Ô nhiễm không khí khiến hen phế quản dễ nặng lên và tái phát

Thực tế ghi nhận cho thấy, nhiều bệnh nhân hen có xu hướng ho nhiều hơn, khó thở tăng lên vào những ngày chất lượng không khí suy giảm, khi phải tiếp xúc với bụi mịn và khói bụi từ môi trường.

Hiện nay, hen phế quản liên quan đến ô nhiễm không khí vẫn chưa thể chữa khỏi hoàn toàn.

Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh lý đường hô hấp mạn tính phổ biến trên thế giới. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính của đường dẫn khí, khiến đường thở bị thu hẹp, phù nề và tăng tiết chất nhầy. Những biến đổi này làm người bệnh dễ xuất hiện các cơn khò khè, khó thở, ho kéo dài và cảm giác tức ngực, đặc biệt khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích từ môi trường sống.

Các nghiên cứu và thực hành lâm sàng cho thấy, ô nhiễm không khí là một trong những yếu tố quan trọng làm bệnh hen phế quản nặng hơn và dễ tái phát. Bụi mịn trong không khí có khả năng xâm nhập sâu vào đường hô hấp, kích thích phản ứng viêm và làm tăng tính nhạy cảm của phế quản.

Bên cạnh đó, khói xe, khí thải công nghiệp, nấm mốc và các hóa chất sinh hoạt cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ khởi phát cơn hen ở người bệnh.

Không chỉ môi trường bên ngoài, ô nhiễm không khí trong nhà cũng là yếu tố đáng lưu ý. Khói bếp, mùi sơn, nến thơm hoặc bụi bặm tích tụ trong không gian kín có thể khiến các triệu chứng hen phế quản trở nên trầm trọng hơn, nhất là ở những người có cơ địa dị ứng hoặc mắc bệnh hen lâu năm.

Hiện nay, hen phế quản liên quan đến ô nhiễm không khí vẫn chưa thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, bệnh có thể được kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh tuân thủ điều trị đúng và đầy đủ. Thuốc điều trị đường phun hít vẫn là nền tảng trong kiểm soát hen phế quản.

Với những trường hợp hen nặng hoặc khó kiểm soát, bác sỹ có thể cân nhắc chỉ định các thuốc sinh học nhằm kiểm soát phản ứng viêm và hạn chế nguy cơ biến chứng. Việc theo dõi đáp ứng điều trị thông qua tái khám định kỳ và đo chức năng hô hấp đóng vai trò quan trọng trong quản lý bệnh lâu dài.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, thay đổi thói quen sinh hoạt và kiểm soát môi trường sống là yếu tố không thể thiếu. Người bệnh được khuyến cáo hạn chế tối đa tiếp xúc với khói bụi, tránh tập luyện ngoài trời vào những ngày chất lượng không khí kém. Trong sinh hoạt hằng ngày, cần tránh khói thuốc lá, bảo đảm không gian sống thông thoáng, hạn chế sử dụng bếp than, bếp dầu hoặc nấu nướng trong không gian kín.

Ngoài ra, việc chủ động tiêm phòng các loại vắc-xin đường hô hấp giúp giảm nguy cơ biến chứng, giảm mức độ nặng và nguy cơ tử vong ở người mắc hen phế quản. Các biện pháp phòng ngừa chủ động, kết hợp điều trị đúng phác đồ, sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng gia tăng.

Cảnh báo tăng men gan kéo dài có thể liên quan đến ứ sắt di truyền hiếm gặp

Suốt nhiều năm liền, bà Ngô Mai (62 tuổi, Bắc Giang) sống chung với tình trạng men gan tăng cao gấp 3-4 lần bình thường nhưng không rõ nguyên nhân.

Chỉ đến khi được chỉ định xét nghiệm di truyền, các bác sỹ mới phát hiện bà mang đột biến gene hiếm gây bệnh ứ sắt di truyền, nguyên nhân âm thầm khiến gan và nhiều cơ quan bị tổn thương suốt thời gian dài.

Trước đó, bà Mai đã đi khám tại nhiều bệnh viện lớn với mong muốn tìm ra nguyên nhân chính xác gây tăng men gan kéo dài. Các bác sỹ từng nghi ngờ bà mắc viêm gan virus, song kết quả xét nghiệm viêm gan B, C, A, E đều âm tính. Việc tầm soát các bệnh gan tự miễn và các rối loạn chuyển hóa thường gặp cũng không phát hiện bất thường rõ ràng.

Trong nhiều năm, bà được điều trị bằng các phác đồ hỗ trợ gan khác nhau, tuy nhiên chỉ số men gan không cải thiện đáng kể. Cùng với tình trạng men gan cao kéo dài, da bà Mai ngày càng sạm màu, cơ thể thường xuyên mệt mỏi, đồng thời bà có bệnh nền đái tháo đường type 2 đã nhiều năm.

Theo BS.CKII Nguyễn Thiên Lữ, chuyên khoa Nội Tổng hợp, việc tăng men gan dai dẳng không rõ nguyên nhân, kèm theo sạm da và đái tháo đường, là những dấu hiệu gợi ý đến nhóm bệnh rối loạn chuyển hóa sắt. Đây là nguyên nhân hiếm gặp nhưng có thể gây tổn thương gan âm thầm trong nhiều năm nếu không được phát hiện.

Từ nghi ngờ này, bà Mai được chỉ định xét nghiệm ferritin để đánh giá lượng sắt dự trữ trong cơ thể. Kết quả cho thấy chỉ số ferritin của bệnh nhân lên tới 8.529 ng/ml, trong khi ngưỡng bình thường ở nữ giới chỉ từ 15-150 ng/ml, phản ánh tình trạng quá tải sắt nghiêm trọng. “Nếu không đánh giá ferritin, việc bỏ sót chẩn đoán có thể khiến người bệnh đối mặt với những biến chứng nặng nề, không thể hồi phục”, bác sỹ Lữ nhấn mạnh.

Để đánh giá mức độ tổn thương các cơ quan, bệnh nhân tiếp tục được chụp cộng hưởng từ (MRI) gan và tụy. Hình ảnh cho thấy tình trạng ứ sắt nặng, tiềm ẩn nguy cơ tiến triển thành xơ gan, suy gan, đái tháo đường nặng và các biến chứng tim mạch nếu không được điều trị kịp thời.

Tìm nguyên nhân gốc rễ của tình trạng này, bác sỹ chỉ định xét nghiệm đột biến gene. Kết quả xác định bà Mai mang đột biến đồng hợp tử trên gene TFR2, một dạng đột biến gene hiếm gây bệnh ứ sắt di truyền.

Theo bác sỹ Lữ, bệnh ứ sắt di truyền là rối loạn khiến cơ thể hấp thu sắt quá mức từ thức ăn nhưng không có cơ chế đào thải hiệu quả. Lượng sắt dư thừa sẽ lắng đọng dần tại gan, tim, tụy, khớp và da, gây tổn thương tiến triển theo thời gian.

Riêng đột biến gene TFR2 thường khiến bệnh biểu hiện muộn hơn so với thể kinh điển, vì vậy nhiều trường hợp dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm với các bệnh gan mạn tính thông thường.

Phương pháp điều trị cốt lõi của bệnh ứ sắt di truyền không phải là thuốc đặc hiệu mà là rút máu định kỳ nhằm loại bỏ lượng sắt dư thừa khỏi cơ thể. Đây là phương pháp khiến không ít người bệnh e ngại, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền.

“Tôi rất lo lắng khi nghe bác sỹ nói phải rút máu thường xuyên vì tuổi đã cao, lại mắc đái tháo đường”, bà Mai chia sẻ. Tuy nhiên, sau khi được giải thích kỹ về cơ chế bệnh, lợi ích của việc rút máu và quy trình theo dõi an toàn, bà đã yên tâm tuân thủ điều trị. Theo phác đồ, bà được rút máu định kỳ, đồng thời theo dõi chặt chẽ các chỉ số ferritin, hemoglobin, chức năng gan, tim mạch và đường huyết.

Kết quả điều trị mang lại ngoài mong đợi. Sau 4 tháng, chỉ số men gan của bà Mai trở về mức bình thường, ferritin giảm rõ rệt, tình trạng mệt mỏi cải thiện rõ. Việc kiểm soát đái tháo đường cũng thuận lợi hơn khi lượng sắt tích tụ tại tụy được giảm bớt.

Theo bác sỹ Nguyễn Thiên Lữ, bệnh ứ sắt di truyền nếu được phát hiện sớm, trước khi các cơ quan bị tổn thương nặng, có tiên lượng điều trị rất tốt.

Người bệnh hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh lâu dài nếu tuân thủ phác đồ rút máu định kỳ và theo dõi thường xuyên. Ngược lại, nếu phát hiện muộn khi đã xuất hiện xơ gan, suy tim hoặc đái tháo đường nặng, việc điều trị chỉ còn mang tính kiểm soát biến chứng.

Từ trường hợp này, bác sỹ Lữ lưu ý, tăng men gan không phải lúc nào cũng do viêm gan virus, rượu bia hay gan nhiễm mỡ. Có những nguyên nhân hiếm gặp, tiến triển âm thầm, đòi hỏi bác sỹ phải có kinh nghiệm và tư duy chẩn đoán toàn diện.

Người có men gan tăng kéo dài không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi kèm theo các dấu hiệu như sạm da, rối loạn đường huyết hoặc tiền sử gia đình có người mắc bệnh gan, tim mạch sớm, nên được tầm soát rối loạn chuyển hóa sắt. Việc phát hiện kịp thời không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn ngăn ngừa các biến chứng nặng nề, bảo vệ lâu dài chất lượng sống cho người bệnh. 

Cắt bỏ bướu giáp khổng lồ, giải phóng đường thở cho bệnh nhân

Khối bướu giáp kích thước lớn thòng xuống hõm ức, đẩy lệch khí quản và thực quản sang trái khiến ông Kỳ (67 tuổi) thường xuyên nghẹn, khó thở. Sau phẫu thuật, các bác sỹ xác định khối bướu lành tính.

Ông Kỳ có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và suy thận mạn giai đoạn 3. Theo bác sỹ điều trị cho ông Kỳ, thùy phải tuyến giáp của người bệnh có kích thước lớn, lên tới 68 x 68 x 121 mm. Khối bướu giáp thòng xuống hõm ức, đẩy khí quản và thực quản sang trái, khiến lòng khí quản chỉ còn 9 mm, trong khi đường kính bình thường khoảng 20 mm.

Theo Ths.Trần Thúc Khang, Phó khoa Ngoại Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, mức độ hẹp đường thở hơn 55% cho thấy tình trạng chèn ép nghiêm trọng. Thực quản nằm sát phía sau khí quản cũng bị đẩy lệch, làm cản trở thức ăn lưu thông xuống dạ dày.

Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ gặp nhiều biến chứng nguy hiểm như khàn tiếng mạn tính, khó thở cấp tính, nhuyễn sụn khí quản (vòng sụn khí quản yếu đi, mất khả năng đàn hồi), ngưng thở khi ngủ, thậm chí sặc thức ăn vào đường thở.

Trước phẫu thuật, bệnh nhân được điều trị nội khoa tối ưu nhằm duy trì huyết áp ổn định, kiểm soát chức năng thận, giảm nguy cơ biến chứng tim mạch và thận. Do khối u chèn ép đường thở, ê kíp phẫu thuật phải sử dụng dụng cụ chuyên biệt để đặt nội khí quản, bảo đảm an toàn trong quá trình gây mê.

Bác sỹ Trần Thúc Khang trực tiếp phẫu thuật cắt thùy phải tuyến giáp qua đường cổ, không cần cưa xương ức hay mở lồng ngực, qua đó giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng.

Khối bướu giàu mạch máu, nằm ở vị trí khó tiếp cận và tiềm ẩn nguy cơ chảy máu cao, song đã được ê kíp bóc tách hoàn toàn, đồng thời bảo tồn các cấu trúc giải phẫu lân cận. Kết quả sinh thiết sau mổ xác định khối u lành tính.

Sau phẫu thuật, ông Kỳ hết khó thở, khả năng ăn uống cải thiện rõ rệt, vết mổ khô, dây thần kinh thanh quản không bị ảnh hưởng và người bệnh được xuất viện trong tình trạng ổn định.

Theo các bác sỹ, tuyến giáp gồm hai thùy trái và phải, liên kết với nhau qua eo giáp, có vai trò sản xuất hormone kiểm soát quá trình trao đổi chất của cơ thể cũng như nhiều chức năng quan trọng khác như tiêu hóa và tim mạch.

Bướu giáp là tình trạng phát triển bất thường của tế bào tuyến giáp, hình thành một hoặc nhiều nhân. Các nhân giáp có thể đa dạng về kích thước, tồn tại dưới dạng nhân đặc hoặc nhân nang, lành tính hoặc ác tính. Một số trường hợp bướu giáp có thể sờ thấy bằng tay, số khác chỉ được phát hiện khi siêu âm.

Ở giai đoạn đầu, bướu giáp kích thước nhỏ thường không gây chèn ép các cấu trúc xung quanh. Tuy nhiên, khi khối u phát triển lớn dần, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sưng vùng cổ, khàn tiếng, ho kéo dài, khó thở, khó nuốt, chóng mặt, mệt mỏi, sụt cân.

Để phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh, bác sỹ Trần Thúc Khang khuyến nghị mỗi người nên tự kiểm tra vùng cổ định kỳ bằng cách đứng trước gương, ngửa đầu ra sau và dùng tay sờ nắn xem có bất thường hay không.

Bên cạnh đó, cần duy trì chế độ ăn nhiều trái cây, rau xanh, hạn chế chất béo, đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn, sử dụng muối iốt đầy đủ. Những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp nên khám sức khỏe định kỳ để được phát hiện và điều trị kịp thời.