Đề án được thực hiện theo Quyết định số 865/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 2521/QĐ-BTC giao các đơn vị thuộc Bộ triển khai các nhiệm vụ theo chức năng, thẩm quyền.

Cục Hải quan cũng ban hành Quyết định số 2613/QĐ-TCHQ triển khai thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh tại tuyến đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1119-1120 và mốc 1088/2-1089 thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Việt Nam) - Hữu Nghị Quan (Trung Quốc).

Công ty Cổ phần Hữu Nghị Xuân Cương sẽ thành lập đội xe chuyên trách phục vụ vận hành mô hình cửa khẩu thông minh.

Theo Đề án, giai đoạn 1 tập trung xây dựng hạ tầng kỹ thuật, được triển khai từ quý III/2024 đến hết quý II/2026.

Để bảo đảm tiến độ, Cục Hải quan cho biết đã trình Bộ Tài chính dự thảo Thỏa thuận giữa Bộ Tài chính Việt Nam và Tổng cục Hải quan Trung Quốc về chủng loại hàng hóa, phương thức và tần suất trao đổi dữ liệu tờ khai hải quan, phương tiện vận tải qua lại giữa hai bên.

Đây là cơ sở quan trọng để triển khai thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh giữa tỉnh Lạng Sơn và Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc).

Cục Hải quan giao Chi cục Hải quan khu vực VI phối hợp chặt chẽ với Ban Giám sát quản lý, tham gia đoàn đàm phán khi được yêu cầu.

Song song với đó, Ban Giám sát quản lý đang xây dựng dự thảo quy trình tạm thời về thủ tục và giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua cửa khẩu thông minh để trình Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Tuy nhiên, việc hoàn thiện quy trình này phụ thuộc nhiều vào tiến độ xây dựng hạ tầng, do đó Cục Hải quan đề nghị tỉnh Lạng Sơn đẩy nhanh việc hoàn thành các hạng mục để bảo đảm kết thúc giai đoạn 1 đúng kế hoạch.

Một nội dung đáng chú ý là tỉnh Lạng Sơn đã đề xuất phương án giao nhận hàng hóa theo hướng sử dụng xe chuyên trách của Việt Nam tiếp nhận hàng từ xe IGV của Trung Quốc.

Theo đó, Công ty Cổ phần Hữu Nghị Xuân Cương sẽ thành lập đội xe chuyên trách phục vụ vận hành mô hình cửa khẩu thông minh. Phương án này cần tiếp tục được Bộ Tài chính và UBND tỉnh Lạng Sơn thống nhất theo phân công tại Đề án.

Để tránh đầu tư dàn trải, lãng phí, Cục Hải quan cũng yêu cầu Chi cục Hải quan khu vực VI tham mưu UBND tỉnh Lạng Sơn rà soát quy hoạch khu vực cửa khẩu thông minh, xác định rõ nhu cầu đầu tư trang thiết bị phục vụ công tác giám sát hải quan theo đúng quy định.

Hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu thuộc phạm vi triển khai Đề án tiếp tục duy trì tăng trưởng tích cực. Từ đầu năm 2025 đến nay, kim ngạch xuất nhập khẩu qua khu vực đường chuyên dụng mốc 1119-1120 tại cặp cửa khẩu Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan đạt gần 24,74 tỷ USD; số thu ngân sách đạt 2.772 tỷ đồng, bằng 55,4% dự toán pháp lệnh và 44,3% chỉ tiêu phấn đấu năm 2025, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước.

Tại khu vực đường chuyên dụng mốc 1088/2-1089 thuộc cặp cửa khẩu Tân Thanh (Việt Nam) - Pò Chài (Trung Quốc), kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 644 triệu USD; số thu ngân sách đạt 1.027 tỷ đồng, tăng 551% so với cùng kỳ năm 2024.

Việc đẩy nhanh triển khai Đề án cửa khẩu thông minh được kỳ vọng sẽ góp phần hiện đại hóa công tác quản lý hải quan, rút ngắn thời gian thông quan, nâng cao năng lực thông quan hàng hóa và thúc đẩy hoạt động thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc.