Lọc doanh nghiệp ngay từ “vạch xuất phát”

Mới đây, khi những doanh nghiệp đầu tiên lọt qua vòng đầu xét duyệt tính đầy đủ của hồ sơ xin cấp phép tài sản mã hóa, sức nóng của thị trường này tiếp tục gia tăng, thu hút sự chú ý của nhà đầu tư.

Trong số 7 hồ sơ đề nghị cấp phép được nộp trong lần đầu, đã có 5 hồ sơ được Bộ Tài chính xem xét đáp ứng tính đầy đủ theo quy định, có công văn gửi Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước phối hợp xem xét, cho ý kiến đối với 5 hồ sơ nêu trên.

Trao đổi tại buổi đối thoại “Thí điểm sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư”, ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán nhà nước - UBCKNN) cho biết, đây mới chỉ là những bước đầu tiên của quá trình thí điểm, tức bước rà soát tính đầy đủ và hợp lệ của hồ sơ.

Trong thời gian tới, UBCKNN sẽ phối hợp với Bộ Công an, ngân hàng Nhà nước, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam tổ chức các chương trình phổ cập kiến thức cho nhà đầu tư tham gia thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa.

Điều này cho thấy, các đơn vị vượt qua vòng hồ sơ đầu tiên không đồng nghĩa với việc được chấp thuận cấp phép vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa.

Thách thức trong thời gian tới thực sự còn rất lớn. Hiện các đơn vị trên thị trường có định hướng xin cấp phép vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa vẫn còn cách xa mức vốn điều lệ tối thiểu theo quy định là 10.000 tỷ đồng. Trong thời gian tới, các đơn vị này sẽ lên kế hoạch góp vốn, tăng vốn để đáp ứng điều kiện.

Bên cạnh các điều kiện pháp định như vốn điều lệ hay cấu trúc cổ đông, các đơn vị tham gia còn được đánh giá năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, đặc biệt ở chất lượng hệ thống công nghệ, đội ngũ nhân sự và mức độ minh bạch trong hoạt động.

Không chỉ ở phía đơn vị vận hành, sự chọn lọc cũng sẽ áp dụng với các nhà đầu tư. Trong giai đoạn thí điểm sắp tới, chỉ những nhà đầu tư Việt Nam đang thực sự nắm giữ tài sản mã hóa và có kinh nghiệm giao dịch mới được mở tài khoản tại các sàn được cấp phép, theo quy định tại Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Đây là cách tiếp cận có chọn lọc, thận trọng và có chủ đích của cơ quan quản lý.

“Thị trường tài sản mã hóa là thị trường mới, tiềm ẩn nhiều rủi ro nên cơ quan quản lý tiếp cận theo hướng thận trọng, từng bước. Giai đoạn đầu chỉ nhà đầu tư trong nước đang có tài sản mã hóa, nhà đầu tư nước ngoài mới được giao dịch tại sàn Việt Nam. Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới sẽ là các chương trình phổ cập kiến thức với nhà đầu tư do UBCKNN phối hợp cùng các đơn vị như Bộ Công an, Ngân hàng nhà nước, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA)”, ông Tô Trần Hòa nhấn mạnh.

Thách thức lớn từ công nghệ, nhân sự

Một trong những yêu cầu kỹ thuật đáng chú ý trong chương trình thí điểm là hệ thống công nghệ thông tin của các sàn phải đạt chuẩn an toàn cấp độ 4 theo quy định, cao hơn cấp độ 3 đang áp dụng cho các sàn giao dịch chứng khoán truyền thống. Cấp độ 4 đòi hỏi yêu cầu cao hơn về kiểm soát rủi ro, tốc độ hoạt động, kiểm thử định kỳ và khả năng chống chọi trước các sự cố bảo mật.

Dù vậy, cấp độ 4 vẫn đang là “điều kiện cần, nhưng chưa đủ”. Ông Nguyễn Lê Thành, nhà sáng lập Verichains cho rằng, an toàn hệ thống không chỉ dừng ở việc đạt chứng nhận, mà là một quá trình vận hành liên tục. Rủi ro lớn nhất không đến từ các cuộc tấn công bên ngoài, mà nằm ở chính hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa môi trường blockchain với hạ tầng vận hành của sàn.

Về phía doanh nghiệp, bà Đoàn Mai Hạnh, Tổng giám đốc CTCP Sàn giao dịch tài sản mã hóa Techcom (TCEX) cho biết, doanh nghiệp đã sẵn sàng các nền tảng vận hành.

Cụ thể, TCEX đã chủ động làm chủ công nghệ sàn sau nhiều năm nghiên cứu; hoàn thiện quy trình vận hành, kiểm thử nội bộ và sẵn sàng triển khai ngay khi khung pháp lý cho phép.

Ở khía cạnh khác, đại diện TCEX nêu thực tế, thách thức lớn nhất trong giai đoạn chuẩn bị không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở yếu tố con người. “Thị trường hiện thiếu hụt nhân sự có khả năng kết hợp giữa kiến thức tài chính và công nghệ blockchain, trong khi đây lại là yêu cầu cốt lõi để đảm bảo vận hành an toàn và tuân thủ”, bà Hạnh nói.

Bàn về nhân sự, ông Nguyễn Lê Thành cũng chỉ ra rằng, rủi ro gian lận nội bộ trong lĩnh vực tài sản mã hóa cao hơn đáng kể so với tài chính truyền thống và điều này xuất phát trực tiếp từ đặc tính của blockchain. Tính ẩn danh cao của thị trường này gây khó khăn trong việc xác định danh tính thực sự của người đứng sau các địa chỉ ví. Hệ thống phân tán của blockchain còn cho phép giao dịch được thực hiện từ bất kỳ đâu trên thế giới, khiến việc lần ra dấu vết kẻ xấu, kể cả từ nội bộ, trở nên cực kỳ phức tạp. Do đó, khâu tuyển dụng nhân sự ngay từ ban đầu phải được thực hiện rất chặt chẽ.

Với những thách thức kể trên, các chuyên gia và đơn vị thành viên thị trường đều cho rằng, việc cấp phép mới chỉ là bước mở cửa. Trong quá trình thí điểm thị trường tài sản mã hóa, năng lực vận hành mới là yếu tố then chốt. Đây là giai đoạn để các đơn vị tham gia chứng minh năng lực thực sự, trước khi thị trường được mở rộng trong tương lai.