Theo các dự báo khí hậu năm 2026, thời tiết có xu hướng nóng lên sớm, các đợt nắng nóng kéo dài và gay gắt hơn. Trong khi đó, mưa giông và mưa lớn cục bộ vẫn xuất hiện xen kẽ; riêng giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9, lượng mưa được dự báo tăng ở nhiều khu vực.

Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch là một trong các biện pháp hiệu quả để phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm đường hô hấp.

Sự thay đổi thời tiết liên tục tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh phát triển, khiến nhiều bệnh đường hô hấp ở trẻ em gia tăng, đặc biệt là cúm mùa, cảm lạnh, viêm mũi họng, viêm thanh quản cấp, viêm tiểu phế quản, viêm phổi và các đợt cấp của hen phế quản.

Các chuyên gia nhi khoa lo ngại khi thời tiết thay đổi không phải nguyên nhân trực tiếp gây bệnh nhưng lại làm suy giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp, tạo điều kiện để virus, vi khuẩn và các tác nhân dị ứng tấn công, nhất là ở trẻ nhỏ.

Cụ thể, nhiệt độ thay đổi đột ngột hoặc trẻ thường xuyên di chuyển giữa môi trường ngoài trời và phòng điều hòa, niêm mạc mũi họng dễ bị kích thích, giảm sức đề kháng. Bên cạnh đó, độ ẩm cao trong mùa mưa làm gia tăng nấm mốc, bụi và các dị nguyên trong không khí. Trong môi trường trường học, nhà trẻ, trẻ cũng dễ lây nhiễm virus do tiếp xúc gần với bạn bè.

Thực tế, thời điểm này, các cơ sở nhi khoa ghi nhận số lượng trẻ mắc các bệnh hô hấp có xu hướng tăng. Những bệnh thường gặp gồm viêm mũi họng, viêm amidan, viêm thanh quản, viêm phế quản, viêm tiểu phế quản và viêm phổi. Trẻ có cơ địa dị ứng hoặc mắc hen phế quản cũng dễ xuất hiện các cơn ho kéo dài, khò khè và khó thở.

Các bác sỹ chuyên khoa hô hấp khuyến cáo, khi trẻ xuất hiện các triệu chứng như ho, sổ mũi, sốt, khò khè hoặc thở nhanh hơn bình thường, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán sớm.

Đặc biệt, nếu trẻ có các dấu hiệu như sốt cao khó hạ, bú kém hoặc bỏ bú, mệt lả, thở rút lõm lồng ngực, tím môi, thở rít, nôn nhiều hoặc quấy khóc bất thường, đây có thể là biểu hiện bệnh đang diễn tiến nặng, cần được cấp cứu và điều trị kịp thời.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An, nguyên Trưởng khoa Tai mũi họng trẻ em, Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương khuyến cáo, gia đình cần giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng, hạn chế khói thuốc lá, khói bếp, bụi, nấm mốc và các hóa chất gây kích ứng đường hô hấp.

Khi sử dụng điều hòa, nên duy trì nhiệt độ phù hợp, tránh để luồng gió thổi trực tiếp vào trẻ và hạn chế thay đổi nhiệt độ quá đột ngột giữa môi trường trong nhà và ngoài trời.

Bên cạnh đó, trẻ cần được uống đủ nước, ăn uống đầy đủ các nhóm chất, tăng cường rau xanh và trái cây nhằm nâng cao sức đề kháng. Cha mẹ không nên tự ý kiêng thịt, cá, tôm hay sữa khi trẻ bị ho, bởi chế độ ăn thiếu cân đối có thể khiến trẻ thiếu dinh dưỡng và kéo dài thời gian hồi phục.

Việc hình thành các thói quen vệ sinh như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho, không dùng chung đồ dùng cá nhân và hạn chế đến nơi đông người khi đang mắc bệnh cũng góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm.

Ngoài ra, tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch vẫn là biện pháp hiệu quả để phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm đường hô hấp. Bên cạnh các vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sỹ về việc tiêm vắc-xin cúm, phế cầu và các vắc-xin phù hợp với từng độ tuổi của trẻ.

Các chuyên gia lưu ý, bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ có thể diễn tiến rất nhanh và khó lường. Vì vậy, trong giai đoạn thời tiết nắng mưa thất thường, phụ huynh không nên chủ quan với những dấu hiệu ban đầu, đồng thời tránh tự điều trị kéo dài tại nhà khi trẻ có biểu hiện nặng lên để hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Về vắc-xin cúm mùa, theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, vắc-xin cúm có hiệu quả bảo vệ cao, có thể lên tới 90%.

Tuy nhiên, khả năng bảo vệ này thường chỉ duy trì trong khoảng 6-12 tháng do virus cúm liên tục biến đổi kháng nguyên và xuất hiện các chủng lưu hành mới theo từng mùa. Vì vậy, vắc-xin được tiêm trong năm trước có thể không còn phù hợp để bảo vệ cơ thể trước các chủng virus lưu hành của năm tiếp theo.

Chính vì đặc tính biến đổi nhanh của virus, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo mọi người nên tiêm nhắc vắc-xin cúm hằng năm, với khoảng cách tối thiểu 12 tháng giữa hai mũi tiêm. Việc tiêm nhắc giúp bảo đảm sự tương đồng giữa các chủng virus cúm đang lưu hành và thành phần chủng virus có trong vắc-xin, từ đó tối ưu hiệu quả phòng bệnh.

Khuyến cáo này đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch - những đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng khi mắc cúm.

Bác sỹ Nguyễn Văn My cũng lưu ý, vắc-xin cúm không tạo miễn dịch ngay sau khi tiêm mà cơ thể cần khoảng hai tuần để hình thành lượng kháng thể đủ bảo vệ trước virus. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa cúm hoặc ngay khi có điều kiện, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát.

Tiêm vắc-xin cúm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn làm giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng nếu không may nhiễm virus, đồng thời hạn chế nguy cơ nhập viện và tử vong do các biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp, biến cố tim mạch hay đột quỵ. 

Bên cạnh việc bảo vệ bản thân, tiêm chủng còn góp phần giảm lây truyền virus trong cộng đồng, tạo miễn dịch cộng đồng và bảo vệ những người có nguy cơ cao.

Với phế cầu khuẩn, hiện nay tại Việt Nam có nhiều loại vắc-xin phế cầu đang được sử dụng, với khả năng bảo vệ trước các chủng vi khuẩn phổ biến. 

Trong đó có các vắc-xin thế hệ mới như Prevenar 20 giúp phòng 20 tuýp huyết thanh, Vaxneuvance phòng 15 tuýp, Synflorix phòng 10 tuýp, Prevenar 13 phòng 13 tuýp và Pneumovax 23 phòng 23 tuýp phế cầu. Mỗi loại có chỉ định độ tuổi và lịch tiêm khác nhau, giúp mở rộng phạm vi bảo vệ cho cả trẻ em và người lớn.

Đối tượng nên tiêm vắc-xin phế cầu bao gồm trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, bệnh phổi, người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị hóa trị, ghép tạng. Những người có thói quen hút thuốc lá, sử dụng rượu bia nhiều hoặc vừa trải qua bệnh nặng cũng được khuyến khích tiêm phòng để tăng cường sức đề kháng.

Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp để tiêm vắc-xin. Trẻ dưới 6 tuần tuổi, người đang mắc bệnh cấp tính, sốt cao hoặc có tiền sử dị ứng nặng với thành phần vắc-xin cần được cân nhắc và tham khảo ý kiến bác sỹ trước khi tiêm để đảm bảo an toàn.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, vắc-xin phế cầu nên được tiêm càng sớm càng tốt cho các nhóm nguy cơ cao. Khi tiêm đầy đủ theo phác đồ, vắc-xin có thể tạo ra hàng rào miễn dịch bền vững, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Ngoài tiêm chủng, theo khuyến cáo của các chuyên gia tiêm chủng, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao kéo dài, khó thở, đau tức ngực, ho nhiều hoặc tình trạng bệnh không cải thiện sau vài ngày, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh để bệnh tiến triển nặng hoặc gây biến chứng nguy hiểm.