Báo Đầu Tư
Thứ Hai, Ngày 16 tháng 11 năm 2026,
Phát triển kinh tế bạc: Cần chuyển mạnh từ nhận thức sang hành động
Tú Ân - 16/11/2026 11:47
  Print
Ngày 16/11, tại Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu chỉ đạo.

Kinh tế bạc cần được đặt trong mô hình phát triển mới

Phát biểu tại Hội nghị, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị nhắc lại kết quả Hội thảo khoa học “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới” cách đây một năm, với nhận thức quan trọng: Già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội phát triển; người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là nguồn lực, chủ thể và động lực của sự phát triển.

Sau một năm, những định hướng phát triển kinh tế bạc đã từng bước được cụ thể hóa trong chủ trương, chính sách và pháp luật. Luật Dân số năm 2025 đặt ra yêu cầu thích ứng với già hóa dân số. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng (dự thảo) nhấn mạnh nâng cao tuổi thọ, số năm sống khỏe mạnh và chất lượng phát triển con người.

Đặc biệt, Nghị quyết số 19, tháng 7/2026 của Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đặt vấn đề thích ứng với chuyển đổi dân số, già hóa dân số và phát triển kinh tế bạc trong tổng thể mô hình phát triển mới của đất nước.

Tuy nhiên, theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, những kết quả đạt được mới chỉ là bước khởi đầu. Các vấn đề về thể chế, thị trường, nguồn lực, hạ tầng và tổ chức thực hiện vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu chỉ đạo Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn

Việt Nam hiện có gần 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, trong đó hơn 9 triệu người vẫn tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh. Dự báo đến năm 2034, số người từ 60 tuổi trở lên có thể đạt gần 21 triệu người; thời kỳ dân số vàng dự kiến kết thúc vào khoảng năm 2036.

Trong khi đó, tuổi thọ bình quân của người Việt Nam đạt khoảng 74 tuổi, nhưng số năm sống khỏe mạnh mới khoảng 65 năm. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ kéo dài tuổi thọ mà còn phải nâng cao chất lượng sống, sức khỏe, năng lực tự chủ và khả năng tham gia xã hội của người cao tuổi.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cho rằng, Việt Nam chỉ còn khoảng một thập niên để chuẩn bị căn bản cho thời kỳ già hóa dân số. Đây là khoảng thời gian có ý nghĩa quyết định để xây dựng nền tảng thể chế, kinh tế, hạ tầng và an sinh, biến thách thức già hóa thành cơ hội phát triển.

Trên cơ sở đó, phát triển kinh tế bạc cần bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tạo giá trị kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội; phát huy trí tuệ, kinh nghiệm, tiềm năng đóng góp của người cao tuổi, đồng thời bảo đảm các nhóm yếu thế được tiếp cận dịch vụ thiết yếu và thụ hưởng thành quả phát triển.

Bốn định hướng trọng tâm phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc

Để chuyển từ nhận thức sang hành động, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị hội nghị tập trung làm rõ 4 định hướng trọng tâm.

Thứ nhất, xác định đúng vị trí, vai trò và cấu phần của kinh tế bạc trong mô hình phát triển mới.

Theo đó, cần thống nhất nhận thức người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là nguồn lực, chủ thể và động lực phát triển.

Kinh tế bạc không chỉ là thị trường hàng hóa, dịch vụ dành cho người cao tuổi mà còn bao gồm các hoạt động phát huy năng lực lao động, trí tuệ, kinh nghiệm, sáng tạo, truyền nghề và tham gia xã hội của người cao tuổi, phù hợp với sức khỏe, điều kiện và nguyện vọng.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị sớm xây dựng phương pháp xác định, đo lường kinh tế bạc phù hợp với Việt Nam; làm rõ phạm vi, cấu phần, quy mô và đóng góp đối với GDP, năng suất, việc làm và chất lượng cuộc sống.

Các lĩnh vực có nhu cầu thực và khả năng tạo giá trị gia tăng cần được xác định rõ, gồm chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, dược phẩm, thiết bị hỗ trợ, nhà ở thích ứng, du lịch, tài chính, bảo hiểm và dịch vụ số.

Đặc biệt, cần tiếp cận phát triển kinh tế bạc theo vòng đời, không chỉ bắt đầu khi người dân bước vào tuổi 60. Đầu tư cho sức khỏe, giáo dục, kỹ năng, tích lũy tài chính và chuẩn bị cho tuổi già từ sớm chính là đầu tư cho vốn dân số quốc gia.

Thứ hai, tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, kiến tạo môi trường và thị trường phát triển.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh mô hình phát triển kinh tế bạc cần xác định rõ: Người cao tuổi là trung tâm, doanh nghiệp là hạt nhân sáng tạo và tổ chức triển khai, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng và dẫn dắt.

Cần xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, thuận lợi để các chủ thể tham gia, đổi mới sáng tạo và cạnh tranh bình đẳng, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người cao tuổi.

Các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và doanh nghiệp cần tập trung chỉ rõ những vướng mắc về đất đai, đầu tư, điều kiện cung ứng dịch vụ, tiêu chuẩn chất lượng, cấp phép, thanh toán, bảo hiểm và liên kết giữa các lĩnh vực y tế, xã hội.

Mỗi kiến nghị phải xác định rõ quy định cần sửa đổi, chính sách cần bổ sung, cơ quan có thẩm quyền và tác động dự kiến.

Cùng với đó, cần tận dụng quá trình sửa đổi Luật Người cao tuổi và xây dựng văn bản hướng dẫn Luật Dân số để thể chế hóa các yêu cầu mới; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ chế cấp phép, kiểm định và giám sát chất lượng dịch vụ.

Thứ ba, đổi mới cơ chế huy động, phân bổ và chia sẻ nguồn lực, bảo đảm phát triển bao trùm.

Phát triển kinh tế bạc đòi hỏi nguồn lực lớn, dài hạn và sự tham gia của nhiều chủ thể. Vì vậy, cần thiết kế cơ chế huy động, phân bổ và chia sẻ chi phí hợp lý giữa Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức bảo hiểm, gia đình và người sử dụng dịch vụ.

Trọng tâm là nghiên cứu các mô hình tài chính chăm sóc dài hạn, bảo hiểm chăm sóc dài hạn, hợp tác công - tư; chính sách khuyến khích đầu tư vào hạ tầng, dịch vụ thiết yếu và cơ chế hỗ trợ người cao tuổi thu nhập thấp, người khuyết tật, người sống một mình cùng các nhóm yếu thế.

Đồng thời, phải phân định rõ trách nhiệm bảo đảm an sinh của Nhà nước với không gian phát triển dịch vụ theo cơ chế thị trường; kết hợp hỗ trợ có mục tiêu với huy động nguồn lực xã hội, tránh bao cấp dàn trải hoặc thương mại hóa các dịch vụ thiết yếu vượt quá khả năng chi trả của người cao tuổi yếu thế.

Các chính sách về ngân sách, tín dụng, thuế, đất đai và ưu đãi đầu tư cần được đánh giá đầy đủ về hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng cân đối nguồn lực và cơ chế giám sát. Khuyến khích kinh tế tư nhân tham gia đầu tư các mô hình kinh doanh khả thi, có khả năng nhân rộng.

Thứ tư, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và liên kết các chủ thể làm động lực phát triển hệ sinh thái.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý sức khỏe, khám chữa bệnh từ xa, phục hồi chức năng, thiết bị hỗ trợ sinh hoạt, nhà ở thông minh và quản lý chăm sóc dài hạn.

Việc ứng dụng công nghệ phải lấy hiệu quả, an toàn, khả năng chi trả và mức độ hòa nhập làm tiêu chí, tránh đầu tư hình thức.

Cùng với đó, cần tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu người cao tuổi và chú trọng đào tạo nhân lực chăm sóc chuyên nghiệp.

Việc hoàn thiện, kết nối và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu quốc gia về người cao tuổi cũng cần được khẩn trương triển khai, phục vụ hoạch định chính sách, dự báo nhu cầu, tổ chức cung ứng dịch vụ và đánh giá kết quả.

Hội Người cao tuổi Việt Nam cần phát huy vai trò đại diện, kết nối và tập hợp hội viên, chủ động phản ánh nhu cầu, nguyện vọng, tham gia giám sát và nhân rộng mô hình hiệu quả. Người cao tuổi phải thực sự là chủ thể tham gia thiết kế, lựa chọn và đánh giá các sản phẩm, dịch vụ dành cho mình.

Đồng thời, mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm các nước, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị kinh tế bạc toàn cầu và tận dụng cơ hội Việt Nam đăng cai Năm APEC 2027 để thúc đẩy kết nối, xúc tiến đầu tư, chuyển giao công nghệ.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị hội nghị tập trung làm rõ 4 định hướng trọng tâm. Ảnh: Chinhphu.vn

Năm nhiệm vụ để chuyển định hướng thành hành động

Nhấn mạnh tổ chức thực hiện là yếu tố quyết định, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị hội nghị tập trung thực hiện tốt 5 nhiệm vụ.

Một là, Ban Tổ chức hội nghị tổng hợp đầy đủ, khách quan các ý kiến, nhất là những kiến nghị có căn cứ thực tiễn, địa chỉ chính sách cụ thể, khả năng triển khai và nhân rộng. Kết quả hội thảo năm 2025 và hội nghị lần này cần được kết nối thành một quá trình thống nhất từ nghiên cứu, xây dựng luận cứ đến đề xuất chính sách và tổ chức thực hiện.

Hai là, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tiếp tục chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện Đề án phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045. Đề án cần bảo đảm tính chiến lược, tổng thể, đồng bộ và khả thi; xác định rõ quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện, tiếp thu nghiêm túc ý kiến tại hội nghị để trình Bộ Chính trị xem xét trong quý I/2027.

Ba là, các bộ, ngành và địa phương chủ động rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định, chính sách, thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, qua đó tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện phát triển kinh tế bạc phù hợp với đặc điểm dân số, tiềm năng và lợi thế của từng địa bàn. Việc triển khai cần tránh phong trào, dàn trải, thiếu liên kết và thiếu nguồn lực bảo đảm.

Bốn là, Hội Người cao tuổi Việt Nam cụ thể hóa chương trình hành động về kinh tế bạc theo Nghị quyết Đại hội lần thứ VII. Trọng tâm là phát huy vai trò đại diện, tập hợp, kết nối người cao tuổi; duy trì đối thoại chính sách; phát hiện, tổng kết và nhân rộng các mô hình người cao tuổi làm kinh tế giỏi, tham gia phát triển cộng đồng và chăm sóc tại cơ sở.

Năm là, cộng đồng doanh nghiệp chủ động nghiên cứu thị trường, đổi mới mô hình kinh doanh, đầu tư phát triển sản phẩm và dịch vụ chất lượng, phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả của người cao tuổi, đồng thời đề cao trách nhiệm xã hội và đạo đức kinh doanh. Các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức xã hội và đối tác quốc tế tiếp tục đồng hành, cung cấp luận cứ khoa học, dữ liệu, kinh nghiệm và mô hình thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng hoạch định và thực thi chính sách.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, phát triển kinh tế bạc không đơn thuần là mở rộng một thị trường mới mà là lựa chọn chiến lược trong đổi mới mô hình phát triển, chủ động thích ứng với chuyển đổi dân số và hiện thực hóa quan điểm phát triển lấy con người làm trung tâm.

Mục tiêu không chỉ là tạo thêm giá trị kinh tế từ nhu cầu của người cao tuổi, mà quan trọng hơn là xây dựng một xã hội trong đó người cao tuổi được sống khỏe mạnh, an toàn, độc lập, tiếp tục cống hiến và thụ hưởng thành quả phát triển; trí tuệ, kinh nghiệm và vốn sống của các thế hệ được phát huy thành nguồn lực cho đất nước.

Phát triển kinh tế bạc vì vậy phải bảo đảm hài hòa ba mục tiêu: Tạo động lực tăng trưởng mới; phát huy đầy đủ tiềm năng đóng góp của người cao tuổi; bảo đảm an sinh xã hội, tiến bộ và công bằng, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Từ những nền tảng chính trị, pháp lý và nhận thức đã có, yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển mạnh sang hành động, xác định đúng trọng tâm, lựa chọn đúng khâu đột phá, phân công rõ trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực và tổ chức thực hiện quyết liệt, hiệu quả.

Xây dựng chính sách phát triển kinh tế bạc đến năm 2030, tầm nhìn 2045
Xây dựng chính sách phát triển kinh tế bạc đến năm 2030, tầm nhìn 2045
Bộ Nội vụ đề nghị các bộ, ngành, địa phương rà soát, đánh giá và đề xuất điều chỉnh, bổ sung, xây dựng mới các cơ chế, chính sách, đề...
Bình luận bài viết này
Xem thêm trên Báo Đầu Tư