Bộ Y tế đang lấy ý kiến Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 26/2025/TT-BYT quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Dự thảo là đề xuất mở rộng đáng kể danh mục bệnh, nhóm bệnh được áp dụng kê đơn thuốc ngoại trú trên 30 ngày, tối đa không quá 90 ngày.

Người mắc nhiều bệnh mạn tính có thể được kê thuốc ngoại trú tới 90 ngày thay vì phải đi khám, lấy thuốc thường xuyên.

Thông tư 26/2025/TT-BYT hiện quy định danh mục gồm 252 bệnh, nhóm bệnh thuộc 16 nhóm, trong đó có nhiều bệnh mạn tính phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, rối loạn lo âu, trầm cảm, viêm gan B mạn tính, HIV/AIDS, suy giáp, suy tuyến yên, Parkinson, Alzheimer, sa sút trí tuệ cùng một số bệnh về máu và miễn dịch.

Tại Dự thảo mới, Bộ Y tế đề xuất nâng danh mục lên 372 bệnh, nhóm bệnh, tăng 120 so với quy định hiện hành. Số lượng bổ sung đáng kể tập trung ở nhóm bệnh tim mạch.

Dự thảo bổ sung 46 bệnh, nhóm bệnh thuộc hệ tuần hoàn, gồm nhiều bệnh lý tim mạch và mạch máu như dị tật bẩm sinh của vách tim, chuyển gốc động mạch tự sửa chữa, dị tật bẩm sinh của van hai lá và động mạch chủ, giãn tĩnh mạch chi dưới, xơ vữa động mạch, suy tim, suy tĩnh mạch mạn tính, hở và hẹp van tim, thuyên tắc và huyết khối tĩnh mạch.

Danh mục bệnh da và mô dưới da cũng được đề xuất mở rộng mạnh, từ 19 lên 53 bệnh, nhóm bệnh. Các bệnh được bổ sung gồm lupus ban đỏ thể da, nấm da - bạch huyết, nấm móng, rụng tóc từng mảng, trứng cá đỏ, trứng cá, viêm tuyến mồ hôi nung mủ, nám má, nốt ruồi, sẹo lồi, viêm mao mạch da, vảy cá bẩm sinh và một số bệnh da do nhạy cảm ánh sáng di truyền.

Đối với ung thư, Dự thảo đề xuất bổ sung 10 bệnh, nhóm bệnh như u lympho, đa u tủy và các u tương bào, bạch cầu lympho mạn tính, bạch cầu lympho cấp đang điều trị duy trì, bạch cầu tủy cấp đang điều trị duy trì, bệnh loạn sản tủy và tăng sinh tủy.

Một số bệnh hô hấp cũng được đưa thêm vào danh mục như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm mũi dị ứng, viêm xoang mạn tính và sẹo hẹp thanh quản.

Ở nhóm tiết niệu - sinh dục, danh mục mới dự kiến bổ sung viêm thận lupus, lạc nội mạc tử cung, mãn kinh và các rối loạn liên quan mãn kinh, phì đại tuyến tiền liệt lành tính, một số bệnh lý lành tính của tuyến tiền liệt và rối loạn bàng quang.

Các bệnh huyết học không phải ung thư được đề xuất bổ sung gồm giảm tiểu cầu miễn dịch, thiếu máu thiếu sắt, thiếu máu do dinh dưỡng và thiếu máu do thiếu vitamin B12.

Nhóm nội tiết và chuyển hóa có thêm viêm tuyến giáp liên quan thiếu i ốt, đái tháo nhạt, suy giáp sau phẫu thuật hoặc can thiệp, rối loạn lipid máu, hội chứng Turner và tiền đái tháo đường. Viêm gan C mạn tính, suy nhược thần kinh, xơ củ và glôcôm bẩm sinh cũng xuất hiện trong danh mục đề xuất.

Dự thảo quy định người kê đơn phải căn cứ tình trạng lâm sàng và mức độ ổn định của từng người bệnh để quyết định số ngày sử dụng của mỗi thuốc, thời gian tối đa không quá 90 ngày.

Trường hợp người bệnh mắc một bệnh thuộc danh mục đồng thời có bệnh mạn tính khác đã được chẩn đoán và điều trị ổn định, người kê đơn cũng phải căn cứ tình trạng lâm sàng và mức độ ổn định để quyết định thời gian sử dụng thuốc, nhưng không quá 90 ngày.

Ngoài ra, Dự thảo đồng thời quy định cụ thể việc kê đơn đối với người bệnh khám nhiều chuyên khoa trong cùng một lần tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Người hành nghề có thể kê đơn theo từng chuyên khoa hoặc lập một đơn thuốc chung bao gồm chỉ định thuốc của các chuyên khoa.

Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm kiểm soát chống chỉ định, tương tác và tình trạng trùng lặp thuốc giữa các chuyên khoa, qua đó bảo đảm an toàn cho toàn bộ đơn thuốc của người bệnh.

Về khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho thấy, năm 2025, cả nước có gần 98 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, tương đương hơn 95% dân số. Tổng số lượt khám chữa bệnh bảo hiểm y tế vượt 195 triệu lượt, tăng 6,5% so với năm trước. Trong khi đó, chi phí đề nghị thanh toán lên tới 166.400 tỷ đồng, tăng hơn 16%.

Đáng chú ý, phần lớn chi phí này đến từ các bệnh mạn tính. Quỹ bảo hiểm y tế hiện chi trả cho gần 8 triệu người tăng huyết áp, hơn 3,3 triệu bệnh nhân đái tháo đường, trên 1,1 triệu người mắc bệnh hô hấp mạn tính và khoảng 500.000 bệnh nhân ung thư. Riêng nhóm bệnh không lây nhiễm ghi nhận khoảng 51 triệu lượt khám, với tổng chi gần 20.000 tỷ đồng.

Theo bà Vũ Thị Thanh Huyền, Trưởng Khoa Nội tiết - Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương, đặc điểm đáng lo ngại là bệnh mạn tính ngày nay thường đi kèm nhiều bệnh lý khác. Một bệnh nhân có thể đồng thời mắc 2-3 bệnh như tim mạch, thận và rối loạn chuyển hóa, khiến chi phí điều trị tăng vọt.

Thực tế, khoảng 55% bệnh nhân đái tháo đường có biến chứng tim mạch, và khoảng một phần ba tiến triển thành bệnh thận mạn. Hơn 80% trường hợp được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, buộc phải điều trị biến chứng với chi phí cao, thậm chí cần lọc máu hoặc can thiệp chuyên sâu.

Một nguyên nhân quan trọng khiến chi phí tăng là tỷ lệ kiểm soát bệnh còn thấp. Hiện chỉ dưới 30% bệnh nhân đạt mục tiêu kiểm soát đường huyết. Điều này làm gia tăng nguy cơ biến chứng và kéo theo chi phí điều trị tích lũy ngày càng lớn.

Bên cạnh đó, thừa cân và béo phì đang trở thành yếu tố nguy cơ nổi bật. Khoảng 90% bệnh nhân đái tháo đường type 2 có tình trạng này, liên quan đến lối sống ít vận động, chế độ ăn giàu năng lượng và áp lực công việc.

Các bệnh mạn tính hiện chiếm hơn 70% gánh nặng bệnh tật và trên 80% số ca tử vong tại Việt Nam. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển hướng từ điều trị sang phòng ngừa và quản lý bệnh sớm, toàn diện và bền vững.

Theo các chuyên gia, việc kiểm soát hiệu quả các bệnh lý rối loạn chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường, tim mạch và bệnh thận mạn không chỉ giúp giảm biến chứng lâu dài mà còn góp phần tối ưu nguồn lực BHYT, giảm chi phí xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.