Tại VIPC 2026, bà Nguyễn Thanh Thảo, Tổng Giám đốc Chứng khoán Thiên Việt (TVS), nhận định đây là dấu hiệu của một chu kỳ mới - nơi "dòng vốn kiên nhẫn" thay thế tư duy "tăng trưởng bằng mọi giá", và chất lượng doanh nghiệp trở thành bộ lọc kiên định duy nhất.

Bà Nguyễn Thanh Thảo (ngoài cùng, bên phải) cùng các diễn giả tại phiên thảo luận với chủ đề “Chương mới của thị trường vốn Việt Nam: Nâng tầm doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn, kiến tạo thanh khoản”.

Doanh nghiệp nào thực sự thu hút được dòng vốn tổ chức?

Trong chu kỳ mới, tăng trưởng nhanh không còn là tấm vé vào cửa. Từ góc nhìn của một tổ chức đã đồng hành cùng nhiều công ty từ giai đoạn khởi đầu đến tiền IPO, bà Thảo chỉ ra ba đặc điểm phân biệt những doanh nghiệp thực sự sẵn sàng đón vốn tổ chức.

Đầu tiên là đội ngũ sáng lập chất lượng. Kiến thức chuyên môn và kỷ luật vận hành là cần thiết, nhưng yếu tố phân hóa thực sự nằm ở khả năng chủ động chuyển đổi tư duy theo từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp và thị trường. Đó là ranh giới giữa người xây dựng được tổ chức bền vững và người chỉ điều hành tốt ở một giai đoạn nhất định.

Tiếp theo là mô hình kinh doanh khả thi, "có quyền tồn tại": phục vụ nhu cầu thực của thị trường đủ lớn, với lộ trình tạo ra lợi nhuận rõ ràng, không chỉ tối ưu GMV hay số người dùng để kể câu chuyện cho vòng gọi vốn tiếp theo. Trong chu kỳ hiện tại, sức mạnh được đo bằng 24 tháng dòng tiền và khả năng đạt EBITDA dương, phản ánh nền tảng vận hành thực chất hơn là tốc độ tăng trưởng bề mặt.

Yếu tố thứ ba, thường bị xem nhẹ nhất, là tư duy quản trị và liêm chính được xây dựng từ sớm. "Các nhà sáng lập giai đoạn đầu thường xem nhẹ quản trị vì cho rằng đó là việc nhàm chán. Nhưng chúng ta đã chứng kiến quá nhiều sụp đổ tại Đông Nam Á do quản trị yếu kém, thậm chí gian lận, điển hình là eFishery tại Indonesia," bà nhấn mạnh. Quản trị không phải chi phí vận hành; đó là nền tảng.

Ở chiều ngược lại, nhà đầu tư nước ngoài cũng có những rào cản riêng. Việt Nam, cũng như nhiều thị trường mới nổi, vẫn bị nhìn nhận là phân mảnh và khó tiếp cận. Hiểu thị trường, đội ngũ sáng lập và hội đồng quản trị, hay chuẩn mực kế toán và quản trị, là những việc đòi hỏi thời gian và hiểu biết thực địa mà phần lớn nhà đầu tư quốc tế khó có được ngay từ đầu.

"Trong khủng hoảng, tính cách mới là thứ quan trọng nhất, và bạn chỉ thấy được điều đó khi quan sát họ qua cả những lúc khó khăn, không chỉ khi thuận lợi," bà chia sẻ. Chính vì vậy, tại TVS, quyết định đầu tư thường cần ít nhất 1 đến 2 năm tìm hiểu, không phải chỉ qua vài cuộc trao đổi. Đây là cách tiếp cận TVS đã duy trì nhất quán qua hơn 20 năm, trong đó có các khoản đầu tư vào MoMo và Nhi Đồng 315, nơi TVS đóng vai trò cầu nối giữa nhà sáng lập và nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Vượt qua rào cản niềm tin trong giao dịch xuyên biên giới

Với các nhà đầu tư nước ngoài, Việt Nam vẫn là thị trường đòi hỏi nhiều công sức để thẩm định: cấu trúc giao dịch phức tạp, động thái nội bộ khó đoán, và khoảng cách giữa chuẩn kế toán VAS với IFRS vẫn là điểm ma sát phổ biến nhất, không ít thương vụ đã đổ vỡ chỉ vì lý do này. Trong bối cảnh đó, sự hiện diện của một đối tác địa phương đáng tin cậy trong cơ cấu cổ đông, người có mạng lưới sâu rộng và am hiểu môi trường vận hành nội địa, đã trở thành điều kiện bắt buộc hơn là lựa chọn.

Sự lệch pha trong kỳ vọng định giá cũng đang kìm hãm nhiều thương vụ. Một bộ phận nhà sáng lập vẫn neo theo mặt bằng đỉnh năm 2021 với hệ số P/S từ 15 đến 20 lần hoặc P/EBITDA trên 20 lần, trong khi thị trường hiện chỉ chấp nhận mức 5–10 lần doanh thu hoặc 10 lần EBITDA. Khoảng cách đó là lý do trực tiếp khiến nhiều thương vụ tiềm năng bị tắc ngay từ vòng đàm phán đầu tiên.

Từ kinh nghiệm đồng đầu tư với các nhà đầu tư Nhật Bản và quốc tế, bà Thảo chỉ ra ba yếu tố không thể thiếu để thu hẹp khoảng cách này. Báo cáo tài chính chuẩn IFRS hoặc có khả năng đối chiếu rõ ràng, được kiểm toán bởi đơn vị uy tín. Khung quản trị bảo vệ nhà đầu tư trong các kịch bản rủi ro, với các điều khoản cơ bản, những yêu cầu mà nhiều nhà sáng lập Việt Nam đang dần công nhận là tiêu chuẩn quốc tế. Và một đối tác địa phương đáng tin cậy trong cơ cấu cổ đông, không chỉ để xác thực chất lượng doanh nghiệp mà còn hỗ trợ quản lý quan hệ sau đầu tư.

Những yêu cầu ngày càng cao đó cũng phản ánh sự trưởng thành của thị trường. Chu kỳ thẩm định kéo dài lên 9–12 tháng, và tổng giá trị giao dịch M&A đạt khoảng 8,7 tỷ USD trong năm qua. "Đây không phải dòng vốn đầu cơ. Đây là dòng vốn có quy trình thẩm định chặt chẽ, tập trung vào những doanh nghiệp vận hành theo chuẩn mực tổ chức, không chạy theo phong trào," bà Thảo nhận định.

Triển vọng thoái vốn và triết lý dòng vốn kiên nhẫn

Theo Tổng Giám đốc TVS, bức tranh thoái vốn đang cải thiện, nhưng trong ngắn đến trung hạn, ưu tiên vẫn nghiêng về thị trường trong nước, với hai phương thức chính là niêm yết nội địa và thoái vốn qua M&A.

Về niêm yết nội địa, đây là lựa chọn đầu tiên của cả nhà sáng lập lẫn nhà đầu tư địa phương, bởi sự quen thuộc với môi trường pháp lý và khả năng kiểm soát hành trình sau niêm yết. "Khi IPO ở nước ngoài, có quá nhiều điều không biết, về pháp lý, về cách thị trường đón nhận doanh nghiệp," bà giải thích. Tuy vậy, sàn nội địa vẫn có những rào cản riêng về yêu cầu lợi nhuận và ROE. Để hệ sinh thái PE/VC có lối ra phù hợp, bà Thảo cho rằng Việt Nam cần một sàn giao dịch chuyên biệt, tương tự STAR Market của Trung Quốc, thay vì để các công ty công nghệ và đổi mới sáng tạo tốt nhất phải tìm đến sàn nước ngoài.

Về thoái vốn qua M&A, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, hay Thái Lan đang là những nhà đầu tư chiến lược tích cực tại Việt Nam, tập trung vào các ngành chăm sóc sức khỏe, tiêu dùng và công nghệ. Điểm chung của họ là không mua câu chuyện tăng trưởng, mà tìm kiếm doanh nghiệp có lợi nhuận bền vững, quản trị sạch và đội ngũ có thể vận hành độc lập sau khi hoàn tất giao dịch. TVS đã trực tiếp tham gia các thương vụ theo hướng này. Với những doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chuẩn đó, nhu cầu từ phía người mua là hoàn toàn có thực. Riêng IPO xuyên biên giới, bao gồm HKEX, vẫn chưa phải ưu tiên hiện tại, dù sẽ dần có vị trí trong tương lai dài hạn.

Dòng vốn tại Việt Nam đang dịch chuyển theo đúng lộ trình ở hầu hết các giai đoạn, ngoại trừ khoảng trống rõ rệt ở nhóm thương vụ IPO. Nguồn: Báo cáo Đổi mới sáng tạo và Đầu tư vốn tư nhân Việt Nam 2026

Khép lại, bà Thảo nhấn mạnh triết lý "dòng vốn kiên nhẫn" cần được áp dụng nhất quán từ cả hai phía. "Đầu tư PE/VC không phải cuộc đua ngắn. Đó là cam kết từ 5 đến 10 năm, thậm chí lâu hơn. Chúng ta xây dựng để trường tồn, không phải để bán nhanh." Trong môi trường biến động hiện nay, sự ổn định và bền vững chính là tài sản cốt lõi. Nhà đầu tư cần tham gia sâu hơn vào vận hành, không chỉ cung cấp vốn. Kỷ luật và kiên nhẫn chính là chìa khóa.