Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự thảo Nghị quyết

Yêu cầu khách quan, cấp thiết

Hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhất là các quy định pháp luật liên quan đến công chức, viên chức, đảm bảo tính đồng nhất, không chồng chéo, mâu thuẫn…, để làm cơ sở khuyến khích, bảo vệ những cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung, là vấn đề đã nhiều lần được nêu tại nghị trường, từ nhiệm kỳ trước.

Tại Tờ trình Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Dự thảo), Chính phủ cũng nhìn nhận những khó khăn, vướng mắc trong xử lý vi phạm liên quan đến các lĩnh vực nêu trên.

Đó là, hệ thống pháp luật trong các lĩnh vực đầu tư, quản lý vốn, tài sản nhà nước, đất đai, tài chính, ngân sách, mua sắm công, cổ phần hóa, đấu thầu, hợp tác công - tư, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn chồng chéo, mâu thuẫn, hoạt động quản lý nhà nước còn nặng về tiền kiểm, xin - cho, trong khi yêu cầu phát triển đòi hỏi phải ra quyết định nhanh, linh hoạt, sáng tạo.

Trong khu vực kinh tế nhà nước, nhất là doanh nghiệp nhà nước, dự án đầu tư công, quản lý tài sản công, quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, quá trình thực hiện nhiệm vụ thường gắn với khối lượng tài sản lớn, thủ tục nhiều tầng nấc, chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành. Trên thực tế, có trường hợp vi phạm do quy định pháp luật chưa rõ, thay đổi chính sách, yêu cầu xử lý tình huống cấp bách, rủi ro khách quan của thị trường hoặc quyết định quản trị kinh doanh không đạt kết quả như dự kiến.

Chính phủ cũng nhận định, kinh tế tư nhân vẫn gặp nhiều rào cản về tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, dữ liệu, nhân lực chất lượng cao; nhiều quy định còn chồng chéo, điều kiện kinh doanh còn bất cập, chi phí tuân thủ cao, môi trường pháp lý chưa thật sự ổn định, dễ dự báo.

Tờ trình nêu rõ, hiện nay, nhiều dự án, công trình, chương trình đầu tư có liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ bị đình trệ do vướng mắc pháp lý, kết luận thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố hoặc do chưa có cơ chế xử lý hậu quả phù hợp. Khi dự án bị kéo dài, hậu quả không chỉ là vi phạm pháp luật chưa được xử lý dứt điểm, mà còn là lãng phí nguồn lực xã hội, tài sản xuống cấp, mất cơ hội đầu tư, giảm thu ngân sách, ảnh hưởng môi trường kinh doanh.

Từ những khó khăn trên, việc xây dựng Dự thảo, theo Chính phủ, là yêu cầu khách quan, cấp thiết.

Về những quy định mới được Chính phủ đề xuất, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đề cập quy định không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện về không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Điều kiện để không truy cứu trách nhiệm hình sự còn có “người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm”.

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu điều kiện này bảo đảm không thu hẹp quá mức phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng và không tạo sự thiếu thống nhất với các trường hợp có tính chất, mức độ vi phạm tương tự.

Không tham nhũng, vì lợi ích chung được loại trừ trách nhiệm hình sự

Tại Dự thảo, Chính phủ đề xuất loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hành vi gây ra thiệt hại trong khi thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

Dự thảo quy định các trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự với người trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao mà gặp thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh về quy trình, quy định thực hiện hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, nhưng xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt.

Đó là các trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi nhấn mạnh, đây là chính sách mới, có ý nghĩa quan trọng trong khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Tuy nhiên, ông đề nghị quy định rõ đối tượng áp dụng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”, làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế này với các quy định của Bộ luật Hình sự về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới; cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng để bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.

Dự thảo quy định các điều kiện tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả, nếu bảo đảm đủ các điều kiện là có hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung; có gây thất thoát, lãng phí tài sản của Nhà nước, của doanh nghiệp nhưng không tham nhũng. Điều kiện thứ ba là các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan, nhưng vẫn có điều kiện, khả năng và bảo đảm tính khả thi để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; có cam kết của tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục hậu quả và tích cực khắc phục theo tiến độ, phương án đã cam kết.

Theo Chính phủ, Nghị quyết này dự kiến được thực hiện trong 3 năm. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực, nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả vẫn còn, thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi hết thời hạn này (không quá 2 năm).

Về cơ bản, những đề xuất của Chính phủ tại Dự thảo nhận được sự đồng tình cao của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.