Thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong trên toàn cầu, cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người mỗi năm.

Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 15 triệu người hút thuốc. Con số hơn 104.000 ca tử vong mỗi năm do các bệnh liên quan đến thuốc lá cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Điều đáng nói là ngoài người hút thuốc chủ động, còn có hàng vạn người bị ảnh hưởng nặng nề chỉ vì hít phải khói thuốc từ người xung quanh.

Nói về công tác phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam, TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết, nhờ sự quan tâm chỉ đạo sát sao từ lãnh đạo Bộ Y tế, phong trào xây dựng cơ sở y tế không khói thuốc đã và đang được triển khai ngày càng sâu rộng trên phạm vi toàn quốc.

Kết quả khảo sát cho thấy, sau hơn một thập kỷ thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại các cơ sở y tế đã giảm từ 23,6% (năm 2010) xuống còn 21,3% (năm 2023); trong khi đó, tỷ lệ người dân được tư vấn bỏ thuốc khi đến khám, chữa bệnh đã tăng mạnh từ 40,5% lên 90%.

Theo đó, hàng chục triệu lượt người mỗi năm đến khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế trên cả nước đã và đang được hưởng lợi từ những nỗ lực này.

Các đại biểu tham dự một chương trình phát động phòng chống tác hại thuốc lá do Bộ Y tế tổ chức.

Cụ thể, với hệ thống y tế trải dài từ Trung ương đến địa phương, bao gồm cả công lập và tư nhân, việc xây dựng môi trường không khói thuốc tại các cơ sở y tế không chỉ là thực hiện theo luật mà còn là nhiệm vụ then chốt nhằm bảo vệ sức khỏe cho người bệnh, người nhà và đội ngũ cán bộ y tế, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ cũng như hình ảnh của ngành y tế Việt Nam.

Thời gian qua, dưới sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Bộ Y tế, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã phối hợp hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương triển khai hiệu quả các quy định cấm hút thuốc tại các địa điểm công cộng, trong đó cơ sở y tế là nơi bị cấm hút thuốc hoàn toàn trong toàn bộ khuôn viên.

Các cơ sở y tế đã đồng bộ thực hiện nhiều giải pháp như gắn biển “Cấm hút thuốc”, xây dựng quy chế nội bộ về môi trường không khói thuốc, giao trách nhiệm cụ thể cho cán bộ y tế trong việc kiểm soát và duy trì môi trường sạch, không khói thuốc. Ngoài ra, công tác tư vấn tác hại của thuốc lá và hỗ trợ cai nghiện thuốc lá cũng được đẩy mạnh trong quá trình khám chữa bệnh.

Nhờ đó, hàng chục triệu lượt bệnh nhân, người nhà và nhân viên y tế đã được thụ hưởng môi trường y tế trong lành, hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động, một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tật.

Theo TS.Hà Anh Đức, các hoạt động hỗ trợ từ Quỹ đã tạo nên sự thay đổi rõ rệt về nhận thức, hành vi và ý thức trách nhiệm của lãnh đạo các đơn vị, cán bộ công chức, viên chức, người lao động và cộng đồng trong việc tuân thủ nghiêm quy định cấm hút thuốc tại các cơ sở y tế.

Bên cạnh các giải pháp nội bộ, Quỹ cũng đẩy mạnh hoạt động đào tạo, tập huấn chuyên môn về tư vấn và điều trị cai nghiện thuốc lá cho các cơ sở y tế trên cả nước.

Nổi bật là tổng đài tư vấn miễn phí 1800 6606 đặt tại Bệnh viện Bạch Mai cùng hệ thống các phòng tư vấn trực tiếp tại 10 bệnh viện tuyến trung ương và địa phương.

Từ năm 2017 đến 2024, đã có hơn 3.125 người cai thuốc thành công nhờ hệ thống hỗ trợ này, một con số ấn tượng cho thấy hiệu quả thực tiễn của mô hình hỗ trợ bỏ thuốc tại bệnh viện.

Trong nhiều năm qua, một số bệnh viện đã trở thành điển hình trong việc xây dựng và vận hành hiệu quả mô hình “cơ sở y tế không khói thuốc”.

Bệnh viện Bạch Mai là một trong những đơn vị tiên phong, từ năm 2015 đã thực hiện nghiêm cấm hút thuốc trong toàn bộ khuôn viên, đồng thời triển khai dịch vụ tư vấn, hỗ trợ cai nghiện cho bệnh nhân, cán bộ y tế và người dân.

Tổng đài của bệnh viện mỗi ngày tiếp nhận hàng chục cuộc gọi từ người dân mong muốn bỏ thuốc. Nhiều bệnh nhân khi đến điều trị đã chủ động tìm đến các phòng tư vấn để được hỗ trợ và đã bỏ thuốc thành công.

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cũng nổi bật với các chương trình giáo dục sức khỏe, hỗ trợ người bệnh thay đổi thói quen sống, đặc biệt là từ bỏ thuốc lá để nâng cao hiệu quả điều trị.

Trong khi đó, Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) đã tích cực áp dụng nhiều biện pháp kiểm soát việc hút thuốc trong bệnh viện, lồng ghép tuyên truyền và tư vấn bỏ thuốc vào các hoạt động khám chữa bệnh thường ngày, đặc biệt cho nhóm bệnh nhân mắc các bệnh lý mãn tính như tim mạch, hô hấp và ung thư. Bệnh viện cũng tổ chức nhiều hoạt động cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá.

Theo ý kiến của các chuyên gia, để duy trì hiệu quả lâu dài mô hình bệnh viện không khói thuốc, cần thiết lập quy định cấm hút thuốc nghiêm ngặt trong toàn bộ khuôn viên, bao gồm cả khu vực hành lang, nhà vệ sinh, phòng khám và khu nội trú.

Đồng thời, nên xem xét bố trí khu vực hút thuốc riêng biệt bên ngoài khuôn viên bệnh viện, có kiểm soát để không ảnh hưởng đến người không hút thuốc.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông, nâng cao nhận thức không chỉ cho bệnh nhân mà còn cho cán bộ y tế và cộng đồng là yếu tố quan trọng. Các chương trình hỗ trợ bỏ thuốc cũng cần được triển khai sâu rộng hơn, bao gồm tư vấn cá nhân, sử dụng liệu pháp thay thế nicotine và các phương pháp điều trị y tế phù hợp.

Phong trào xây dựng cơ sở y tế không khói thuốc đang góp phần rõ rệt vào việc giảm tỷ lệ hút thuốc, giảm phơi nhiễm khói thuốc thụ động và từng bước nâng cao hình ảnh của ngành y tế.

Thông qua các hoạt động tuyên truyền, TS.Hà Anh Đức bày tỏ mong muốn các cơ sở y tế trên toàn quốc sẽ tiếp tục tích cực tham gia, đưa ra nhiều sáng kiến hơn nữa để thực hiện hiệu quả công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ nguồn lực và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, tỉnh, thành phố để phong trào “Cơ sở y tế không khói thuốc” ngày càng lan tỏa sâu rộng và bền vững trong cộng đồng.