy đội ngũ kỹ sư Việt Nam có khả năng tiếp nhận và làm chủ các công nghệ thi công hiện đại khi được tham gia trực tiếp vào quá trình triển khai dự án.

Trong khi đó, PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), nhận định giá trị của các dự án hầm xuyên núi không chỉ nằm ở công trình hoàn thành mà còn ở việc hình thành đội ngũ nhân lực có kinh nghiệm về thiết kế, thi công, quản trị rủi ro và tổ chức thực hiện các dự án kỹ thuật phức tạp.

Giải pháp "Phương pháp thi công hầm đường bộ bằng cách tăng không gian tiếp cận" được cấp Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích năm 2026 được xây dựng trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm thi công thực tế tại hầm Đèo Cả và các dự án hầm sau đó.

 Việc được bảo hộ sở hữu trí tuệ đánh dấu bước chuyển từ quá trình tiếp nhận công nghệ sang nghiên cứu, hoàn thiện các giải pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện địa chất và tổ chức thi công tại Việt Nam.

Đến nay, đội ngũ kỹ sư từng tham gia hầm Đèo Cả tiếp tục đảm nhiệm nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn, góp phần mở rộng năng lực thi công hầm đường bộ trong nước.

Quá trình tích lũy kinh nghiệm qua nhiều công trình được xem là nền tảng để từng bước nâng cao trình độ thiết kế, thi công và đổi mới công nghệ trong lĩnh vực xây dựng hầm giao thông.