Bởi dịch bệnh không chờ Tết. Vi-rút không phân biệt ngày thường hay ngày nghỉ. Và trong thế giới phẳng, nơi chỉ một chuyến bay cũng có thể mang theo mầm bệnh từ nửa vòng trái đất, sự chủ quan dù nhỏ nhất cũng đủ tạo ra cái giá rất lớn.

Những ngày cận Tết, sân bay quốc tế Nội Bài nhộn nhịp hơn thường lệ. Đó là nơi hội tụ của niềm vui đoàn viên, nhưng cũng là điểm hội tụ của những nguy cơ dịch tễ xuyên biên giới.

Thông điệp đặt ra rất rõ ràng yêu cầu các đơn vị tuyệt đối không được chủ quan, phải duy trì cảnh giác cao độ và thực hiện nghiêm giám sát y tế cửa khẩu.

Chính vì vậy, đoàn công tác của Bộ Y tế do Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương dẫn đầu đã trực tiếp kiểm tra “lá chắn” phòng dịch tại đây, nhấn mạnh rằng sân bay là tuyến đầu trong kiểm soát dịch bệnh, nơi không được phép có bất kỳ khoảng trống nào trong giám sát, truyền thông và ứng dụng chuyển đổi số.

Trực tiếp kiểm tra hệ thống đo thân nhiệt tự động, quy trình cách ly tại chỗ và phương án phản ứng nhanh, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương khẳng định dịp Tết và mùa lễ hội luôn là giai đoạn nhạy cảm, khi nguy cơ gia tăng các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là bệnh nguy hiểm mới nổi qua đường hàng không, tăng lên rõ rệt.

Thông điệp đặt ra rất rõ ràng yêu cầu các đơn vị tuyệt đối không được chủ quan, phải duy trì cảnh giác cao độ và thực hiện nghiêm giám sát y tế cửa khẩu.

Sự cảnh giác ấy không xuất phát từ nỗi lo vô hình. Thực tế, tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên thế giới vẫn diễn biến phức tạp dưới tác động của toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu.

Nhiều bệnh nguy hiểm như MERS-CoV tại Trung Đông hay cúm A(H5N1) tại các nước láng giềng vẫn tiếp tục được ghi nhận. Đặc biệt, sự xuất hiện của vi rút Nipah tại Ấn Độ và Băng-la-đét gần đây đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc ngăn chặn nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam trong bối cảnh giao lưu quốc tế tăng cao.

Nipah là cái tên chưa từng xuất hiện trong đời sống thường nhật của nhiều người dân, nhưng với hệ thống y tế, đó là một cảnh báo nghiêm trọng.

Dù Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc nào, Bộ Y tế đã đưa bệnh do vi rút Nipah vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm A để quản lý nghiêm ngặt. Điều đó cho thấy quan điểm phòng dịch đã được đặt đúng vị trí: không đợi dịch đến mới chống, mà phải chủ động từ khi nguy cơ còn ở ngoài biên giới.

Để chủ động ứng phó, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đã thay mặt Bộ trưởng Bộ Y tế ký ban hành Quyết định số 499/QĐ-BYT ngày 13/02/2026 về hướng dẫn tạm thời giám sát và phòng, chống bệnh do vi rút Nipah ở người.

Đây là văn bản chuyên môn quan trọng, quy định chi tiết từ định nghĩa ca bệnh, quy trình lấy mẫu xét nghiệm, cho đến các biện pháp xử lý ổ dịch, nhằm áp dụng thống nhất trên toàn quốc.

Cùng với đó, Bộ Y tế đã gửi công văn đề nghị Bộ Xây dựng và UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các Ban quản lý cửa khẩu phối hợp chặt chẽ với tổ chức kiểm dịch y tế.

Việc tạo điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị và bố trí địa điểm phù hợp tại các cảng hàng không, cửa khẩu biên giới được xác định là yếu tố then chốt để triển khai phòng, chống dịch bệnh một cách chuyên nghiệp, hiệu quả.

Ở đây, có một điểm cần nhấn mạnh bằng tinh thần chính luận, phòng dịch không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế. Phòng dịch là nhiệm vụ của cả hệ thống.

Nếu y tế là lực lượng mũi nhọn, thì phối hợp liên ngành chính là nền tảng để mọi mệnh lệnh chuyên môn đi vào thực tế. Không thể có “lá chắn” nếu thiếu hậu cần, thiếu mặt bằng, thiếu điều phối, thiếu sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền và các đơn vị quản lý cửa khẩu.

Tại Hà Nội, hệ thống phòng dịch đã được kích hoạt ở mức độ cao. Theo Giám đốc CDC Hà Nội Bùi Văn Hào, thành phố chưa ghi nhận trường hợp mắc hoặc nghi mắc bệnh do vi rút Nipah hay các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác. Tuy nhiên, việc “chưa ghi nhận” không đồng nghĩa với việc được phép lơi tay.

Thành phố đã chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực dự phòng như hóa chất khử khuẩn, trang phục bảo hộ cá nhân, duy trì các đội cơ động chống dịch trực xuyên Tết. Đồng thời, Hà Nội đẩy mạnh rà soát, tiêm chủng bù và tiêm vét các loại vắc xin nhằm củng cố miễn dịch cộng đồng trước mùa lễ hội.

Đây là phần việc thầm lặng nhưng quyết định, bởi miễn dịch cộng đồng không thể xây trong một ngày. Nó phải được bồi đắp bằng kỷ luật tiêm chủng, bằng sự bền bỉ của hệ thống y tế dự phòng và bằng ý thức hợp tác của từng người dân.

Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Nguyễn Trọng Diện nhận định, công tác truyền thông tại sân bay cần đổi mới mạnh mẽ theo hướng hiện đại, sử dụng màn hình điện tử thay cho bảng thông tin cố định để hành khách dễ dàng tiếp cận.

Cùng với đó, việc rà soát các bệnh viện gần sân bay có khoa truyền nhiễm đạt chuẩn để sẵn sàng cách ly, điều trị tại chỗ được xác định là nhiệm vụ cấp thiết nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo.

Trong văn bản chỉ đạo hỏa tốc, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh phải khai thác kỹ tiền sử dịch tễ đối với tất cả trường hợp có biểu hiện nghi ngờ nhằm phát hiện sớm và khoanh vùng xử lý kịp thời.

Đây là điểm thể hiện rõ nhất tinh thần “kỷ luật phòng dịch là kỷ luật quốc gia”. Bởi kỷ luật ấy không nằm ở những khẩu hiệu lớn, mà nằm trong từng thao tác nhỏ.

Một nhân viên y tế hỏi kỹ hơn một câu, một bác sỹ cẩn trọng hơn một bước phân luồng, một nhân viên kiểm dịch không bỏ qua một dấu hiệu bất thường, là đã góp phần giữ yên một mùa Tết.

Dù các loại dịch bệnh đang được kiểm soát, sự gia tăng giao lưu ăn uống và đi lại trong dịp Tết vẫn tiềm ẩn nguy cơ với các bệnh lây qua đường tiêu hóa và hô hấp.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương đặc biệt lưu ý người dân cần thực hiện tốt vệ sinh an toàn thực phẩm, ăn chín uống chín, không ăn trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn. Khi có các triệu chứng bất thường như sốt cao, đau đầu, khó thở, mỗi cá nhân cần hạn chế tiếp xúc và đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn, chẩn đoán kịp thời.

Tết là thời khắc của yêu thương, nhưng cũng là thời khắc thử thách kỷ luật. Một một bữa ăn thiếu an toàn, một lần chủ quan trước triệu chứng sốt, có thể khiến niềm vui đoàn viên đổi thành lo lắng, thậm chí bi kịch.

Giữ vững thành quả phòng chống dịch không phải việc của riêng ai. Đó là trách nhiệm chung của cộng đồng, là sự phối hợp của cả hệ thống.