Không chỉ Quảng Ninh, một trong những địa phương luôn có hoạt động xây dựng rất sôi động, trong vài ngày qua, nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cũng đã bắt đầu có những động thái triển khai quyết liệt chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Ngoài chấp hành chỉ đạo của cấp trên, việc quản lý và bình ổn giá vật liệu xây dựng cũng là mối quan tâm đặc biệt của lãnh đạo các địa phương - những người đang canh cánh nỗi lo vật liệu tăng giá, khan hiếm, làm ảnh hưởng đến tiến độ các dự án động lực được triển khai trên địa bàn.

Cần phải nói thêm rằng, trong thời gian qua, các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm được đồng loạt triển khai và đẩy nhanh tiến độ. Một loạt công trình dân sinh, dự án nhà ở, bất động sản tại nhiều địa phương cũng được xây dựng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, quyết tâm hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 8% năm 2025, tạo đà, tạo thế, tạo lực để giai đoạn 2026 - 2030 tăng trưởng ở mức hai con số.

Lường trước khả năng nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã có những chỉ đạo quyết liệt, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng, nhất là đối với các công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia. Song, kể từ giữa năm 2024 đến nay, giá nhiều loại vật liệu xây dựng đầu vào đã tăng trên 10%, cá biệt có loại vật liệu xây dựng tăng giá đến 30%; không phản ánh đúng thực tế chi phí khai thác, sản xuất.

Sự tăng giá đột biến của nhiều loại vật liệu xây dựng, cũng như không đủ nguồn cung dẫn đến nhiều công trình bị ngừng trệ, gây khó khăn cho các nhà thầu xây dựng, làm chậm tiến độ triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, ảnh hưởng đến kết quả giải ngân vốn đầu tư công.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến biến động lớn về giá vật liệu xây dựng như do mất cân đối về cung - cầu vật liệu, đặc biệt là đối với các vật liệu cát, đá xây dựng; chi phí sản xuất, khai thác vật liệu tại chỗ tăng lên; sự hình thành các chuỗi cung ứng nguyên vật liệu đầu vào trong lĩnh vực xây dựng còn nhiều hạn chế, yếu kém... Thậm chí, không loại trừ dấu hiệu thao túng, lũng đoạn thị trường vật liệu xây dựng như đánh giá tại Công điện số 85.

Những biến động lớn về giá vật liệu xây dựng đầu vào gây nhiều khó khăn cho nhà thầu xây dựng trong tiếp cận nguồn vật liệu và huy động, sử dụng vật liệu theo yêu cầu về tiến độ thi công xây dựng công trình. Bên cạnh đó, việc thanh toán chi phí thực hiện theo hợp đồng xây dựng của nhà thầu cũng sẽ gặp nhiều khó khăn, vướng mắc do đơn giá công việc theo hợp đồng là cố định hoặc do việc điều chỉnh giá thanh toán theo hợp đồng bị chậm trễ, ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp trong khi giá vật liệu xây dựng biến động quá nhanh, nhưng “độ nhạy bén” của các thông báo giá không theo kịp.

Để chặn ngay hệ lụy nhiều mặt của tình trạng đội giá, khan hiếm vật liệu, đặc biệt là vật liệu thông thường - hiện là nguyên liệu chính cho các dự án hạ tầng - không còn cách nào khác  là các địa phương phải đẩy nhanh tiến độ cấp phép khai thác mỏ. Bên cạnh đó, cần gia hạn, điều chỉnh công suất khai thác để đảm bảo cân đối cung - cầu; kịp thời xử lý các thiếu hụt cục bộ vật liệu tại các dự án; chủ động rà soát các vướng mắc, tháo gỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho cả bên cung và bên cầu về khai thác, cung cấp vật liệu.

Bản thân các chủ đầu tư, nhà thầu cũng cần rút kinh nghiệm khi tính toán nhu cầu vật liệu chính xác ngay khi chuẩn bị dự án để phối hợp thật tốt với các địa phương có mỏ, tránh phát sinh nhu cầu vật liệu quá lớn khi bắt tay triển khai, gây khó khăn, lúng túng cho các địa phương.

Đặc biệt, Bộ Công an cần sớm vào cuộc để điều tra, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi thao túng thị trường, đầu cơ trục lợi trong hoạt động sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng và các hành vi bao che, bảo kê, làm ngơ để tình trạng vi phạm tái diễn.

Làm tốt những vấn đề nói trên vừa góp phần giải quyết căn cơ vấn nạn găm hàng chờ tăng giá vật liệu bất thường, vừa giúp đảm bảo tiến độ, chi phí hợp lý các dự án xây dựng, vừa giữ đúng kỷ luật, kỷ cương trong quản lý khai thác khoáng sản thông thường, tránh nguy cơ lợi ích nhóm và hiện tượng “đầu cơ, thổi giá” có thể xảy ra.