Trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản, sau đó tiêm nhắc lại mỗi 3-4 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì miễn dịch phòng viêm não Nhật Bản

Tỷ lệ tử vong và biến chứng cao

Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa, trên địa bàn vừa ghi nhận một bệnh nhi tử vong do mắc viêm não Nhật Bản. Ban đầu, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn, mệt mỏi, sau đó có biểu hiện nói ngọng, rối loạn ý thức và tăng trương lực cơ. Dù bệnh nhân đã được điều trị tại cơ sở y tế địa phương, nhưng tình trạng không cải thiện, nên được chuyển đến Bệnh viện Nhi Thanh Hóa trong tình trạng nặng.

Kết quả xét nghiệm xác định, bệnh nhi dương tính với viêm não Nhật Bản. Các bác sĩ đã tiến hành hồi sức tích cực, cho thở máy và sử dụng thuốc vận mạch liều cao, nhưng người bệnh đã tử vong sau đó. Điều đáng tiếc là bệnh nhi chưa được tiêm vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản.

Một bé trai 14 tuổi ở Nghệ An cũng rơi vào tình trạng nguy kịch, phải thở máy và điều trị hồi sức tích cực do mắc viêm não Nhật Bản, dù trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Điều đáng chú ý, trẻ đã tiêm các mũi vắc-xin cơ bản, nhưng chưa tiêm nhắc lại, khiến khả năng bảo vệ suy giảm theo thời gian.

Bệnh nhi T.V.K. (sinh năm 2011, trú tại Nghệ An) được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng nặng sau nhiều ngày sốt cao liên tục, đau đầu, buồn nôn và nôn. Tại đây, trẻ được xác định mắc viêm não Nhật Bản kèm viêm phổi nặng, phải thở máy, an thần và điều trị hồi sức tích cực.

Sau thời gian điều trị, tình trạng của trẻ đã cải thiện rõ rệt, được cai máy thở thành công, tự thở khí phòng với độ bão hòa oxy ổn định, hết sốt, tỉnh táo và tiếp xúc tốt. Tuy nhiên, trẻ vẫn còn yếu tay phải với cơ lực khoảng 4/5 và cần tiếp tục tập phục hồi chức năng để hạn chế các di chứng thần kinh lâu dài.

Thông tin từ CDC Hà Nội cho biết, trên địa bàn Thành phố vừa ghi nhận bệnh nhi 13 tuổi ở xã Hưng Đạo, Hà Nội mắc viêm não Nhật Bản trong tình trạng nặng, tiên lượng dè dặt. Qua khai thác bệnh sử, bệnh nhi được phát hiện mắc bệnh khoảng một tuần trước và vẫn đang được điều trị tích cực. Đáng chú ý, dù đã hoàn thành 3 mũi vắc-xin cơ bản, trẻ chưa được tiêm mũi nhắc lại theo khuyến cáo.

Trước đó, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương điều trị cho một nam thanh niên 17 tuổi ở Hà Nội bị tổn thương sâu trong mô não, mang di chứng thần kinh nghiêm trọng dù đã trải qua hơn một tháng điều trị tích cực.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, các bác sĩ cũng ghi nhận 3 bệnh nhân nam từ 20 đến 33 tuổi mắc viêm não Nhật Bản với những biến chứng nặng nề như liệt tứ chi khó hồi phục, teo cơ, suy kiệt cơ thể và yếu nửa người.

Các ca bệnh nêu trên cho thấy mức độ nguy hiểm của viêm não Nhật Bản - căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm não Nhật Bản gây ra và lây truyền sang người thông qua muỗi. Bệnh thường xuất hiện vào mùa hè, thời điểm muỗi phát triển mạnh, trong đó trẻ em là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.

Điều khiến viêm não Nhật Bản trở thành nỗi lo của ngành y tế là bệnh thường khởi phát với các dấu hiệu khá giống cảm cúm hoặc sốt virus thông thường như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, virus có thể tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và suy đa cơ quan.

Các chuyên gia cho biết, tỷ lệ tử vong do viêm não Nhật Bản có thể lên tới 20-30%. Ngay cả trong số những người may mắn sống sót, khoảng 30-50% phải gánh chịu các di chứng thần kinh và tâm thần kéo dài như liệt vận động, co cứng cơ, động kinh, giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ hoặc suy giảm khả năng học tập và lao động. Nhiều trường hợp phải sống chung với di chứng suốt đời, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình.

Đáng lo ngại hơn, đến nay viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Các biện pháp điều trị hiện nay chủ yếu là hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng sống. Chính vì vậy, phát hiện sớm chỉ giúp tăng cơ hội cứu sống người bệnh, còn biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh vẫn là tiêm chủng.

Mũi tiêm nhắc là “chìa khóa” duy trì lá chắn miễn dịch lâu dài

Tại Việt Nam, trước khi vắc-xin viêm não Nhật Bản được triển khai rộng rãi, mỗi năm ghi nhận từ 2.000 đến 3.000 ca mắc viêm não Nhật Bản. Năm 1985, số ca bệnh từng lên tới gần 5.000 trường hợp. Đến năm 1995, viêm não Nhật Bản chiếm tới 61% các ca viêm não do virus.

Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, số ca mắc đã giảm mạnh xuống còn khoảng 100-200 trường hợp mỗi năm. Tuy nhiên, ngành y tế vẫn ghi nhận các ca bệnh ở những người không tiêm chủng, tiêm không đủ liều hoặc bỏ quên mũi tiêm nhắc.

Phân tích dịch tễ cho thấy, một số trường hợp mắc bệnh xảy ra ở những người từng được tiêm chủng, nhưng miễn dịch suy giảm theo thời gian, hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm nhắc theo khuyến cáo.

Theo chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản, gồm mũi đầu tiên lúc 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần và mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm. Sau đó, cần tiêm nhắc lại mỗi 3-4 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì miễn dịch bảo vệ.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, nhiều phụ huynh thường nhớ lịch tiêm cơ bản, nhưng lại quên các mũi nhắc. Đây là khoảng trống miễn dịch khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù đã được tiêm chủng trước đó.

Nói thêm về vắc-xin viêm não Nhật Bản, BS. Nguyễn Tuấn Hải (Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec) cho biết, vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm não Nhật Bản. Việc tiêm chủng đầy đủ giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại virus, từ đó ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm đáng kể khả năng diễn tiến nặng và tử vong.

Cũng theo BS. Hải, bên cạnh vắc-xin viêm não Nhật Bản bất hoạt từ não chuột được sử dụng nhiều năm qua, sự phát triển của công nghệ sinh học đã mở ra thế hệ vắc-xin mới được nuôi cấy trên tế bào Vero với nhiều ưu điểm vượt trội về tính an toàn và hiệu quả bảo vệ.

Nhờ quy trình sản xuất hiện đại và tinh khiết hóa cao, vắc-xin thế hệ mới không chứa protein từ não chuột, qua đó giảm thiểu các phản ứng sau tiêm như sốt, đau hoặc sưng tại vị trí tiêm. Đồng thời, vắc-xin tạo đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững hơn, giúp kéo dài thời gian bảo vệ trước virus viêm não Nhật Bản.

Một ưu điểm đáng chú ý khác là phác đồ tiêm linh hoạt, thuận tiện hơn cho người dân. Đối với trẻ em, chỉ cần tiêm 2 mũi cơ bản đã có thể tạo hiệu quả bảo vệ cao, góp phần giảm số lần tiêm và tăng tỷ lệ hoàn thành lịch tiêm chủng.

Nhiều phụ huynh cho rằng, trẻ đã được bảo vệ suốt đời sau khi hoàn thành 3 mũi vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy, lượng kháng thể phòng bệnh có thể suy giảm theo thời gian, khiến trẻ lớn và cả người trưởng thành vẫn có nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản.

Để duy trì khả năng bảo vệ bền vững, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Hội Y học Dự phòng Việt Nam khuyến cáo, người dân nên tiêm nhắc bằng vắc-xin thế hệ mới sau khi hoàn thành phác đồ 3 mũi cơ bản trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Mũi tiêm nhắc này được xem như “chìa khóa” kích hoạt lại hệ miễn dịch, giúp cơ thể tạo ra lượng kháng thể cao và bền vững hơn trước sự tấn công của virus. Đối tượng được khuyến cáo tiêm nhắc bao gồm trẻ lớn và người trưởng thành chưa được củng cố miễn dịch đầy đủ.

Trong bối cảnh viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và có thể để lại di chứng thần kinh suốt đời, việc tiêm chủng đầy đủ và tiêm nhắc đúng lịch không chỉ bảo vệ mỗi cá nhân, mà còn góp phần xây dựng lá chắn miễn dịch cho cộng đồng.

Theo chuyên gia, bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh. Do đó, không chỉ trẻ em, mà người lớn chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ liều cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và bảo vệ trẻ em trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm.