Không chỉ phấn hoa hay thời tiết thay đổi, bụi nhà, nấm mốc, lông và vảy da động vật, môi trường sống ẩm thấp cùng nhiều dị nguyên trong không khí có thể khiến viêm mũi dị ứng tái phát. Bệnh không lây nhưng triệu chứng dễ nhầm với cảm cúm, khiến không ít người tự dùng thuốc không phù hợp hoặc bỏ qua nguyên nhân thực sự.

Nhận diện đúng tác nhân là chìa khóa để kiểm soát bệnh và tránh điều trị sai cách.

Cứ vào thời điểm giao mùa, chị Trần Thị Hải, ở Thanh Xuân, Hà Nội và hai con gái lại đối mặt với những đợt hắt hơi, nghẹt mũi, chảy nước mũi kéo dài. Có thời điểm các triệu chứng dai dẳng nhiều tuần, ảnh hưởng đến sinh hoạt và việc học của các con.

Điều khiến gia đình chị Hải thêm áp lực là những biểu hiện hắt hơi, sổ mũi rất dễ bị nhầm với bệnh truyền nhiễm đường hô hấp. Có lần con chị đi học phải liên tục dùng khăn giấy, khiến những người xung quanh lo ngại trẻ mắc cúm và có khả năng lây bệnh.

Qua thăm khám, các thành viên trong gia đình được xác định mắc viêm mũi dị ứng. Đây là bệnh lý xảy ra do hệ miễn dịch phản ứng quá mức với những tác nhân vốn không gây hại cho phần lớn mọi người, nhưng có thể kích hoạt phản ứng dị ứng ở người có cơ địa nhạy cảm.

PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An, nguyên Trưởng khoa Tai Mũi Họng Nhi, Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương, Giám đốc Bệnh viện An Việt cho biết, số người đến khám các bệnh lý tai mũi họng thường gia tăng vào những thời điểm thời tiết thay đổi. Trong số đó, viêm mũi dị ứng là tình trạng khá phổ biến, song các biểu hiện ban đầu đôi khi bị nhầm với cảm lạnh, cúm hoặc một số bệnh đường hô hấp khác.

Ở giai đoạn khởi phát, người bệnh có thể cảm thấy ngứa mũi, họng, mắt hoặc ống tai, sau đó xuất hiện từng tràng hắt hơi, nghẹt mũi và chảy nước mũi trong. Trẻ nhỏ đôi khi không hắt hơi rõ rệt mà chủ yếu biểu hiện bằng nghẹt mũi và chảy nước mũi.

Viêm mũi dị ứng thường không đe dọa trực tiếp tính mạng, nhưng các triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn có thể ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, khả năng tập trung, học tập, công việc và chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, bệnh không phải bệnh truyền nhiễm nên không lây từ người này sang người khác, dù biểu hiện hắt hơi, sổ mũi có thể khiến người xung quanh nhầm với cúm hoặc cảm lạnh.

Một trong những nguyên nhân khiến viêm mũi dị ứng dễ tái phát là người bệnh thường xuyên tiếp xúc với dị nguyên mà không nhận biết được. Ngoài sự thay đổi của thời tiết, những tác nhân tồn tại ngay trong môi trường sống như bụi nhà, mạt bụi, nấm mốc, phấn hoa, lông hoặc vảy da động vật cũng có thể kích hoạt các triệu chứng ở người nhạy cảm.

Nhà cửa ẩm thấp, thông khí kém hoặc có nhiều vật dụng dễ tích bụi có thể làm tăng khả năng tiếp xúc với dị nguyên. Vì vậy, biện pháp phòng ngừa không chỉ nằm ở việc dùng thuốc mỗi khi triệu chứng xuất hiện mà còn cần nhận diện và hạn chế tác nhân gây dị ứng phù hợp với từng người.

Người bệnh nên giữ không gian sống sạch, khô thoáng, thường xuyên vệ sinh chăn, ga, gối, đệm, xử lý các khu vực ẩm mốc và giảm những vật dụng dễ tích tụ bụi trong phòng ngủ. Với trường hợp được xác định dị ứng với động vật hoặc phấn hoa, việc hạn chế tiếp xúc cần được thực hiện dựa trên tác nhân thực sự gây bệnh thay vì loại bỏ một cách máy móc mọi vật nuôi hay cây cảnh trong nhà.

Một vấn đề đáng lưu ý là không ít người thấy nghẹt mũi, chảy nước mũi kéo dài liền tự mua kháng sinh hoặc thuốc xịt mũi về sử dụng. Tuy nhiên, viêm mũi dị ứng không phải bệnh nhiễm khuẩn nên kháng sinh không phải thuốc điều trị thường quy cho tình trạng này.

PGS.TS Nguyễn Thị Hoài An cũng cảnh báo việc lạm dụng thuốc xịt co mạch mũi. Nhóm thuốc này có thể giúp giảm nghẹt nhanh trong một số tình trạng cấp tính nhưng không nên sử dụng kéo dài. Việc dùng liên tục quá nhiều ngày có thể khiến tình trạng nghẹt mũi trở nên khó kiểm soát hơn, do đó nếu triệu chứng không cải thiện, người bệnh cần được bác sỹ khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn cách điều trị phù hợp.

Việc phân biệt viêm mũi dị ứng với cúm và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cũng có ý nghĩa quan trọng. Viêm mũi dị ứng thường nổi bật với hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi trong và có mối liên quan với yếu tố môi trường, trong khi cúm thường có thể kèm sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi và các biểu hiện toàn thân rõ hơn. Tuy nhiên, triệu chứng có thể chồng lấp nên những trường hợp kéo dài, diễn biến bất thường hoặc xuất hiện sốt, khó thở, đau vùng mặt, dịch mũi bất thường cần được thăm khám thay vì tự chẩn đoán.

Tiêm vắc-xin không có tác dụng phòng viêm mũi dị ứng, nhưng việc tiêm phòng cúm đầy đủ có thể giúp giảm nguy cơ mắc cúm mùa - một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dễ bị nhầm với các đợt dị ứng trong giai đoạn giao mùa. Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, hiệu quả bảo vệ có thể lên tới khoảng 90%. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ thường chỉ duy trì từ 6-12 tháng do virus cúm liên tục biến đổi và xuất hiện các chủng lưu hành mới mỗi năm.

Vì vậy, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo mọi người nên tiêm nhắc vắc-xin cúm hằng năm, với khoảng cách tối thiểu 12 tháng giữa hai mũi tiêm để duy trì hiệu quả phòng bệnh tối ưu. Khuyến cáo này đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch - những nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng khi mắc cúm.

Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, cơ thể cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành lượng kháng thể bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa dịch hoặc ngay khi có điều kiện, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát.

"Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc cúm, vắc-xin còn góp phần làm giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh nếu không may nhiễm virus, đồng thời hạn chế nguy cơ nhập viện, viêm phổi, suy hô hấp, biến cố tim mạch và tử vong", bác sỹ Nguyễn Văn My nhấn mạnh.