Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, việc kết hợp tinh hoa y học dân tộc với thành tựu khoa học công nghệ được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, mở rộng khả năng tiếp cận của người dân và đưa y học cổ truyền phát triển bền vững trong hệ thống y tế hiện đại.

Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các công nghệ tiên tiến đang mở ra cơ hội chưa từng có để hiện đại hóa y học cổ truyền Việt Nam.

Y học cổ truyền từ lâu được xem là một bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam, chứa đựng kho tàng tri thức quý báu được tích lũy qua nhiều thế hệ. Không chỉ góp phần chăm sóc sức khỏe nhân dân, y học cổ truyền còn là một di sản văn hóa đặc sắc cần được bảo tồn và phát huy trong bối cảnh mới.

Phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc tế về Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ tiên tiến trong y học cổ truyền (AITM 2026) do Bệnh viện Châm cứu Trung ương tổ chức, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, y học cổ truyền đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình nhờ sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, những định hướng gần đây của Tổng Bí thư Tô Lâm về phát triển y học cổ truyền trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuẩn hóa và số hóa đã mở ra hướng đi mới cho lĩnh vực này. Đây không chỉ là giải pháp bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn là cơ hội để biến những tri thức lâu đời thành động lực phát triển mới cho ngành y tế.

Trên thế giới, AI đang được ứng dụng ngày càng sâu rộng trong hỗ trợ chẩn đoán, điều trị, nghiên cứu khoa học, quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử và vận hành bệnh viện.

Đối với y học cổ truyền, tiềm năng ứng dụng công nghệ được đánh giá rất lớn bởi nhiều nội dung chuyên môn đặc thù như tứ chẩn, biện chứng luận trị, đánh giá thể trạng, lựa chọn huyệt vị, theo dõi đáp ứng điều trị, phục hồi chức năng hay chăm sóc sức khỏe chủ động đều có thể được hỗ trợ hiệu quả bằng các công cụ hiện đại.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Bộ Y tế, nền tảng quan trọng nhất để AI phát huy hiệu quả vẫn là dữ liệu. Muốn xây dựng được các hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ nghiên cứu, đào tạo và khám chữa bệnh, ngành y tế cần chuẩn hóa thuật ngữ chuyên môn, hồ sơ bệnh án, dữ liệu lâm sàng và kết quả điều trị. Đây được xem là bước đi mang tính nền tảng để số hóa tri thức y học cổ truyền và tạo ra những cơ sở dữ liệu có giá trị cho các thế hệ sau.

Dù vậy, công nghệ không thể thay thế vai trò của người thầy thuốc. Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, còn trình độ chuyên môn, kinh nghiệm lâm sàng, y đức và trách nhiệm nghề nghiệp vẫn là yếu tố quyết định chất lượng khám chữa bệnh.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết hợp chặt chẽ giữa y học cổ truyền và y học hiện đại trên cơ sở khoa học, bằng chứng và bảo đảm an toàn cho người bệnh. Đây được xem là hướng đi phù hợp để phát huy thế mạnh của mỗi nền y học, tạo ra những giải pháp điều trị toàn diện và hiệu quả hơn trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố công nghệ, quá trình hiện đại hóa y học cổ truyền còn đặt ra yêu cầu cấp bách về phát triển nguồn nhân lực.

Theo Thứ trưởng, đội ngũ cán bộ y tế trong giai đoạn mới không chỉ cần giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm lâm sàng mà còn phải có khả năng tiếp cận, ứng dụng và làm chủ các công nghệ mới. Song song với đó là việc giữ gìn y đức, trách nhiệm nghề nghiệp và những giá trị nhân văn vốn là nền tảng của nghề y.

Còn theo PGS-TS.Trần Văn Thanh, Giám đốc Bệnh viện Châm cứu Trung ương, Việt Nam đang sở hữu lợi thế đặc biệt khi có nền y học cổ truyền lâu đời cùng hệ sinh thái công nghệ số phát triển nhanh.

Sự kết hợp giữa hai lĩnh vực này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn mở ra cơ hội đưa tri thức y học cổ truyền Việt Nam tiếp cận cộng đồng khoa học quốc tế bằng ngôn ngữ dữ liệu và bằng chứng khoa học.

Song song với quá trình chuyển đổi số, một bài toán lớn khác được đặt ra là làm thế nào để y học cổ truyền thực sự đến gần hơn với người dân. Theo các chuyên gia, bảo hiểm y tế chính là chìa khóa quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ y học cổ truyền trong cộng đồng.

Tại Hội thảo nâng cao hiệu quả khám chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y, dược cổ truyền diễn ra cuối tháng 5, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) cho biết, mỗi năm cả nước có khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh bảo hiểm y tế với tổng chi hơn 160.000 tỷ đồng, nhưng chi cho y học cổ truyền mới chỉ chiếm khoảng 3,3%. Riêng chi phí thuốc y học cổ truyền từ quỹ bảo hiểm y tế năm 2024 đạt hơn 3.100 tỷ đồng, tương đương 5,42% tổng chi thuốc.

Theo bà Trang, chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước là bảo tồn, kế thừa và phát triển y học cổ truyền, đồng thời kết hợp bình đẳng với y học hiện đại. Tinh thần này đã được thể hiện rõ trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh, khẳng định mối quan hệ tương tác, hỗ trợ lẫn nhau giữa hai nền y học nhằm mang lại lợi ích tối đa cho người bệnh.

Hiện tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đã vượt 97% dân số. Đây được xem là nền tảng tài chính quan trọng để mở rộng tiếp cận y học cổ truyền, đặc biệt tại tuyến y tế cơ sở.

Bộ Y tế cũng đang tiếp nhận hồ sơ đề xuất bổ sung thêm hàng chục loại thuốc và dược liệu mới vào danh mục được bảo hiểm y tế chi trả, đồng thời nghiên cứu điều chỉnh cơ chế thanh toán đối với các dịch vụ như châm cứu, điều trị nội trú ban ngày và phục hồi chức năng.

Theo các chuyên gia, tương lai của y học cổ truyền không chỉ nằm ở việc bảo tồn những giá trị truyền thống mà còn ở khả năng thích ứng với thời đại số. Việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn, công nghệ số và mở rộng cơ chế bảo hiểm y tế sẽ tạo nền tảng để y học cổ truyền phát triển theo hướng hiện đại, khoa học, minh bạch và hiệu quả hơn.

Từ một di sản y học hàng nghìn năm tuổi, y học cổ truyền Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào giai đoạn phát triển mới. Sự kết hợp giữa tri thức dân tộc, khoa học công nghệ và chính sách y tế phù hợp không chỉ giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn góp phần khẳng định vị thế của y học cổ truyền Việt Nam trên bản đồ y học thế giới.