Mặc dù xuất nhập khẩu vẫn đang trong xu hướng tích cực, nhưng một điểm đáng chú ý trong bức tranh thương mại hàng hóa của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 đó là nhập siêu đang tăng cao.

Cụ thể, theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), sơ bộ, cán cân thương mại hàng hóa tháng 4/2026 nhập siêu 3,99 tỷ USD; 4 tháng nhập siêu 8,59 tỷ USD; tháng 5/2026 nhập siêu 5,21 tỷ USD. Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, nhập siêu gần 13,81 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái xuất siêu 5,1 tỷ USD.

Trong số này, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 20,76 tỷ USD; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) xuất siêu 6,96 tỷ USD.

Xét về mặt hàng, báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, nhập siêu lớn chủ yếu nằm ở nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Riêng nhóm hàng này trong tháng 5/2025 đã nhập siêu 7,98 tỷ USD; lũy kế 5 tháng đầu năm 2026 nhập siêu 32,03 tỷ USD, tăng 80,5% so với cùng kỳ.

Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là mặt hàng hiện có mức nhập siêu cao nhất, trong 5 tháng đầu năm 2026 lên tới trên 32 tỷ USD.

Nguyên nhân chủ yếu là do giá chip thế giới tăng cao (giá chip tiêu dùng đã tăng mạnh từ cuối năm 2025, với mức tăng phổ biến là khoảng 2-4 lần so với trước đó), doanh nghiệp dự phòng giá thế giới tiếp tục tăng và rủi ro nguồn cung. Đây là vấn đề được cho là cần tiếp tục theo dõi.

Mặt hàng đáng chú ý thứ hai, gây ảnh hưởng lớn đến nhập siêu, là dầu thô, xăng dầu. Nhập siêu mặt hàng này trong 5 tháng đầu năm 2026 là 7,19 tỷ USD, trong đó khoảng 70% là do yếu tố giá.

Số liệu thống kê cho thấy, nhập khẩu dầu thô 5 tháng đầu năm 2026 giảm 18,2% về khối lượng, nhưng tăng 4,1% về giá trị; xăng dầu các loại tăng 15,8% về khối lượng, nhưng tăng 81,6% về giá trị. Việc giá xăng dầu các loại nhập khẩu tăng mạnh tới 57% và lượng tăng 15,8% dẫn đến trị giá nhập khẩu nhóm hàng xăng dầu các loại tăng tới 2,2 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước.

Trong khi đó, về thị trường, Bộ Tài chính cho biết, 5 tháng đầu năm, nhập siêu từ Trung Quốc lên tới 62,46 tỷ USD, tăng 36% so với cùng kỳ. Trong khi đó, nhập siêu từ Hàn Quốc 21,14 tỷ USD, tăng 73%; nhập siêu từ ASEAN là 10,55 tỷ USD, tăng 43%...

Và trong khi doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vẫn xuất siêu, dù trong 5 tháng đầu năm 2026 chỉ đạt 6,27 tỷ USD, giảm mạnh 56,6% so với cùng kỳ năm trước, thì doanh nghiệp trong nước vẫn nhập siêu.

Thậm chí, nhập siêu của doanh nghiệp trong nước đang tăng rất nhanh, với 5 tháng ở mức 20,1 tỷ USD, tăng 115% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chủ yếu là do nhập khẩu một số nhóm hàng như máy móc, thiết bị, ô tô, linh kiện, máy vi tính, sản phẩm điện tử… tăng mạnh.

Việc nhập siêu tăng nhanh trong những tháng đầu năm 2026 được chỉ ra là có nhiều nguyên nhân. Xung đột Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung, đẩy giá năng lượng, xăng dầu tăng cao là một ví dụ.

Cùng với đó, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng đang đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất và tích trữ hàng tồn kho trước nguy cơ giá tiếp tục tăng.

Việc giải ngân vốn đầu tư nước ngoài tích cực cũng là một nguyên nhân. Khi các dự án được đẩy mạnh triển khai, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện công nghệ cao cũng gia tăng.

Trong khi đó, một số ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, vốn lâu nay tạo thặng dư thương mại, như dệt may, da giày, gỗ, nông sản, thủy sản… lại đang gặp khó khăn. Điều này cũng tác động tới cán cân thương mại của Việt Nam.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, xuất khẩu các nhóm hàng chủ lực của doanh nghiệp trong nước (dệt may, thuỷ sản, gạo…) 5 tháng giảm hoặc tăng thấp. Chẳng hạn, hàng dệt may đạt 5,41 tỷ USD, giảm 1,4% so với cùng kỳ năm trước; hàng thủy sản đạt 4,29 tỷ USD, tăng 11,3%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 3,82 tỷ USD, tăng 8,4%; cà phê đạt 2,61 tỷ USD, giảm 18,7%; gạo đạt 1,96 tỷ USD, giảm 7,3%…

Hôm Chính phủ họp phiên thường kỳ tháng 5/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cũng đã nhấn mạnh về xu hướng giảm hoặc tăng thấp của các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, cũng như chuyện xuất siêu đang tăng cao. Theo Bộ trưởng, nếu xu hướng này kéo dài sẽ tác động đến tăng trưởng, cần theo dõi, đánh giá để có giải pháp phù hợp.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng đã kiến nghị Bộ Công thương chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ, ngành theo dõi sát diễn biến xuất nhập khẩu để có giải pháp kịp thời thúc đẩy xuất khẩu và xử lý đối với hiện tượng nhập siêu, không làm ảnh hưởng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Đồng thời, rà soát, làm việc với các hiệp hội, ngành hàng, doanh nghiệp để xác định các ngành có lộ trình tự chủ nguồn cung nhằm có giải pháp hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, hiệu quả.