MSCI vừa công bố Báo cáo Đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu năm 2026, trong đó, 18 tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận thị trường của Việt Nam vẫn được giữ nguyên so với năm trước. 

Theo đánh giá của MSCI về thị trường Việt Nam, trong giai đoạn rà soát vừa qua, Việt Nam đã tiếp tục thúc đẩy chương trình cải cách thị trường vốn. Những điểm nhấn đáng chú ý bao gồm việc triển khai mô hình giao dịch thông qua nhà môi giới toàn cầu (global broker), cho phép nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường mà không cần mở tài khoản trong nước.

Bên cạnh đó là việc đưa cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) có kế hoạch vận hành từ đầu năm 2027, đồng thời tiếp tục đạt tiến triển trong lộ trình triển khai từng bước các yêu cầu công bố thông tin bằng tiếng Anh.

Đối với giới hạn sở hữu nước ngoài, quy định mới không cho phép doanh nghiệp tự áp dụng mức giới hạn sở hữu nước ngoài thấp hơn mức trần theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý đang xem xét nới lỏng các hạn chế tại một số lĩnh vực. MSCI sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ quá trình triển khai các cải cách này.

MSCI giữ nguyên mức đánh giá với các tiêu chí về khả năng tiếp cận thị trường của Việt Nam. Nguồn: MSCI

Chi tiết hơn về các tiêu chí, MSCI cho biết, về mức độ giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL), các doanh nghiệp hoạt động trong một số ngành nghề có điều kiện và nhạy cảm vẫn áp dụng giới hạn sở hữu nước ngoài, dao động từ 0% đến 75%. Giới hạn này hiện ảnh hưởng đến hơn 10% quy mô thị trường cổ phiếu Việt Nam. 

Dù vậy, các quy định mới đây đã không còn cho phép doanh nghiệp tự đặt giới hạn sở hữu nước ngoài thấp hơn mức tối đa theo quy định pháp luật. Đồng thời, doanh nghiệp niêm yết được yêu cầu phải công bố mức giới hạn sở hữu nước ngoài áp dụng trước tháng 9/2026.  

Về room ngoại, vấn đề giới hạn tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài vẫn có tác động đáng kể đến thị trường cổ phiếu Việt Nam. Hơn 1% chỉ số MSCI Vietnam IMI hiện chịu ảnh hưởng bởi tình trạng room ngoại còn lại ở mức thấp hoặc đã gần kín.

MSCI cũng xét về tiêu chí bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài, một số thông tin liên quan đến doanh nghiệp vẫn chưa được công bố đầy đủ và kịp thời bằng tiếng Anh. Bên cạnh đó, quyền của nhà đầu tư nước ngoài vẫn bị hạn chế do các quy định chặt chẽ về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, áp dụng cả đối với tổng mức sở hữu của khối ngoại và tỷ lệ sở hữu của từng nhà đầu tư nước ngoài riêng lẻ.

Về thị trường ngoại hối, MSCI đánh giá Việt Nam hiện chưa có thị trường tiền tệ nước ngoài (offshore). Đồng thời, giao dịch ngoại hối trong nước vẫn phải gắn liền với giao dịch chứng khoán hoặc các nhu cầu cụ thể. 

Ở tiêu chí đăng ký nhà đầu tư và mở tài khoản, nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải thực hiện thủ tục đăng ký bắt buộc trước khi tham gia thị trường. Việc mở tài khoản giao dịch cần có sự chấp thuận của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).

MSCI cũng lưu ý, thông tin trên thị trường chứng khoán Việt Nam chưa phải lúc nào cũng được công bố bằng tiếng Anh và trong một số trường hợp, mức độ chi tiết của thông tin vẫn còn hạn chế. Tháng 9/2024, Bộ Tài chính đã công bố lộ trình yêu cầu các công ty đại chúng thực hiện công bố thông tin bằng tiếng Anh theo từng giai đoạn, bắt đầu từ ngày 1/1/2025 và hoàn tất vào ngày 1/1/2028. MSCI cho biết sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai quy định này.

Ngoài ra, do Việt Nam là thị trường có tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) tương đối thấp, một số doanh nghiệp có lượng cổ phiếu tự do lưu hành hạn chế đã bị MSCI loại khỏi chỉ số vì có thể ảnh hưởng đến khả năng đầu tư, tính minh bạch và hiệu quả hình thành giá trên thị trường.

Với tiêu chí thanh toán và bù trừ, MSCI cho biết, thị trường Việt Nam hiện chưa cho phép cơ chế thấu chi trong thanh toán chứng khoán. Mặc dù Việt Nam đã triển khai giải pháp ngắn hạn nhằm loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (non-prefunding), một khuôn khổ hoàn chỉnh và lâu dài hơn dự kiến sẽ được áp dụng khi mô hình Đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được vận hành đầy đủ, hiện được định hướng triển khai trong năm 2027.

Cuối cùng, về khả năng chuyển nhượng, sau các thay đổi về quy định, nhiều loại giao dịch ngoài sàn và giao dịch chuyển nhượng chứng khoán không thông qua thanh toán bằng tiền đã có thể thực hiện mà không cần xin chấp thuận trước từ cơ quan quản lý. Nhờ đó, khối lượng các giao dịch này đã tăng mạnh trong những năm gần đây. Tuy nhiên, VSDC vẫn thường cần vài ngày để rà soát và xác nhận các hồ sơ, tài liệu liên quan trước khi các giao dịch này được thực hiện.