Thi công Dự án PPP cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng, do UBND tỉnh Lạng Sơn là cơ quan có thẩm quyền. Ảnh: P.V

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền

Đúng ngày đầu tiên của năm mới 2026, công tác chuẩn bị đầu tư cho mục tiêu hoàn thành 5.000 km đường cao tốc vào năm 2030 của Bộ Xây dựng đón nhận cú hích lớn từ lãnh đạo Chính phủ.

Tại Công văn số 15/VPCP-CN của Văn phòng Chính phủ, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà đã đồng ý về nguyên tắc việc giao địa phương làm cơ quan chủ quản đối với các dự án đầu tư đường bộ cao tốc trên cơ sở đề xuất của các địa phương, như kiến nghị của Bộ Xây dựng.

Phó thủ tướng giao Bộ Xây dựng khẩn trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật có liên quan để thực hiện thống nhất, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương; hoàn thiện trong tháng 1/2026.

“Bộ Tài chính xem xét kiến nghị của Bộ Xây dựng về việc cân đối mức vốn ngân sách trung ương bố trí cho các dự án theo đề xuất của các địa phương; vướng mắc về vượt hạn mức để thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ theo quy định tại Điều 36a, Luật Đầu tư công; khẩn trương báo cáo cấp có thẩm quyền giải quyết theo quy định”, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà chỉ đạo.

Trước đó, trong công văn gửi Thủ tướng Chính phủ vào giữa tháng 12/2025, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Bộ đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính xây dựng kế hoạch, danh mục đầu tư các tuyến cao tốc nhằm hoàn thành mục tiêu “đến năm 2030, phấn đấu cả nước có khoảng 5.000 km đường bộ cao tốc” được xác định trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, khi xây dựng nhu cầu đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Xây dựng đã dự kiến danh mục các dự án đường bộ cao tốc cần tiếp tục đầu tư với tổng chiều dài khoảng 2.003 km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 766.445 tỷ đồng.

Trong đó, đã phê duyệt chủ trương đầu tư và đang hoàn thiện các thủ tục để khởi công 4 dự án với tổng chiều dài 505 km. Hiện Bộ Xây dựng phối hợp chặt chẽ với các địa phương tổ chức triển khai công tác chuẩn bị đầu tư 14 dự án, tổng chiều dài 1.498 km.

Trên cơ sở đề xuất của các địa phương, Bộ Xây dựng đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định giao địa phương làm cơ quan chủ quản đối với từng dự án cụ thể, trong đó có các dự án xây dựng đường cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng, Sơn La - Điện Biên, Cam Lộ - Lao Bảo, Quảng Ngãi - Kon Tum…

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cũng đề xuất giao Bộ Tài chính chủ trì rà soát, tham mưu Thủ tướng Chính phủ đối với các nội dung liên quan đến việc cân đối mức vốn ngân sách trung ương bố trí cho các dự án theo đề xuất của các địa phương (Cao Bằng, Điện Biên, Sơn La, Phú Thọ, Quảng Trị…) và các vướng mắc về vượt hạn mức để thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ.

Cần nói thêm rằng, tại Nghị quyết số 366/NQ-CP ngày 12/11/2025 của Chính phủ về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10/2025, Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng khẩn trương tổng hợp ý kiến các địa phương trong việc triển khai đầu tư xây dựng các dự án đường bộ cao tốc; kịp thời nghiên cứu bổ sung để tháo gỡ vướng mắc trong việc giao cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản đối với những tuyến, đoạn tuyến đường bộ cao tốc, bảo đảm thực hiện thống nhất, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương.

Theo PGS-TS. Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình đường bộ Việt Nam (VARSI), việc Bộ Xây dựng đẩy mạnh phân cấp cho địa phương thực hiện vai trò chủ quản đầu tư đối với các dự án đường bộ cao tốc thuộc danh mục 5.000 km đường cao tốc là hoàn toàn phù hợp.

“Ngoài việc phát huy năng lực, kinh nghiệm của các địa phương - vốn đã được chứng minh qua một số dự án cao tốc về đích vượt tiến độ, bảo đảm chất lượng, Bộ Xây dựng cũng sẽ có thêm điều kiện để tập trung nguồn lực triển khai các dự án hạ tầng đường sắt, lĩnh vực có quy mô vốn rất lớn, phức tạp về công nghệ và quản trị điều hành”, ông Trần Chủng đánh giá.

Những “cú đấm thép” mới

Nhận định của Chủ tịch VARSI là hoàn toàn xác đáng, bởi trong nhiệm kỳ 2026 - 2030, nhiệm vụ “đi trước mở đường” của Bộ Xây dựng vẫn hết sức nặng nề.

Cụ thể, đối với các đột phá chiến lược trong 5 năm (2026 - 2030), dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu rõ: “Tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và đột phá mạnh mẽ trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; nhất là kết cấu hạ tầng giao thông đa phương thức, hạ tầng công nghệ phục vụ quản lý, quản trị và kiến tạo phát triển, hạ tầng phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu”.

Mũi đột phá hạ tầng giao thông được cụ thể hóa rõ hơn trong Dự thảo Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Theo đó, trong 5 năm tới sẽ tập trung đầu tư, xây dựng các trục giao thông đường bộ cao tốc quan trọng; các cảng biển cửa ngõ kết hợp trung chuyển quốc tế; các cảng hàng không lớn; tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam; hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM; các tuyến đường sắt kết nối và các cảng biển trung chuyển quốc tế; phấn đấu hoàn thành tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng trước năm 2030.

“Việc định lượng rõ nội hàm không chỉ giúp xác định mục tiêu cụ thể, mà còn tạo điều kiện huy động, phân bổ và dồn nguồn lực quý giá, trong đó có nguồn nhân lực, cho những ‘cú đấm thép’ có sức lan tỏa cao, phát huy hiệu quả ngay cho nền kinh tế”, lãnh đạo VARSI nhận định.

Để đảm nhận thành công việc triển khai các đại dự án đường sắt quốc gia, Bộ Xây dựng đã lên kế hoạch sắp xếp các ban quản lý dự án trực thuộc, đồng thời thành lập 2 ban chỉ đạo triển khai tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, do Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh làm Trưởng ban.

Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam triển khai hiệu quả Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045; xây dựng lộ trình, kế hoạch cụ thể nhằm kịp thời đào tạo nguồn nhân lực phục vụ xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác các tuyến đường sắt, nhất là tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/1/2026.

Bên cạnh đó, để khai phóng nguồn lực xã hội cho các đại dự án, Bộ Xây dựng đang khẩn trương nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, chính sách thu hút đầu tư xã hội, khơi thông các điểm nghẽn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công và huy động vốn tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Trọng tâm là các cơ chế, chính sách kết hợp linh hoạt giữa đầu tư công, vốn vay và nguồn lực từ khai thác quỹ đất; khuyến khích đầu tư tư nhân, đặc biệt theo hình thức PPP vào các lĩnh vực trọng yếu như cảng biển, sân bay, hạ tầng giao thông đô thị; tiếp tục phân cấp trong đầu tư, quản lý hạ tầng; đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng liên kết vùng, hình thành các hành lang kinh tế mới.

Đồng thời, xây dựng và kiến nghị ban hành các chính sách khuyến khích ứng dụng công nghệ mới; cải cách mạnh mẽ thủ tục đầu tư, quy hoạch, đất đai; bảo đảm cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý trong các dự án PPP; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đất đai, hạ tầng, tín dụng và thông tin quy hoạch, tạo môi trường thuận lợi thu hút đầu tư tư nhân.

Theo ông Phạm Văn Khôi, Chủ tịch Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng Phương Thành, các chính sách này có ý nghĩa then chốt trong việc cụ thể hóa tinh thần khai mở kinh tế tư nhân của Nghị quyết 68.

“Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp tư nhân ngày càng lớn mạnh, đóng vai trò là những doanh nghiệp dân tộc, sẵn sàng tham gia gánh vác các dự án hạ tầng quy mô lớn, phức tạp về công nghệ - những ‘việc lớn, việc khó’, góp phần ‘xoay chuyển trạng thái, thay đổi cục diện’ của đất nước trong kỷ nguyên mới”, ông Khôi cho biết.