Nếu được thông qua, quy định mới sẽ mở thêm nguồn tạng cho hoạt động ghép tạng trong bối cảnh nhu cầu của người bệnh còn rất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu chặt chẽ về xác định tình trạng tử vong và điều kiện lấy mô, tạng.

Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, trong đó một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung nguồn hiến mô, bộ phận cơ thể từ người sau khi chết tuần hoàn.

Bộ Y tế đề xuất bổ sung quy định cho phép hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể từ người chết tuần hoàn, bên cạnh nguồn hiến từ người chết não như hiện nay.

Sau 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam. Cùng với sự phát triển của kỹ thuật y khoa, số lượng ca ghép không ngừng gia tăng, mang lại cơ hội sống cho nhiều người mắc bệnh hiểm nghèo.

Theo Bộ Y tế, đến hiện tại cả nước đã thực hiện hơn 11.000 ca ghép bộ phận cơ thể người. Trong đó, ghép thận chiếm số lượng lớn nhất với gần 10.000 ca, tiếp đến là hơn 1.000 ca ghép gan, 177 ca ghép tim và 27 ca ghép phổi. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai sau hai thập kỷ cũng cho thấy nhiều vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ, đặc biệt là nguồn mô, tạng phục vụ ghép.

Một trong những khoảng trống được Bộ Y tế chỉ ra là chưa có hành lang pháp lý đối với việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết tuần hoàn.

Pháp luật hiện hành mới quy định lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, trong khi nguồn tạng từ người chết tuần hoàn đã được khai thác tại nhiều quốc gia. Năm 2024, tạng hiến từ người sau khi chết tuần hoàn chiếm khoảng 28% tổng số tạng hiến trên thế giới.

Từ thực tế này, dự thảo luật đề xuất bổ sung quy định về hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết tuần hoàn. Đây được kỳ vọng trở thành một hướng mở rộng nguồn tạng ghép, tạo thêm cơ hội điều trị cho những người bệnh đang chờ được ghép mô, bộ phận cơ thể.

Dự thảo đồng thời phân định rõ hai khái niệm chết não và chết tuần hoàn. Chết não là tình trạng toàn bộ não bị tổn thương nặng, chức năng của não đã ngừng hoạt động và người chết não không thể sống lại. Trong khi đó, chết tuần hoàn là tình trạng mất chức năng tuần hoàn và hô hấp không thể phục hồi và người chết tuần hoàn không thể sống lại.

Việc xác định chính xác chết não hoặc chết tuần hoàn là cơ sở pháp lý quan trọng để tiến hành lấy mô, bộ phận cơ thể người. Do tính chất đặc biệt của hoạt động này, dự thảo đặt ra các yêu cầu chuyên môn chặt chẽ nhằm bảo đảm việc xác định tử vong được thực hiện khách quan, chính xác trước khi tiến hành lấy mô, tạng.

Theo đề xuất, người được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn trước hết phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn tương ứng. Đối với chết não, việc khám và kết luận phải có sự tham gia trực tiếp của các bác sỹ chuyên khoa thần kinh, hồi sức cấp cứu và chẩn đoán hình ảnh. Đối với chết tuần hoàn, các bác sỹ thuộc chuyên khoa thần kinh, tim mạch, hồi sức cấp cứu và chẩn đoán hình ảnh trực tiếp khám và kết luận.

Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ quy định cụ thể tiêu chuẩn chuyên môn xác định chết não, chết tuần hoàn cũng như cơ cấu và yêu cầu chuyên môn đối với Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn. Quy định này nhằm tạo cơ sở thống nhất cho quá trình triển khai nếu nguồn tạng từ người chết tuần hoàn chính thức được luật hóa.

Không chỉ mở rộng nguồn hiến, dự thảo còn đề xuất những quy định đáng chú ý liên quan đến việc lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, trong đó có trường hợp người chết chưa đăng ký hiến tạng trước đó.

Với người chết não hoặc chết tuần hoàn đã đăng ký hiến, việc lấy mô, bộ phận cơ thể được thực hiện theo quy định. Trường hợp người chưa đăng ký hiến nhưng trước khi qua đời đã thể hiện nguyện vọng đồng ý hiến bằng văn bản hoặc lời nói, việc lấy mô, bộ phận cơ thể còn phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.

Đáng chú ý hơn, dự thảo đề xuất trường hợp người chưa đăng ký hiến và cũng không thể hiện nguyện vọng phản đối việc hiến bằng văn bản hoặc lời nói, mô, bộ phận cơ thể vẫn có thể được lấy nếu có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.

Như vậy, phạm vi được dự thảo đặt ra không chỉ giới hạn ở những người đã đăng ký hiến mô, tạng khi còn sống mà còn xây dựng cơ chế đối với trường hợp chưa đăng ký. Đây có thể là một trong những thay đổi quan trọng trong chính sách hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người nếu được thông qua, bởi quyết định của người đại diện theo pháp luật sẽ có vai trò trong những trường hợp nhất định.

Riêng đối với người sau khi chết chưa đăng ký hiến mô, dự thảo quy định phải có nguyện vọng hiến được thể hiện bằng văn bản hoặc lời nói, đồng thời có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.

Việc bổ sung nguồn tạng từ người chết tuần hoàn có thể tạo thêm dư địa cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam, nhưng đồng thời đòi hỏi một hành lang pháp lý và quy trình chuyên môn chặt chẽ.

Từ xác định tình trạng tử vong, ghi nhận ý chí của người hiến, sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật đến quá trình lấy, bảo quản và ghép tạng đều cần được quy định rõ ràng để bảo đảm an toàn, minh bạch và quyền lợi của các bên liên quan.