Trở thành trung tâm logistics của miền Trung là mục tiêu Đà Nẵng hướng đến suốt nhiều năm qua. Tuy nhiên, dù sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi, lĩnh vực logistics của thành phố vẫn chưa phát triển như kỳ vọng.

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), khu vực miền Trung từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi hiện đóng góp khoảng 12-15% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước. Khu vực này ghi nhận điểm sáng ở các ngành nông, lâm, thủy sản, dệt may, da giày và chế biến thực phẩm. Trong đó, Đà Nẵng duy trì vai trò trung tâm dịch vụ logistics, xuất khẩu phần mềm, linh kiện điện tử và thủy sản chế biến, với kim ngạch xuất khẩu đạt hàng tỷ USD mỗi năm.

Dẫu vậy, theo ông Hải, miền Trung vẫn đối diện thách thức lớn khi cơ cấu xuất khẩu chủ yếu là nguyên liệu thô, giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc vào thị trường truyền thống. Dù hệ thống cảng biển đã được nâng cấp, song còn phân tán, chưa hình thành cảng trung chuyển quy mô lớn; năng lực vận tải đường bộ, đường sắt còn hạn chế; thiếu các trung tâm logistics tích hợp.

Tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây nối Myanmar - Thái Lan - Lào - Việt Nam, kết thúc tại cảng Tiên Sa (Đà Nẵng), cũng chưa phát huy hiệu quả do lượng hàng hóa còn hạn chế, chưa hình thành trung tâm logistics xuyên biên giới thực sự và chưa thu hút được nguồn hàng từ Đông Bắc Thái Lan.

Năng lực doanh nghiệp logistics tại miền Trung vẫn là điểm nghẽn lớn. Hiện Đà Nẵng tập trung khoảng 40% nguồn nhân lực logistics của Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn hoạt động theo mô hình truyền thống, năng lực hạn chế, ít tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, ứng dụng công nghệ 4.0 còn yếu.

Ông Bùi Trần Nhân Trí, Phó tổng giám đốc Thilogi (Tập đoàn Thaco) nhận xét, xuất nhập khẩu tại miền Trung vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng. Năm 2024, dù kinh tế khó khăn, Thilogi vẫn đạt kết quả khả quan với 4,1 triệu tấn hàng hóa qua cảng quốc tế Chu Lai. Trong 9 tháng đầu năm 2025, lượng hàng qua cảng đạt hơn 3,2 triệu tấn (tăng 15% so với cùng kỳ), trong đó xuất khẩu chiếm 1,7 triệu tấn, dự kiến cả năm đạt 5,1 triệu tấn.

Song, ông Trí cũng cho rằng, miền Trung đang đối mặt thách thức rõ rệt là chi phí logistics cao hơn so với hai đầu Bắc - Nam do hạ tầng chưa đồng bộ, kết nối vận tải yếu và thiếu trung tâm logistics quy mô lớn. Vì vậy, bên cạnh môi trường đầu tư thuận lợi, cần sớm hoàn thiện hạ tầng kết nối cảng - kho bãi - đường bộ - đường sắt, tạo hành lang vận tải trọn gói từ miền Trung đến Tây Nguyên, Lào, Campuchia và ra thế giới. Điều này giúp rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí tàu ra vào cảng, tăng khả năng tiếp nhận tàu lớn và giảm chi phí logistics tổng thể.

Đặc biệt, việc phát triển Khu thương mại tự do gắn với cảng Liên Chiểu và khu phi thuế quan Tam Hòa - Tam Tiến (quy mô 744 ha, gắn liền khu bến Tam Hòa) sẽ tạo động lực mới cho lĩnh vực logistics Đà Nẵng.

Đà Nẵng không chỉ là trung tâm kinh tế của miền Trung, mà còn là cửa ngõ hàng hải quan trọng hướng ra Biển Đông, điểm cuối của Hành lang kinh tế Đông - Tây. Vị trí này giúp Đà Nẵng trở thành đầu mối logistics tự nhiên, không chỉ phục vụ hàng hóa nội địa, mà còn là điểm trung chuyển lý tưởng cho hàng hóa của Tiểu vùng sông Mê Kông muốn vươn ra thị trường quốc tế.

Lợi thế đó kết hợp với mô hình Khu thương mại tự do Đà Nẵng, mở ra cơ hội phát triển xuất khẩu, thu hút đầu tư và hình thành chuỗi cung ứng, sản xuất có giá trị gia tăng cao.

Ông Trần Thanh Hải khẳng định, quyết định của Chính phủ cho phép Đà Nẵng thành lập Khu thương mại tự do là “cơ hội vàng”, bước ngoặt lịch sử giúp Thành phố tạo lợi thế cạnh tranh, thu hút đầu tư FDI quy mô lớn vào lĩnh vực logistics, phát triển cảng hub khu vực và thúc đẩy tăng trưởng toàn miền Trung.

Cùng với đó, việc mở rộng địa giới hành chính sẽ tạo không gian phát triển lớn hơn, giúp quy hoạch hạ tầng logistics đồng bộ, hình thành chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ.

“Miền Trung đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành trung tâm logistics quốc tế và động lực xuất khẩu mới của Việt Nam. Với lợi thế địa lý, chính sách mới và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, khu vực này có thể nâng tỷ trọng xuất khẩu từ 15% lên 25% tổng kim ngạch cả nước, trở thành hub logistics quan trọng của Đông Nam Á”, ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Hải đề xuất xây dựng “Liên minh Logistics miền Trung”, tạo cơ chế phối hợp giữa các tỉnh từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi; quy hoạch logistics liên vùng thống nhất; hình thành khu thương mại tự do chung giữa Đà Nẵng và Huế, kết nối cảng Liên Chiểu và Chân Mây để trung chuyển và phân phối hàng hóa trong khu vực và ra quốc tế.