Phiên họp sáng 12/8 của Quốc hội - Ảnh: QH.

Sáng 12/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Một trong những vấn đề được đại biểu quan tâm là vì sao dự án mới được thông qua chủ trương đầu tư cách đây hơn một năm mà nay đã phải trình điều chỉnh.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng), Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội thì sơ bộ tổng mức đầu tư tăng 86.108 tỷ đồng, tức 42,4% so với mức Quốc hội đã phê duyệt.

Ghi nhận thái độ cầu thị của Bộ Xây dựng khi giải trình về vấn đề này, tuy nhiên, đại biểu Sơn cho rằng, rút kinh nghiệm mới là bước đầu. Ông Sơn đề nghị tiếp tục xác định trách nhiệm cụ thể đối với phần chi phí phát sinh do nguyên nhân chủ quan và thiết lập cơ chế kiểm soát thành một ràng buộc thực chất trong quá trình triển khai.

Liên quan đến nguồn vốn và cơ cấu nguồn vốn, báo cáo giải trình đề nghị không quy định cụ thể cơ cấu nguồn vốn trong Nghị quyết để bảo đảm linh hoạt trong điều hành.

Bày tỏ đồng tình với quan điểm cần giữ sự linh hoạt nhất định trong điều hành cơ cấu nguồn lực, song theo đại biểu Sơn thì trong bối cảnh tổng mức đầu tư của dự án tăng đột biến tới 42,4% mà phần nguồn vốn còn khuyết thiếu hiện tại vẫn chưa được định hình rõ ràng nguồn bù đắp, thì việc  tiếp tục giữ quy định về cơ cấu nguồn vốn ở mức khái quát, chung chung trong nghị quyết sẽ làm suy giảm nghiêm trọng cơ sở pháp lý để Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với nghĩa vụ ngân sách và chỉ số an toàn nợ công quốc gia.

Do vậy, vị đại biểu Hải Phòng đề nghị Quốc hội cần bổ sung vào dự thảo nghị quyết nguyên tắc cứng: Phải xác định rõ giới hạn nghĩa vụ tối đa của ngân sách nhà nước đối với dự án này; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của Chính phủ phải báo cáo Quốc hội xem xét trong trường hợp có bất kỳ sự thay đổi nào về cơ cấu nguồn vốn làm tăng nghĩa vụ nợ công của Chính phủ hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến cân đối vĩ mô, đến nguồn lực đầu tư phát triển chung của quốc gia.

Báo cáo giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Chính phủ đã có báo cáo giải trình làm rõ lý do điều chỉnh chủ trương đầu tư với nguyên nhân khách quan và chủ quan.

Trong đó nguyên nhân khách quan xuất phát từ định hướng tăng trưởng kinh tế 2 con số, sáp nhập địa giới hành chính, các biến động lớn về quy hoạch vùng, các cam kết mới về kết nối hạ tầng giao thông đường sắt liên vận quốc tế...

Về nguyên nhân chủ quan, Bộ trưởng nêu, do các đơn vị tư vấn trong nước, chủ đầu tư cũng như cơ quan thẩm định ban đầu chưa tích lũy đủ kinh nghiệm thực tiễn đối với những dự án đường sắt có quy mô đặc biệt lớn, áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật và công nghệ hiện đại lần đầu tiên triển khai tại Việt Nam. Do đó, quá trình lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi trước đây chưa dự lường hết được đầy đủ các yếu tố kỹ thuật và chi phí phát sinh thực tế.

Bộ trưởng cũng cho biết, phần kinh phí làm tăng tổng mức đầu tư sơ bộ (tăng thêm 86.108 tỷ đồng, tương đương tăng 42,4% so với phê duyệt ban đầu) đều xuất phát từ các yêu cầu kỹ thuật và thay đổi chính sách thực tế.

Cụ thể là bổ sung thêm một đoạn tuyến kết nối dài khoảng 80 km làm phát sinh chi phí đầu tư khoảng 21.605 tỷ đồng.

Nâng cấp từ đường đơn lên đường đôi đoạn tuyến từ Hà Nội đi Hải Phòng để đáp ứng nhu cầu vận tải và lưu lượng tăng cao phát sinh chi phí hơn 20.000 tỷ đồng.

Áp dụng chính sách đền bù giải phóng mặt bằng theo đơn giá mới nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp và ổn định đời sống của người dân vùng dự án, tăng thêm khoảng 34.000 tỷ đồng.

Cùng với đó là điều chỉnh do biến động tỷ giá phục vụ việc mua sắm trang thiết bị, đầu máy toa xe, vật tư kỹ thuật hiện đại nhập khẩu…, Bộ trưởng cho hay.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh thì toàn bộ các nội dung điều chỉnh này đều có căn cứ khoa học, thực tiễn chặt chẽ và đã được giải trình đầy đủ.

“Đối với các ý kiến chi tiết khác của đại biểu, do thời gian có hạn, chúng tôi xin tiếp thu nghiêm túc và sẽ giải trình đầy đủ trong báo cáo giải trình bằng văn bản gửi Quốc hội”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nói.