Khi miền Bắc cần thêm nguồn điện tại nơi tiêu thụ

Mùa hè năm nay tiếp tục đặt ra áp lực với công tác bảo đảm điện tại miền Bắc. Không chỉ chịu tác động của các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài, khu vực này còn đang chứng kiến tốc độ tăng trưởng phụ tải ở mức cao khi hàng loạt khu công nghiệp, trung tâm sản xuất điện tử, bán dẫn, logistics và các dự án công nghệ cao liên tục mở rộng quy mô.

Theo Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) - nơi đảm bảo cấp điện cho 17 tỉnh phía bắc từ Hà Tĩnh trở ra, không bao gồm Hà Nội, công suất sử dụng cực đại (Pmax) trên địa bàn đã đạt 20.482 MW vào 13h30 ngày 27/05/2026, tăng khoảng 13,3% so với cùng kỳ năm trước và tăng khoảng 7.9% so với Pmax năm 2025.

Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, EVNNPC phát triển được 6.416 khách hàng với tổng công suất 298,5 MW. Ảnh: ĐVCC.

Với đặc điểm phụ tải miền Bắc chịu ảnh hưởng rất lớn của điều kiện thời tiết, và đặc biệt theo dự báo thời tiết của Trung tâm khí tượng thủy văn Quốc gia, năm 2026 sẽ chịu ảnh hưởng của El Nino, nắng nóng sẽ xuất hiện sớm, gay gắt vào kéo dài (dự kiến sẽ còn 4 - 5 đợt nắng nóng gay gắt trong các tháng mùa hè 2026).

Dự báo Pmax năm 2026 có thể đạt khoảng 21.200 - 21.500 MW, tăng trưởng ở mức 11.7% - 13.3% so với Pmax 2025. Trong đó khung giờ cao điểm là cao điểm trưa từ 12h00 - 15h00 và cao điểm tối từ 21h00 - 24h00 do nhu cầu bật các thiết bị điện phục vụ làm mát tăng cao, trong đó cao điểm tối nhu cầu điện là cao nhất (khi không có sự hỗ trợ của nguồn điện mặt trời).

Đáng chú ý, phụ tải miền Bắc có sự phụ thuộc rất lớn vào yếu tố thời tiết. Trong những ngày nắng nóng cực đoan, công suất sử dụng cực đại có thể tăng thêm từ 2.000 - 3.000 MW so với ngày bình thường và tiếp tục tăng thêm từ 800 - 1.000 MW sau mỗi ngày nắng nóng do hiệu ứng tích nhiệt và nhu cầu làm mát gia tăng.

Trong khi đó, việc phát triển các nguồn điện lớn luôn đòi hỏi thời gian chuẩn bị kéo dài từ quy hoạch, đầu tư đến xây dựng và vận hành. Điều này đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm những giải pháp có thể triển khai nhanh, huy động nguồn lực xã hội và tạo thêm nguồn điện ngay tại nơi tiêu thụ.

Theo ông Nguyễn Đức Thiện, Tổng giám đốc EVNNPC, điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) cùng với việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao khả năng tự chủ năng lượng và hỗ trợ bảo đảm cung ứng điện cho miền Bắc trong giai đoạn tới.

Thực tế cho thấy, điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) đang dần thay đổi vai trò. Nếu trước đây mô hình này chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ tiết kiệm chi phí điện cho doanh nghiệp và hộ gia đình, thì nay đang được xem là một nguồn điện phân tán có khả năng bổ sung công suất cho hệ thống, góp phần giảm áp lực lên lưới điện khu vực, giảm tổn thất truyền tải và hạn chế nhu cầu đầu tư bổ sung nguồn điện tập trung.

EVNNPC thúc đẩy điện mặt trời và lưu trữ năng lượng

Nhận thức rõ vai trò của nguồn điện phân tán, EVNNPC đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ trên địa bàn 17 tỉnh, thành phố phía Bắc.

Thực hiện Chỉ thị số 10 của Thủ tướng Chính phủ, EVNNPC đã giao chỉ tiêu phát triển ĐMTMN cho các đơn vị thành viên, đồng thời phối hợp với các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp đầu tư nguồn điện tại chỗ.

Năm 2026, EVNNPC giao kế hoạch phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ cho các đơn vị thành viên với tổng công suất 680 MW và 10.188 khách hàng.

Riêng trong tháng 5/2026, toàn Tổng công ty phát triển mới 2.376 khách hàng với tổng công suất 94,04 MW, đạt 277% kế hoạch về số lượng khách hàng và 166% kế hoạch về công suất. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, EVNNPC phát triển được 6.416 khách hàng với tổng công suất 298,5 MW, đạt 152% kế hoạch về số lượng khách hàng và 105% kế hoạch về công suất.

Tính toán hiệu quả lắp điện mặt trời mái nhà. Ảnh: ĐVCC.

Tính từ khi triển khai Nghị định số 58/2025/NĐ-CP đến hết tháng 5/2026, toàn EVNNPC đã có 8.015 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 622,1 MW; trong đó có 91 khách hàng tham gia bán điện dư với công suất 11,9 MW.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2025-2030, khu vực 17 tỉnh, thành phố do EVNNPC quản lý thì tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà khoảng hơn 19.000 MW. Đây là dư địa rất lớn để phát triển các nguồn năng lượng sạch, góp phần bảo đảm cung ứng điện cho miền Bắc trong những năm tới.

Theo ông Nguyễn Đức Thiện, mục tiêu của EVNNPC không chỉ dừng ở việc gia tăng số lượng hệ thống ĐMTMN mà còn hướng tới hình thành một hệ sinh thái năng lượng phân tán, trong đó điện mặt trời, BESS và sử dụng điện hiệu quả cùng tham gia hỗ trợ hệ thống điện quốc gia.

Trong hệ sinh thái đó, điện mặt trời tạo ra nguồn điện vào ban ngày và BESS cho phép lưu trữ phần điện năng dư thừa để sử dụng vào các thời điểm phụ tải tăng cao hoặc khi xảy ra sự cố lưới điện.

Hiện trên địa bàn do EVNNPC quản lý đã có khoảng 1.450 hệ thống ĐMTMN được đầu tư kèm pin lưu trữ với tổng dung lượng khoảng 8.600 kWh. Đây là xu hướng đang được nhiều doanh nghiệp và khách hàng lớn quan tâm nhằm nâng cao khả năng tự chủ nguồn điện, tối ưu hóa chi phí năng lượng và tăng tính linh hoạt trong vận hành sản xuất.

Không chỉ giúp khách hàng chủ động hơn về nguồn điện, các hệ thống lưu trữ còn làm gia tăng giá trị của điện mặt trời mái nhà khi biến nguồn điện phụ thuộc vào thời tiết thành nguồn điện có thể khai thác hiệu quả hơn trong các khung giờ cao điểm.

Để thúc đẩy quá trình này, EVNNPC đang kiến nghị hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng đơn giản hóa thủ tục, mở rộng các mô hình đầu tư ĐMTMN, phát triển các chương trình tín dụng xanh và áp dụng cơ chế “luồng xanh” đối với các dự án ĐMTMN kết hợp lưu trữ năng lượng.

Trong bối cảnh nhu cầu điện miền Bắc tiếp tục tăng nhanh, ĐMTMN và hệ thống lưu trữ năng lượng không còn chỉ là lựa chọn của từng doanh nghiệp hay hộ gia đình. Khi được phát triển ở quy mô đủ lớn, đây hoàn toàn có thể trở thành một nguồn điện tại chỗ quan trọng, góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, nâng cao khả năng tự chủ năng lượng và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng kinh tế trong những năm tới.