Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, áp lực dân số đô thị gia tăng và yêu cầu phát triển bền vững trở thành tiêu chí sống còn, khái niệm đô thị du lịch xanh không còn dừng lại ở một khẩu hiệu hay xu hướng nhất thời. Đó là, một chiến lược phát triển mới, nơi mỗi tấc đất, công trình và hoạt động du lịch đều hướng tới mục tiêu hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, với bảo tồn thiên nhiên, giữa hiện đại hóa hạ tầng với gìn giữ bản sắc văn hóa.

Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) đã nhiều lần nhấn mạnh, thành phố du lịch của tương lai phải ít phát thải hơn, tiêu thụ tài nguyên hiệu quả hơn và tạo ra giá trị bền vững cho cộng đồng sở tại. Ở Việt Nam, những cái tên như Đà Nẵng, Hội An, Hạ Long, Đà Lạt hay Hà Nội đã bắt đầu hiện thực hóa tiêu chí này trong quy hoạch phát triển, từng bước hình thành diện mạo mới cho ngành du lịch đô thị.

Một đô thị du lịch xanh trước hết phải được kiến tạo từ quy hoạch tổng thể, bởi không thể chỉ dựa vào vài công trình biểu tượng hay những khu nghỉ dưỡng cao cấp đơn lẻ. Quy hoạch xanh đòi hỏi sự tính toán đồng bộ từ hạ tầng giao thông, kiến trúc, dịch vụ lưu trú đến cảnh quan. Những hành lang tự nhiên như ven biển, ven sông, rừng ngập mặn hay đồi núi phải được bảo vệ như “lá phổi” của thành phố, hạn chế tối đa sự bê tông hóa. Hệ thống giao thông công cộng sạch, sử dụng xe điện, xe buýt chạy năng lượng tái tạo hay thuyền du lịch không phát thải cần được ưu tiên, đồng thời hình thành các tuyến đường đi bộ liên hoàn kết nối điểm tham quan để giảm áp lực phương tiện cơ giới.

Tuy nhiên, đô thị du lịch xanh không thể chỉ dừng ở hạ tầng, mà phải thấm vào từng sản phẩm và dịch vụ. Khách sạn, resort phải được xây dựng bằng vật liệu thân thiện môi trường, ứng dụng giải pháp tiết kiệm năng lượng, tái sử dụng nước mưa và loại bỏ dần nhựa dùng một lần.

Ẩm thực trong đô thị xanh cũng cần gắn liền với nông nghiệp sạch, ưu tiên nguồn nguyên liệu hữu cơ, chế biến ít phát thải và khuyến khích mô hình “từ nông trại đến bàn ăn” để du khách vừa thưởng thức món ngon vừa hiểu hành trình của sản phẩm.

Các tour du lịch xanh có thể là hành trình đạp xe xuyên rừng, trekking trong khu bảo tồn, tham quan di sản kết hợp hoạt động bảo tồn hoặc đơn giản là cùng người dân dọn rác bãi biển, trồng cây xanh. Điều quan trọng là để mỗi du khách là một phần của câu chuyện bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Bên cạnh yếu tố con người và hạ tầng, công nghệ đang trở thành động lực quan trọng để hiện thực hóa đô thị du lịch xanh. Những hệ thống cảm biến môi trường giúp đo lường chất lượng không khí, nguồn nước và tiếng ồn, đồng thời phát cảnh báo sớm khi có nguy cơ ô nhiễm. Ứng dụng du lịch thông minh hỗ trợ du khách đặt dịch vụ, tìm đường, tra cứu thông tin điểm đến hay cập nhật lượng khách theo thời gian thực, qua đó phân bổ dòng khách hợp lý, giảm ùn tắc và bảo vệ cảnh quan.

Dĩ nhiên, hành trình kiến tạo đô thị du lịch xanh không trải đầy “hoa hồng”. Chi phí đầu tư ban đầu lớn, sự phối hợp giữa các ngành chưa thật sự nhuần nhuyễn, trong khi ý thức cộng đồng và thói quen tiêu dùng, du lịch xanh vẫn cần thời gian để hình thành. Để vượt qua những thách thức đó, cần một lộ trình rõ ràng, bắt đầu từ những dự án thí điểm, nhân rộng các mô hình thành công, tận dụng nguồn vốn công - tư kết hợp với viện trợ quốc tế. Song song, việc nâng cao nhận thức cộng đồng phải được triển khai bằng những chiến dịch trực quan, dễ tiếp cận, biến các thông điệp xanh thành hành động hàng ngày.

Nếu làm tốt, Việt Nam hoàn toàn có thể sở hữu những thành phố vừa sôi động, vừa trong lành, vừa giữ được hồn cốt văn hóa, trở thành hình mẫu cho cả khu vực và thế giới. Và quan trọng nhất, đó sẽ là lời cam kết rằng mỗi bước phát triển của du lịch đều song hành cùng tương lai bền vững của hành tinh.