Diễn đàn “Bức tranh đầu tư tại Việt Nam: An toàn pháp lý, quản trị rủi ro và giải quyết tranh chấp” do VIAC tổ chức sáng 27/5.

Điều kéo đông đảo doanh nghiệp, hiệp hội đầu tư nước ngoài và giới luật sư tới Diễn đàn “Bức tranh đầu tư tại Việt Nam: An toàn pháp lý, quản trị rủi ro và giải quyết tranh chấp” sáng 27/5 không đơn thuần là câu chuyện trọng tài thương mại. Nội dung được quan tâm nhiều hơn là những cải cách thể chế rất mạnh mẽ đang tác động thế nào đến môi trường đầu tư tại Việt Nam.

Diễn đàn được tổ chức trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 (Vietnam ADR Week 2026), do Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam phối hợp cùng Hội Luật gia Việt Nam tổ chức, với sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước, các hiệp hội doanh nghiệp quốc tế và giới chuyên gia pháp lý.

“An toàn pháp lý” được cam kết ở mức cao nhất

Phát biểu tại phiên thảo luận về “Môi trường đầu tư và an toàn pháp lý – Nền tảng cho hoạt động kinh doanh bền vững”, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, Việt Nam đang bước vào một chu kỳ cải cách thể chế sâu rộng, với hàng loạt thay đổi liên quan tới môi trường đầu tư, phát triển kinh tế tư nhân và cải cách thủ tục hành chính.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên vấn đề “an toàn pháp lý cho hoạt động kinh tế” được nhấn mạnh ở cấp Bộ Chính trị. Với Nghị quyết 68-NQTW về phát triển kinh tế tư nhân, đó là cam kết không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, bỏ tư duy không quản được thì cấm, cắt giảm ít nhất 30% điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính… Với Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế là bảo vệ doanh nghiệp vươn ra quốc tế...

Điều này phản ánh một thay đổi quan trọng trong tư duy điều hành và cải cách môi trường kinh doanh.

Các số liệu cũng cho thấy tốc độ cải cách đang diễn ra rất mạnh. Năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật, cùng với 15 nghị quyết tháo gỡ điểm nghẽn thể chế; hơn 760 thủ tục hành chính được cắt giảm. Nhiều lĩnh vực từng được xem là “điểm nghẽn” của môi trường đầu tư như đất đai, quy hoạch, xây dựng, thực phẩm hay thuế đang được điều chỉnh theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm và đơn giản hóa thủ tục.

Song, ông Tuấn cũng nhìn nhận, điều doanh nghiệp cần không chỉ là tốc độ cải cách. Đặc biệt, doanh nghiệp đang đối mặt với những thách thức về khả năng dự đoán của chính sách và tính ổn định trong thực thi pháp luật.

Theo dữ liệu từ khảo sát Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2025 được ông Đậu Anh Tuấn dẫn lại, chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp cho biết có thể dự đoán chính sách thường xuyên. Trong khi đó, nhiều quy định có thời gian hiệu lực rất ngắn sau khi ban hành, không đủ 45 ngày theo quy định, khiến doanh nghiệp khó chủ động kế hoạch đầu tư và vận hành.

Các vấn đề liên quan tới quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, tiếp cận vốn và phối hợp thực thi giữa các cơ quan vẫn là những rủi ro lớn với hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Song, chính trong bối cảnh này, doanh nghiệp sẽ cần nhiều hơn vai trò của các đơn vị tư vấn pháp lý, các hãng luật và cơ chế hỗ trợ quản trị rủi ro để cập nhật quy định và giảm thiểu bất định. “Vai trò của luật sư hiện nay không chỉ còn là xử lý sự cố, mà đang chuyển sang đồng hành kiến tạo cùng doanh nghiệp”, ông Tuấn nói.

“Không ai muốn đi trên thảm đỏ mà dưới có đinh”

Trước đó, phát biểu khai mạc diễn đàn, GS.TS. Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC cho rằng, yêu cầu về một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự đoán đang trở nên đặc biệt quan trọng với cộng đồng đầu tư.

Diễn đàn “Bức tranh đầu tư tại Việt Nam: An toàn pháp lý, quản trị rủi ro và giải quyết tranh chấp"  trong khuôn khổ Vietnam ADR Week 2026.

Trong những năm gần đây, Việt Nam tiếp tục được nhìn nhận là một điểm đến đầu tư có nhiều tiềm năng trong khu vực sự tăng trưởng ổn định bất chấp các biến động trong thương mại, đầu tư toàn cầu.

Những thành tựu này gắn liền với các chính sách kinh tế cởi mở, nền chính trị ổn định, mức độ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của hoạt động đầu tư, kinh doanh là những yêu cầu ngày càng cao hơn đối với tính ổn định, tính minh bạch và khả năng dự đoán của môi trường pháp lý. Điểm nghẽn của nền kinh tế về cơ bản nằm trong thể chế, đặc biệt là yếu tố pháp luật và thi hành pháp luật. 

Nghĩa là, theo ông Hạnh, rủi ro pháp lý hiện không chỉ xuất hiện khi tranh chấp phát sinh, mà đã hiện diện xuyên suốt vòng đời đầu tư, từ xây dựng mô hình kinh doanh, lựa chọn đối tác, đàm phán hợp đồng cho tới quá trình vận hành doanh nghiệp.

“Không ai muốn đầu tư, muốn trở thành đối tác của doanh nghiệp Việt Nam nếu họ đi trên tấm thảm đỏ nghênh đón để rồi vài bước sau mới biết dưới tấm thảm đó có đinh”, ông nói.

Như vậy, để phát triển bền vững dựa trên thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, “luật chơi” phải đủ minh bạch, công bằng và giúp doanh nghiệp có khả năng nhận diện, kiểm soát rủi ro. 

Ở một góc độ nhất định, nhiều tranh chấp thương mại, đầu tư phát sinh không nhất thiết vì xung đột lợi ích, mà còn vì các rủi ro pháp lý không được nhận diện đầy đủ hoặc không được kiểm soát kịp thời ngay từ đầu. Điều đó cho thấy rằng, đối với cộng đồng doanh nghiệp, quản trị rủi ro pháp lý ngày nay không còn chỉ là một yêu cầu mang tính tuân thủ, mà đang dần trở thành một yếu tố có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Từ góc nhìn của các hiệp hội doanh nghiệp quốc tế như KoCham, AusCham và SingCham, nhiều ý kiến tại diễn đàn cũng cho rằng bên cạnh những tín hiệu cải cách tích cực, khả năng dự đoán chính sách và tính ổn định trong thực thi pháp luật vẫn là yếu tố then chốt ảnh hưởng tới niềm tin đầu tư dài hạn tại Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, các cơ chế quản trị rủi ro pháp lý, trọng tài thương mại, hòa giải và ADR đang được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn như công cụ giúp giảm thiểu bất định và bảo vệ hoạt động kinh doanh trong môi trường cạnh tranh ngày càng phức tạp.