Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn vừa ký công văn gửi các bệnh viện trực thuộc Bộ, Sở Y tế các tỉnh, thành phố và các cơ sở khám chữa bệnh có thực hiện ghép mô, bộ phận cơ thể người, yêu cầu chấn chỉnh việc thực hiện các quy định pháp luật trong lĩnh vực hiến, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Ảnh minh họa.

Theo Bộ Y tế, thời gian gần đây các cơ quan chức năng và phương tiện thông tin đại chúng đã phản ánh về việc phát hiện một số đường dây môi giới, mua bán tạng, chiếm đoạt mô và bộ phận cơ thể người hoạt động trái phép, thậm chí kết nối thông qua các nền tảng mạng xã hội.

Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến đạo đức nghề nghiệp, uy tín của ngành y tế, đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe và tính mạng của người dân.

Để tăng cường quản lý nhà nước và chấn chỉnh việc thực hiện các quy định của pháp luật, Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thực hiện nghiêm các quy định tại Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, cùng các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và hướng dẫn của Bộ Y tế trong hoạt động hiến, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Bộ Y tế nhấn mạnh việc nghiêm cấm mọi hành vi môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người dưới bất kỳ hình thức nào. Người đứng đầu các cơ sở khám chữa bệnh phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước Bộ Y tế nếu để xảy ra vi phạm tại đơn vị.

Bộ Y tế cũng yêu cầu các cơ sở có thực hiện ghép tạng cần rà soát và chấn chỉnh toàn bộ quy trình chuyên môn liên quan đến hoạt động hiến, lấy và ghép tạng. Trong đó, cần thực hiện đầy đủ quy trình tiếp nhận, thẩm định và xác minh mối quan hệ giữa người hiến và người nhận theo đúng quy định của pháp luật, đặc biệt đối với các trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể từ người sống.

Đồng thời, các đơn vị phải kiểm tra và rà soát chặt chẽ hồ sơ hiến, ghép, bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch và đầy đủ của hồ sơ; tuyệt đối không thực hiện ghép mô, bộ phận cơ thể người khi hồ sơ chưa đầy đủ hoặc có dấu hiệu nghi vấn liên quan đến môi giới, mua bán trái phép.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế yêu cầu tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp và nâng cao trách nhiệm pháp lý cho đội ngũ nhân viên y tế, đặc biệt là những cán bộ trực tiếp tham gia vào hoạt động hiến, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Sở Y tế các tỉnh, thành phố được giao nhiệm vụ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên địa bàn có thực hiện ghép mô, bộ phận cơ thể người; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông, tuyên truyền và vận động người dân tham gia hiến mô, bộ phận cơ thể từ người chết não, từng bước hạn chế nguồn hiến từ người sống.

Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu môi giới hoặc mua bán mô, bộ phận cơ thể người, các cơ sở khám chữa bệnh phải kịp thời báo cáo cơ quan quản lý cấp trên và phối hợp với các cơ quan chức năng để xác minh, xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Theo Bộ Y tế, hiện nay cả nước có 32 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thực hiện ghép mô, bộ phận cơ thể người và 21 cơ sở y tế hoạt động ngân hàng mô, trong đó có 7 cơ sở công lập và 14 cơ sở tư nhân.

Việc tăng cường quản lý và chấn chỉnh hoạt động trong lĩnh vực này nhằm bảo đảm tính minh bạch, nhân đạo và tuân thủ đúng quy định của pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền lợi và sự an toàn của người bệnh.

Nói về công tác hiến, ghép tạng, theo TS.Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, sau khi Thủ tướng phát động phong trào vận động hiến mô, tạng toàn xã hội, lĩnh vực ghép tạng đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Tốc độ phát triển trong hai năm gần đây thể hiện qua số ca hiến, số ca ghép và sự đa dạng từ ghép đơn tạng đến đa tạng.

Điểm nhấn quan trọng là Việt Nam đã làm chủ nhiều kỹ thuật khó, từ lấy tạng đến ghép tạng, bao gồm cả các khối tạng phức hợp.

TS.Hà Anh Đức nhấn mạnh, kết quả này đến từ nỗ lực bền bỉ của đội ngũ y bác sỹ, các trung tâm ghép tạng và cơ sở y tế trên cả nước. Trong thời gian tới, nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế vận hành, đồng thời mở rộng và cấp phép thêm các đơn vị đủ điều kiện tham gia hiến, lấy và ghép tạng.

So với khu vực và thế giới, Việt Nam vẫn còn khoảng cách, nhất là so với Thái Lan, Pháp hay Tây Ban Nha. Tại Việt Nam, công tác vận động hiến tạng vẫn còn nhiều rào cản về nhận thức, pháp lý và tổ chức. Hội nghị lần này là cơ hội học hỏi kinh nghiệm quốc tế, làm cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người, dự kiến trình Quốc hội tháng 10/2026.

Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác hiến, ghép tạng theo GS-TS.Ngô Quý Châu, Phó Giám đốc chuyên môn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, hiến, lấy và ghép tạng là lĩnh vực y học chuyên sâu, liên ngành, bao trùm toàn bộ chuỗi từ tuyên truyền, vận động hiến tạng, điều phối, phân bổ tạng đến phẫu thuật và theo dõi lâu dài. Việt Nam đạt nhiều kết quả nhưng vẫn cần nâng cao hiệu quả điều phối, phát triển nguồn tạng bền vững, đảm bảo công bằng, minh bạch.

Còn PGS-TS.Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người thì nói rằng, những thành tựu về kỹ thuật ghép tạng rất đáng tự hào, nhưng chương trình ghép tạng bền vững không thể thiếu hệ thống hiến tạng mạnh mẽ, tổ chức bài bản và đầu tư đúng mức. Xã hội thường chú ý ca ghép thành công, trong khi hiến tạng chưa nhận được sự quan tâm tương xứng.

PGS.Hệ nhấn mạnh, nhiều khâu then chốt như phát hiện người chết não tiềm năng hiến, tư vấn và chăm sóc gia đình, điều phối hệ thống hiện chưa có cơ chế tài chính trả rõ ràng. Nếu chỉ tập trung ghép mà không đầu tư hiến, hệ thống sẽ mất cân bằng, giảm công bằng và cơ hội tiếp cận ghép tạng của người bệnh.

Ở một góc nhìn khác, TS.Phạm Gia Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia khẳng định, ngành hiến, ghép tạng không thể chỉ dựa vào tạng từ người sống mà cần chuyển trọng tâm sang phát triển hiến tạng từ người chết não và ngừng tuần hoàn.

Hiện cả nước mới có 31 cơ sở đủ điều kiện ghép tạng, chủ yếu tại bệnh viện tuyến Trung ương và một số bệnh viện công lập lớn. Con số này chưa đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của bệnh nhân suy tạng cuối, nhiều bệnh viện thường xuyên quá tải, thời gian chờ ghép kéo dài, khiến không ít bệnh nhân suy kiệt hoặc tử vong trước khi có tạng phù hợp.

Trong bối cảnh này, việc mở rộng mạng lưới các bệnh viện tham gia hiến - ghép tạng là cấp thiết. PGS.TS Đồng Văn Hệ nhận định, sự tham gia của các bệnh viện tư nhân được đầu tư bài bản, tuân thủ quy định pháp luật và chịu quản lý chặt chẽ của Bộ Y tế sẽ góp phần giảm áp lực cho bệnh viện công, nâng cao chất lượng điều trị, đồng thời thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc của y học rằng trao đi sự sống để nối dài sự sống.