Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà - Ảnh:QH.

Sáng 21/9, tiếp tục phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL).

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết lần sửa đổi này phạm vi điều chỉnh có bổ sung quy định về cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác; cấm sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu, thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện (bộ phận) rời, dung dịch để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác; cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá.

Một số nội dung đáng chú ý được nêu tại tờ trình như sửa đổi, bổ sung quy định về “kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước” theo đề xuất của Bộ Công Thương nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá trong phạm vi được phép, chủ động trong việc xây dựng chiến lược, kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư trong dài hạn.

Dự thảo luật quy định, thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực công thương công bố công khai sản lượng được phép sản xuất và nhập khẩu thuốc lá để tiêu thụ trong nước của từng doanh nghiệp phù hợp với nhu cầu của thị trường”.

Dự thảo cũng bổ sung tiêu chuẩn cơ sở và công bố tiêu chuẩn cơ sở đối với xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào. Lý do là theo ý kiến của Bộ Công Thương, hiện nay Luật PCTHTL có đề cập đến xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào, nhưng pháp luật không có các quy định điều chỉnh về xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào, đề nghị làm rõ khái niệm, đặc tính, định hướng quản lý đối với các sản phẩm này.

Hiện nay, Việt Nam mới có quy định về quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với thuốc lá điếu. Trên thế giới chưa có nước nào quy định tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào. Chính vì vậy, đối với cơ sở sản xuất, nhập khẩu xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào thì áp dụng tiêu chuẩn cơ sở là phù hợp với việc quản lý sản phẩm.

Lần sửa đổi này cũng bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với việc “thành lập và tổ chức hoạt động cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá”; bãi bỏ thủ tục hành chính đối với “giấy phép mua bán thuốc lá ”, “giấy phép xuất bản thuốc lá”.

Cùng với đó, dự thảo bãi bỏ thủ tục hành chính đối với “văn bản đồng ý về việc đầu tư sản xuất, gia công thuốc lá để xuất khẩu vượt quá sản lượng được phép sản xuất của cơ sở” theo đề xuất của Bộ Công Thương là bộ quản lý ngành.

Về cấm trưng bày thuốc lá, Chính phủ cho biết qua nghiên cứu kinh nghiệm của các nước trên thế giới và thực tiễn trong nước cho thấy cần thiết phải bổ sung quy định nhằm hạn chế tình trạng hút thuốc lá mới và thúc đẩy người hút cai nghiện thuốc lá.

Theo tờ trình, tính đến cuối năm 2024, trên thế giới đã có 59 quốc gia ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Trong khu vực ASEAN có 5 nước đã cấm trưng bày, gồm Thái Lan, Brunei, Singapore, Lào và Malaysia.

Chính phủ đề xuất luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027. Riêng quy định thuộc lĩnh vực “quản lý kinh doanh thuốc lá”, “kiểm soát đầu tư sản xuất thuốc lá”, “kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước”, “cai nghiện thuốc lá” có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Về điều khoản chuyển tiếp, Thứ trưởng Hà cho biết, quy định đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá không được trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành “được tiếp tục thực hiện trong vòng 6 tháng kể từ ngày luật này có hiệu lực thi hành”.

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Văn hóa và xã hội cơ bản nhất trí với nội dung của dự thảo Luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày báo cáo thẩm tra - Ảnh: QH.

Về một số nội dung cụ thể, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh cho biết, về bổ sung khái niệm thuốc lá đặc chế (là thuốc lá hoặc nguyên liệu chứa nicotine khác được sản xuất để chuyên sử dụng cho thiết bị thuốc lá nung nóng có hình dạng điếu thuốc lá hoặc các hình dạng khác), Thường trực Ủy ban nhận thấy khái niệm thuốc lá đặc chế chưa thực sự thống nhất với định nghĩa về thuốc lá, có thể dẫn đến cách hiểu khác nhau.

Do đó, ông Vinh đề nghị có thể nghiên cứu quy định thuốc lá đặc chế là một loại thuốc lá hoặc dạng thuốc lá được sản xuất để chuyên sử dụng cho thuốc lá nung nóng và là cấu thành hoàn chỉnh của thuốc lá nung nóng. Việc tách riêng khái niệm này cũng dẫn đến khó hiểu vì bản chất thuốc lá đặc chế là một phần của thuốc lá nung nóng, trong khi dung dịch thuốc lá điện tử cũng là một phần để cấu thành thuốc lá điện tử thì lại được đưa vào trong khái niệm của thuốc lá điện tử, vì vậy đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ hơn về sự khác nhau này, báo cáo thẩm tra nêu rõ.

Thường trực Ủy ban thẩm tra cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc tính khả thi của quy định cấm triệt để hành vi trưng bày thuốc lá (ví dụ như cấm tại cửa hàng miễn thuế tại ga hàng không); phân định rõ hành vi trưng bày bị cấm tại Luật này với hoạt động niêm yết giá, sử dụng tên thương mại hợp pháp theo Luật Sở hữu trí tuệ , Luật Giá.

Về quản lý kinh doanh thuốc lá, Thường trực Ủy ban cho rằng việc sửa đổi, bổ sung Luật lần này chủ yếu tập trung vào việc luật hóa cụ thể quan điểm cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác. Vì vậy quan điểm về quản lý kinh doanh đối thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lào, thuốc lá sợi (thuốc lá truyền thống) vẫn tiếp tục phải được quản lý chặt chẽ. Do đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc giữ nguyên quy định tại khoản 1 Điều 19 của Luật hiện hành.