Virus hợp bào hô hấp (RSV) đang có xu hướng gia tăng ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong thời điểm thời tiết thay đổi, làm tăng số bệnh nhi phải nhập viện điều trị. Ghi nhận tại Bệnh viện Đại học Phenikaa, trẻ nhiễm RSV hiện chiếm khoảng 50% số bệnh nhi điều trị nội trú, phần lớn là trẻ dưới một tuổi.

Các bác sỹ cho biết, trước đây RSV thường có tính mùa vụ khá rõ, số ca mắc tăng cao trong khoảng từ tháng 9 đến tháng 4. Tuy nhiên, những năm gần đây, virus có xu hướng lưu hành quanh năm và số ca có thể tăng vào những thời điểm thời tiết thay đổi, đặc biệt trong những ngày mưa, tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh đường hô hấp lây lan.

Số trẻ mắc virus hợp bào hô hấp (RSV) đang gia tăng, chiếm khoảng 50% bệnh nhi điều trị nội trú tại Bệnh viện Đại học Phenikaa.

Điều đáng lưu ý không chỉ nằm ở số ca mắc mà còn ở nguy cơ bệnh diễn biến nặng đối với trẻ nhỏ. Thực tế điều trị ghi nhận nhiều trường hợp RSV nặng, tập trung chủ yếu ở nhóm dưới 6 tháng tuổi. Trong nhóm này, khoảng 20% trẻ cần hỗ trợ oxy. Một số trường hợp nặng hơn phải hỗ trợ hô hấp bằng liệu pháp oxy lưu lượng cao qua gọng mũi (HFNC) hoặc thở áp lực dương liên tục (CPAP).

Ở trẻ nhỏ, việc theo dõi sát diễn biến hô hấp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi tình trạng bệnh có thể chuyển nặng, đòi hỏi bác sỹ lựa chọn phương pháp hỗ trợ hô hấp phù hợp với từng mức độ.

Trước tình trạng RSV gia tăng, các bác sỹ khuyến cáo phụ huynh cần chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng, nhất là đối với trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, trẻ sinh non hoặc có bệnh lý mạn tính.

Hiện RSV đã có thêm các biện pháp dự phòng đặc hiệu, trong đó có tiêm vắc-xin RSV cho phụ nữ mang thai ở giai đoạn cuối thai kỳ nhằm tạo kháng thể bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời và sử dụng kháng thể đơn dòng cho trẻ theo chỉ định, đặc biệt đối với những nhóm có nguy cơ cao.

Bên cạnh các biện pháp dự phòng đặc hiệu, việc hạn chế nguồn lây trong gia đình vẫn rất quan trọng. Trong giai đoạn giao mùa, các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp có xu hướng gia tăng. Người lớn có biểu hiện ho, sổ mũi, sốt hoặc các triệu chứng hô hấp khác nên hạn chế tiếp xúc gần với trẻ. Cha mẹ cũng cần tránh đưa trẻ nhỏ đến những địa điểm đông người hoặc để trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh.

Đặc biệt với trẻ dưới 6 tháng tuổi, phụ huynh cần theo dõi sát những thay đổi về hô hấp. Khi trẻ xuất hiện biểu hiện bất thường hoặc tình trạng bệnh có xu hướng tiến triển, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám kịp thời, tránh để bệnh trở nặng mới nhập viện.

Bên cạnh các biện pháp phòng bệnh thông thường, hiện đã có những biện pháp dự phòng đặc hiệu đối với RSV. Tùy từng nhóm đối tượng và điều kiện cụ thể, bác sỹ có thể tư vấn giải pháp phù hợp như tiêm vắc-xin cho phụ nữ mang thai để truyền kháng thể cho trẻ qua nhau thai hoặc sử dụng kháng thể đơn dòng trực tiếp cho trẻ.

Với phụ nữ mang thai, sau khi tiêm vắc-xin, cơ thể người mẹ cần thời gian tạo kháng thể. Kháng thể sau đó được truyền qua nhau thai, giúp trẻ có được miễn dịch thụ động ngay từ khi chào đời, giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu.

Theo bác sỹ Phan Phong Kỳ, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, vắc-xin RSV kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể chống lại protein F của virus - protein có vai trò giúp RSV bám và xâm nhập tế bào đường hô hấp. Các kháng thể đặc hiệu được tạo ra giúp giảm nguy cơ bệnh hô hấp nặng do RSV.

Một trong những vắc-xin RSV hiện nay là Abrysvo. Đối với phụ nữ mang thai thuộc nhóm phù hợp, việc tiêm chủng nhằm tạo miễn dịch cho mẹ và truyền kháng thể qua nhau thai để bảo vệ trẻ trong những tháng đầu sau sinh.

Bên cạnh vắc-xin cho mẹ, kháng thể đơn dòng là một hướng dự phòng khác. Khác với vắc-xin kích thích cơ thể tự tạo miễn dịch, biện pháp này cung cấp trực tiếp kháng thể cho trẻ, nhờ đó tạo khả năng bảo vệ mà không phụ thuộc vào quá trình hình thành đáp ứng miễn dịch của trẻ.

Các chuyên gia nhấn mạnh việc lựa chọn biện pháp dự phòng cần căn cứ vào tuổi, tình trạng sức khỏe, thai kỳ và khuyến cáo chuyên môn, thay vì tự quyết định.

Hiện vắc-xin RSV đã được triển khai tại một số cơ sở tiêm chủng dịch vụ, trong đó có Hệ thống Tiêm chủng Long Châu. Việc các giải pháp dự phòng mới bắt đầu được đưa vào thực tế mở thêm lựa chọn bảo vệ những nhóm có nguy cơ cao, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trong giai đoạn đầu đời.

RSV phổ biến đến mức phần lớn trẻ có thể từng nhiễm trong những năm đầu đời, nhưng hậu quả của bệnh không giống nhau ở mọi trẻ. Với trẻ dưới 1 tuổi, đặc biệt trong những tháng đầu sau sinh, khoảng cách từ những biểu hiện giống cảm lạnh đến viêm tiểu phế quản, viêm phổi và suy hô hấp có thể rất ngắn.

Bởi vậy, bên cạnh nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm và đưa trẻ đi khám kịp thời, chủ động phòng bệnh và tiếp cận các biện pháp dự phòng phù hợp đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược giảm nhập viện, biến chứng và tử vong do RSV ở trẻ nhỏ.