Theo Bộ Xây dựng, đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác 3.345 km đường bộ cao tốc, đang thi công 1.252 km và chuẩn bị đầu tư khoảng 1.721 km (tính riêng các dự án đường bộ cao tốc thuộc chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng là 1.165 km). Nếu hoàn thành toàn bộ các dự án đang triển khai thuộc chương trình hành động, đến năm 2030 cả nước sẽ có khoảng 5.962 km đường bộ cao tốc đưa vào khai thác, vượt mục tiêu trên 5.000 km theo kế hoạch.

Hiện cả nước có khoảng 2.340 km đường bộ cao tốc được đầu tư theo quy mô phân kỳ, trong đó nhiều tuyến 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế cần được nâng cấp để đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng và bảo đảm an toàn giao thông.

Do nhu cầu vốn rất lớn, Bộ Xây dựng xây dựng các tiêu chí ưu tiên đầu tư, gồm: Ưu tiên các tuyến cao tốc 2 làn xe; các tuyến nằm trên hành lang kinh tế, vùng động lực tăng trưởng; các tuyến có nhu cầu vận tải tăng nhanh; kết nối trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế; có điều kiện triển khai thuận lợi và có khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh nhằm bảo đảm an toàn giao thông và giảm nguy cơ ùn tắc. Đối với các dự án cao tốc 4 làn xe hạn chế đang triển khai như Dầu Giây - Tân Phú, Bảo Lộc - Liên Khương và Mỹ An - Cao Lãnh…, Bộ Xây dựng đề xuất nghiên cứu điều chỉnh mở rộng ngay để tận dụng thiết bị, nhân lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Đối với tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông (đoạn Hà Nội – TPHCM là 1.222 km), Bộ Xây dựng đề xuất nghiên cứu đầu tư mở rộng theo hình thức đầu tư công, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn cho ngân sách nhà nước.

Các tuyến cao tốc còn lại, đặc biệt là các đoạn thuộc vùng động lực tăng trưởng và hành lang kinh tế quan trọng như Vành đai 4 vùng Thủ đô và Vành đai 3 TPHCM, Bộ Xây dựng đề xuất ưu tiên huy động nguồn vốn ngoài ngân sách để triển khai đầu tư.

Tại cuộc họp, các bộ, ngành cho rằng việc đầu tư nâng cấp các tuyến cao tốc phân kỳ cần được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp khả năng cân đối nguồn lực và nhu cầu khai thác thực tế. Trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, vốn đầu tư công tiếp tục được ưu tiên cho lĩnh vực giao thông, với khoảng 60-65% tổng nguồn vốn trung hạn dự kiến bố trí cho các dự án giao thông trọng điểm.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng làm việc với Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và một số bộ, ngành - Ảnh: VGP

Các ý kiến thống nhất ưu tiên hoàn thiện các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô 4 làn xe. Một phần nguồn vốn đã được cân đối, phần còn lại sẽ tiếp tục được Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Xây dựng và các địa phương rà soát, bố trí theo nguyên tắc địa phương cùng tham gia đầu tư đối với các dự án tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, các bộ, ngành đề nghị Bộ Xây dựng chủ động sắp xếp trong kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được giao, đồng thời đẩy mạnh huy động nguồn lực theo phương thức đối tác công - tư (PPP) đối với các dự án có khả năng thu hút nhà đầu tư.

Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho rằng, việc bố trí vốn cần ưu tiên các dự án quan trọng quốc gia, dự án chuyển tiếp, các dự án hoàn thành cần quyết toán, thanh toán nghĩa vụ hợp đồng BOT, BT và xử lý nợ xây dựng cơ bản; các nhu cầu đầu tư còn lại sẽ tiếp tục được rà soát, cân đối khi có điều kiện về nguồn lực. Đồng thời, việc mở rộng các tuyến cao tốc cần được tính toán thời điểm phù hợp nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Kết luận cuộc làm việc, hai Phó Thủ tướng thống nhất chủ trương từng bước đầu tư hoàn thiện các tuyến cao tốc được đầu tư theo quy mô phân kỳ, đồng thời yêu cầu việc triển khai phải bám sát khả năng cân đối nguồn lực và mục tiêu phát triển hạ tầng giao thông trong nhiệm kỳ.

Theo đó, các bộ, ngành cần tập trung hoàn thành các dự án đang triển khai để bảo đảm mục tiêu đưa vào khai thác trên 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030, đồng thời tiếp tục nâng cấp các tuyến cao tốc đã đầu tư theo quy mô phân kỳ.

Hai Phó Thủ tướng thống nhất ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh; đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, giao Bộ Xây dựng khẩn trương chuẩn bị đầu tư để khi cân đối được nguồn lực có thể triển khai ngay. Việc mở rộng sẽ được thực hiện theo lộ trình, phù hợp khả năng cân đối ngân sách và có thể phân kỳ đầu tư nếu chưa đáp ứng đủ nguồn lực.

Hai Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng tiếp tục nghiên cứu các giải pháp huy động nguồn lực ngoài ngân sách, nhất là theo phương thức PPP; tổ chức hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng để thu hút các nhà đầu tư tham gia các dự án có khả năng xã hội hóa. Đối với các dự án có khả năng triển khai theo phương thức PPP, cần ưu tiên huy động nguồn lực xã hội, hạn chế tỷ lệ vốn nhà nước tham gia ở mức quá cao. Đồng thời, nghiên cứu các phương án khai thác tài sản đường cao tốc do Nhà nước đầu tư, như chuyển nhượng quyền thu phí, nhượng quyền khai thác (O&M), nhằm tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển hệ thống cao tốc.

Hai Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Xây dựng xây dựng phương án kỹ thuật phù hợp khi mở rộng các tuyến cao tốc đang khai thác, bảo đảm không ảnh hưởng lớn đến việc lưu thông của người dân và phương tiện; tính toán thời điểm triển khai hợp lý, hoàn thành công tác chuẩn bị đầu tư trước, đồng thời phối hợp với Bộ Tài chính tiếp tục rà soát, cân đối, đề xuất phương án bố trí nguồn lực để báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.