Y dược cổ truyền cần được xác định là một trụ cột của hệ thống y tế

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị các quốc gia có nền y học cổ truyền lâu đời như Việt Nam cần đẩy mạnh phát hiện, nghiên cứu, tiêu chuẩn hóa dược liệu và hoàn thiện khung pháp lý nhằm vừa phát huy giá trị y dược cổ truyền, vừa bảo đảm tính an toàn và hiệu quả trong chăm sóc sức khỏe người dân.

Trong bối cảnh đó, vừa qua, bốn hội gồm Hội Đông y Việt Nam, Hội Nam y Việt Nam, Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam và Hội Quân dân y Việt Nam đã phối hợp tổ chức Tọa đàm khoa học với chủ đề "Những nội dung cần thiết đưa vào Luật Y dược cổ truyền từ góc nhìn khoa học và thực tiễn".

Các báo cáo trình bày tại Tọa đàm đều thống nhất nhận định, y dược cổ truyền Việt Nam là di sản quý báu được hình thành và phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử, gắn với tri thức bản địa, kinh nghiệm dân gian và những giá trị nhân văn sâu sắc của dân tộc.

Việc phát triển y dược cổ truyền cần dựa trên nguyên tắc hài hòa giữa bảo tồn, kế thừa, phát triển và hiện đại hóa; vừa gìn giữ bản sắc dân tộc, vừa tiếp cận các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến.

Từ rất sớm, Đảng và Nhà nước đã xác định phát triển y dược cổ truyền là chủ trương lớn, bắt nguồn từ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc "kết hợp thuốc Đông và thuốc Tây". Đây được xem là định hướng chiến lược, đặt nền móng cho việc xây dựng nền y học Việt Nam hiện đại nhưng vẫn kế thừa các giá trị truyền thống.

Theo PGS-TS.Phạm Lê Tuấn, Chủ tịch Hội Quân dân y Việt Nam, trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng, người dân có xu hướng lựa chọn nhiều hơn các phương pháp điều trị từ dược liệu thiên nhiên, kỹ thuật ít xâm lấn và không dùng thuốc. Điều này càng khẳng định vai trò quan trọng của y dược cổ truyền trong hệ thống y tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những tiềm năng to lớn, lĩnh vực này vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn. Nhiều tri thức y học dân gian có nguy cơ mai một; thuốc Nam ở một số nơi chưa được nhìn nhận đúng vị thế; chuỗi giá trị dược liệu thiếu liên kết và chưa được chuẩn hóa; cơ chế bảo hộ, tôn vinh cũng như chia sẻ lợi ích đối với những người gìn giữ tri thức bản địa còn nhiều hạn chế.

Theo các chuyên gia, mặc dù chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước đã khá đầy đủ, nhưng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở việc thiếu một thể chế đủ mạnh và cơ chế thực thi đồng bộ để đưa các chủ trương vào cuộc sống.

Đây cũng là lý do nhiều ý kiến cho rằng việc xây dựng Luật Y dược cổ truyền cần được triển khai sớm nhằm cụ thể hóa các định hướng lớn được nêu trong Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, cũng như các kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm về phát triển y học cổ truyền trong giai đoạn mới.

Tại Tọa đàm, các đại biểu thống nhất rằng Luật Y dược cổ truyền phải thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về xây dựng nền y học Việt Nam toàn diện, trong đó y dược cổ truyền cùng với y học hiện đại tạo thành hai trụ cột của hệ thống y tế.

Theo các chuyên gia, luật cần khẳng định rõ địa vị pháp lý của y dược cổ truyền, không coi đây chỉ là lĩnh vực hỗ trợ hay bổ sung, mà là một bộ phận quan trọng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân. Đây sẽ là cơ sở để phân bổ nguồn lực, tổ chức hệ thống và hoạch định chính sách phát triển lâu dài.

Bên cạnh đó, việc phát triển y dược cổ truyền cần dựa trên nguyên tắc hài hòa giữa bảo tồn, kế thừa, phát triển và hiện đại hóa; vừa gìn giữ bản sắc dân tộc, vừa tiếp cận các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến.

Mọi chính sách cần lấy người bệnh làm trung tâm, mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ y dược cổ truyền, đặc biệt tại tuyến y tế cơ sở và cộng đồng.

Một số ý kiến cũng cho rằng Luật Y dược cổ truyền cần được xây dựng theo hướng mở, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn phù hợp điều kiện thực tiễn của Việt Nam; đồng thời phải trở thành công cụ tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại lâu nay, thay vì chỉ hợp thức hóa các quy định hiện hành.

Nhiều ý kiến đề xuất luật cần tạo hành lang pháp lý cho các chính sách mang tính đột phá như phát triển y dược cổ truyền trở thành một trụ cột của hệ thống y tế; tăng cường năng lực y học cổ truyền tại tuyến cơ sở; phát triển vùng dược liệu quốc gia; thúc đẩy nghiên cứu, chuẩn hóa và thương mại hóa các bài thuốc có giá trị.

Từ đó, các đại biểu kiến nghị sớm đưa dự án Luật Y dược cổ truyền vào Chương trình xây dựng luật của Quốc hội, đồng thời tổ chức tổng kết toàn diện các chính sách hiện hành để làm cơ sở hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế để phát huy tiềm năng y dược cổ truyền

Cũng bàn về giải pháp phát triển y học cổ truyền, trước đó, cũng trong một cuộc hội thảo được tổ chức để bàn về chủ đề này, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương lớn nhằm phát triển lĩnh vực y, dược cổ truyền, trong đó nổi bật là Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới.

Các chính sách đều hướng tới mục tiêu phát huy thế mạnh của y học cổ truyền; tăng cường quản lý nhà nước; nâng cao năng lực hệ thống; kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại trong đào tạo, phòng bệnh và khám, chữa bệnh; đồng thời nâng cao chất lượng thuốc cổ truyền, dược liệu và phổ biến rộng rãi các giá trị của y học cổ truyền đến cộng đồng.

Đặc biệt, tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế và các đơn vị liên quan ngày 20/5/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu ngành y tế chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe toàn diện; phát huy vai trò của y học cổ truyền trong phòng bệnh, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi và đưa y học cổ truyền thực sự đến gần người dân.

Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, Bộ Y tế đang tập trung đánh giá toàn diện thực trạng khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y dược cổ truyền; đồng thời nghiên cứu hoàn thiện cơ chế đăng ký khám chữa bệnh ban đầu tại các cơ sở y học cổ truyền phù hợp với năng lực chuyên môn và nhu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, ngành y tế sẽ tiếp tục rà soát, cập nhật danh mục kỹ thuật, thuốc y học cổ truyền và cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế theo hướng khoa học, khả thi; tăng cường chuyển đổi số, liên thông dữ liệu và thúc đẩy mô hình kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.

Theo Bộ Y tế, mạng lưới khám, chữa bệnh y học cổ truyền đang từng bước được củng cố. Hiện cả nước có 5 bệnh viện y học cổ truyền trực thuộc Bộ và các bộ, ngành; 61 bệnh viện y học cổ truyền tuyến tỉnh cùng 10 bệnh viện y học cổ truyền tư nhân. Riêng năm 2025, lĩnh vực này ghi nhận khoảng 7 triệu lượt khám, chữa bệnh, chiếm khoảng 3,3% tổng số lượt khám chữa bệnh trên cả nước.

Danh mục thanh toán bảo hiểm y tế hiện đã bao gồm 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền. Tuy nhiên, theo Ths.Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), tỷ trọng chi cho thuốc y học cổ truyền từ Quỹ Bảo hiểm y tế hiện mới đạt khoảng 5,42%, tương đương hơn 3.100 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với mục tiêu Chương trình phát triển y, dược cổ truyền đến năm 2030. Đây là con số còn khá khiêm tốn nếu so với tiềm năng nguồn dược liệu phong phú của Việt Nam.

Bà cho rằng hiện nhiều doanh nghiệp đã nghiên cứu thành công các bài thuốc mới, có sản phẩm được thử nghiệm lâm sàng bài bản, vì vậy chính sách chi trả cần được điều chỉnh phù hợp hơn thay vì chỉ dựa trên yếu tố giá thành.

Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng chất lượng dịch vụ y học cổ truyền giữa các tuyến và các vùng miền vẫn còn chênh lệch; nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và phát triển dược liệu chưa tương xứng với tiềm năng.

Theo đó, việc sớm ban hành Luật Y dược cổ truyền không chỉ đáp ứng yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn tạo nền tảng để khơi thông nguồn lực, tháo gỡ những rào cản tồn tại nhiều năm qua, từng bước đưa y dược cổ truyền phát triển đúng vị thế, trở thành một trụ cột của nền y học Việt Nam trong giai đoạn mới.