Triển vọng từ thị trường Mỹ

Cùng với Trung Quốc, Mỹ là một trong hai thị trường nhập khẩu quan trọng hàng đầu của cá tra Việt Nam. Tuy nhiên, từ năm 2019, xuất khẩu cá tra sang Mỹ không thể tăng trưởng mạnh, do vướng vấn đề về thuế chống bán phá giá.

Chính vì vậy, thỏa thuận song phương mà hai nước đạt được vào ngày 17/1/2025 được kỳ vọng sẽ mở cánh cửa mới cho ngành cá tra Việt Nam. Theo thỏa thuận này, Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn là doanh nghiệp duy nhất được đưa ra khỏi phạm vi áp dụng thuế chống bán phá giá khi xuất khẩu cá tra, cá basa vào Mỹ. Vĩnh Hoàn cũng là công ty chiếm tỷ trọng lớn nhất trong 9 doanh nghiệp Việt Nam được phép xuất khẩu cá tra sang Mỹ, với cơ cấu chiếm tới 46% vào năm 2024.

“Thỏa thuận giải quyết tranh chấp thuế chống bán phá giá là cơ hội cho Công ty Vĩnh Hoàn nói riêng và ngành cá tra Việt Nam nói chung mở rộng xuất khẩu một cách ổn định, bền vững hơn sang thị trường Mỹ”, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) khẳng định.

Trước đó, vào năm 2016, Việt Nam và Mỹ cũng ký thỏa thuận song phương để dỡ bỏ thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm tôm nước ấm xuất khẩu vào Mỹ của Công ty cổ phần Tập đoàn Thủy sản Minh Phú. Sau sự kiện này, xuất khẩu tôm Việt Nam tăng trưởng mạnh tại Mỹ, thậm chí mang về kim ngạch hơn 1 tỷ USD vào năm 2021. Kết quả tương tự được kỳ vọng sẽ tái diễn với cá tra.

Ngoài thỏa thuận trực tiếp về thuế chống bán phá giá, cá tra Việt Nam còn hưởng lợi khi Mỹ áp thuế nhập khẩu bổ sung là 10% đối với tất cả hàng hóa từ Trung Quốc. Trung Quốc và Việt Nam cũng chính là 2 quốc gia cung ứng lượng cá tra lớn nhất vào thị trường Mỹ, chiếm tới 82% lượng cá tra nhập khẩu của nước này (theo số liệu từ Hiệp hội Cá tra Mỹ).

VASEP thông tin thêm, nếu mức thuế quan bổ sung 10% vẫn được duy trì, Trung Quốc có thể giảm xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ. Một số doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đã nhìn nhận được vấn đề này và đang cân nhắc việc mở rộng sản xuất, ngoài cá tra còn cá rô phi chế biến.

Kỳ vọng tăng trưởng 5 - 10%

Năm 2025, ngành cá tra Việt Nam đặt kế hoạch duy trì sản lượng khoảng 1,65 triệu tấn, giảm khoảng 20.000 tấn so với năm 2024, nhưng vẫn đạt kim ngạch xuất khẩu ở mức 2 tỷ USD, tương đương năm 2024.

Ngay từ đầu năm, ngành cá tra đã ghi nhận tín hiệu lạc quan, khi mức giá đồng loạt tăng cao nhất trong vòng 3 năm trở lại đây. Hiện giá cá tra tại các ao nuôi trong nước dao động quanh mức 30.000 đồng/kg. Các sản phẩm trọng lượng trên 1,2 kg được thị trường Mỹ và Trung Quốc ưa chuộng, nên có giá cao hơn.

Nhu cầu tăng cao từ phía Trung Quốc, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán Ất Tỵ, cũng khiến kim ngạch xuất khẩu cá tra tăng trưởng trong tháng 1/2025. Thống kê cho thấy, xuất khẩu cá tra trong tháng 1/2025 thu về khoảng 209 triệu USD, tăng 27% so với tháng 1/2024.

Cá tra Việt Nam hiện chiếm 42% sản lượng cá tra toàn cầu, trong khi Ấn Độ, Trung Quốc và Bangladesh đóng góp 15 - 21%.

“Xuất khẩu cá tra có thể tăng 5 - 10% vào năm 2025, khi người tiêu dùng ngày càng có niềm tin vào sản phẩm cá tra Việt Nam, thuế chống bán phá giá của Mỹ đối với cá tra Việt Nam thấp hơn so với các nước khác, giá thức ăn thủy sản đang có xu hướng giảm”, VASEP nhận định.

Tuy nhiên, để nâng cao sản lượng vào năm 2025, ngành cá tra Việt Nam cần chú trọng cải thiện phẩm chất của cá tra bố mẹ, như tăng khả năng kháng bệnh, chịu mặn và thích nghi với điều kiện khí hậu thay đổi.

Ngoài ra, các doanh nghiệp trong ngành cần gia tăng năng lực sản xuất và chế biến, trong bối cảnh các đối thủ ngoại đang không ngừng bám đuổi. Theo giới chuyên gia, mặc dù chất lượng sản phẩm của Trung Quốc, Indonesia hay Ấn Độ có thể chưa theo kịp sự nhất quán của Việt Nam, nhưng doanh nghiệp của họ đang thâm nhập vào các phân khúc thị trường cụ thể thông qua các chiến lược cạnh tranh về giá. Điều này tạo ra áp lực ngày càng tăng đối với thị phần của Việt Nam, đặc biệt là ở các điểm đến xuất khẩu chính như Mỹ, EU, Nhật Bản và các nước hợp tác vùng Vịnh.

Indonesia, mặc dù có sản lượng cá tra thấp hơn Việt Nam, đã xuất khẩu thành công sang Trung Đông dưới thương hiệu riêng và đang tích cực xây dựng danh tiếng tại đây. Trong khi đó, tại Trung Quốc, Hainan Xiangtai Fishery, một trong những công ty xuất khẩu cá rô phi lớn nhất Trung Quốc, đã tuyên bố tham gia tích cực vào chuỗi cung ứng cá tra để đáp ứng nhu cầu trong nước ngày càng tăng.