Từ ngày 11/9/2025, các quy định mới về phát hành trái phiếu ra công chúng tại Việt Nam sẽ có hiệu lực.

Theo đó, có một số thay đổi quan trọng: giới hạn tỷ lệ đòn bẩy Nợ phải trả/Vốn chủ sở hữu tối đa là 5 lần, đơn giản hóa quy trình phê duyệt đối với các tổ chức tín dụng, và rút ngắn thời gian đưa trái phiếu vào giao dịch trên thị trường thứ cấp sau khi đăng ký từ 90 ngày xuống còn 30 ngày.

Đáng chú ý là tất cả các đợt phát hành trái phiếu ra công chúng, bất kể quy mô, đều phải có xếp hạng tín nhiệm, áp dụng với tổ chức phát hành hoặc cho từng trái phiếu, các trường hợp được miễn là tổ chức tín dụng hoặc trái phiếu được bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc lãi bởi tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính quốc tế.

Đánh giá của VIS Rating cho biết, những thay đổi này được kỳ vọng sẽ trở thành động lực cải thiện hiệu quả và kỷ luật thị trường, đặt nền tảng cho một thị trường trái phiếu ổn định và bền vững hơn.

Về dài hạn, các doanh nghiệp phát hành sẽ có khả năng tiếp cận vốn nhanh hơn và linh hoạt hơn, trong khi nhà đầu tư được hưởng lợi nhờ thông tin về rủi ro rõ ràng hơn và các sản phẩm đầu tư đa dạng hơn.

Giới hạn đòn bẩy nợ mới nằm trong bộ tiêu chí về an toàn tài chính mà doanh nghiệp phát hành phải đáp ứng, bao gồm đảm bảo an toàn vốn, hoạt động có lãi và không có nợ quá hạn.

VIS Rating cung cấp thêm dữ liệu dựa trên 1.480 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, hiện khoảng 75% đã đáp ứng được các yêu cầu về giới hạn đòn bẩy và hoạt động có lãi.

Thị trường trái phiếu sẽ dần chuyển trọng tâm sang các doanh nghiệp có bảng cân đối kế toán lành mạnh hơn và dòng tiền ổn định hơn.

Xu hướng này cho thấy sự thay đổi rõ rệt so với khủng hoảng thanh khoản giai đoạn 2022 - 2023, khi hàng loạt doanh nghiệp có đòn bẩy cao và dòng tiền yếu rơi vào tình trạng vỡ nợ trái phiếu. Việc đơn giản hóa quy trình quản lý và hành chính được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh tiến độ phát hành trái phiếu và tăng thanh khoản thị trường.

Đồng thời, quyết định bắt buộc xếp hạng tín nhiệm cho các đợt phát hành trái phiếu ra công chúng cũng đánh dấu một bước ngoặt lớn - nhiều năm sau khi Chính phủ lần đầu đặt mục tiêu này trong lộ trình phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2017.

Tuy nhiên, phạm vi bao phủ hiện nay còn rất hạn chế: 5 tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa hiện mới chỉ xếp hạng 89 doanh nghiệp và 9 loại trái phiếu, tương đương 23% số doanh nghiệp phát hành và 0,4% tổng lượng trái phiếu đang lưu hành. Khoảng trống này cho thấy sự cấp thiết và cơ hội để áp dụng xếp hạng tín nhiệm phổ biến trên toàn thị trường.

Nếu xếp hạng tín nhiệm bắt buộc cho từng trái phiếu được áp dụng một cách nhất quán và có hệ thống để phục vụ đánh giá rủi ro và định giá, giống như các thị trường trái phiếu phát triển trong khu vực đã triển khai từ những năm 90 của thế kỷ trước, xếp hạng tín nhiệm sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của thị trường.

Khi niềm tin giữa doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư được củng cố, thị trường trái phiếu Việt Nam có thể chuyển mình mạnh mẽ, sẵn sàng đón nhận các cấu trúc tài chính phức tạp hơn và thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, các quy định mới có miễn trừ cho một số nhóm tổ chức phát hành và loại trái phiếu khỏi giới hạn đòn bẩy hoặc yêu cầu xếp hạng tín nhiệm, hoặc cả hai. Mặc dù những miễn trừ này có thể thúc đẩy hoạt động phát hành, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về việc duy trì các tiêu chuẩn không đồng đều, khiến cho những vấn đề tín nhiệm cơ bản tiếp tục bị bỏ qua.

Cụ thể là việc không bắt buộc xếp hạng tín nhiệm với tổ chức tín dụng và trái phiếu được bảo lãnh, cùng với việc không bắt buộc xếp hạng đối với trái phiếu, không nên hiểu là các trái phiếu và doanh nghiệp này không có rủi ro. Các trái phiếu của ngân hàng và công ty tài chính tiêu dùng vẫn có rủi ro tín dụng, cần được đánh giá cẩn trọng, VIS Rating lưu ý.

Do đó, nhà đầu tư trái phiếu phải đánh giá sức khỏe và cấu trúc của các bảo lãnh tín dụng, cũng như theo dõi sát tình hình tài chính của bên bảo lãnh thanh toán trong suốt vòng đời của trái phiếu. Hiện nay định giá trái phiếu dựa trên rủi ro vẫn là một điểm mờ, nhóm phân tích nhận định, khi thị trường trái phiếu Việt Nam mở rộng với nhiều tổ chức phát hành hơn và công cụ phức tạp hơn, việc thiếu đường cong lợi suất cho trái phiếu doanh nghiệp đang trở thành rào cản.

Không có chuẩn định giá thống nhất, nhà đầu tư sẽ gặp khó khăn trong việc so sánh và xác định giá trị hợp lý, dẫn đến gia tăng rủi ro và nguy cơ phân bổ tài sản không phù hợp.

Do đó, xây dựng cơ chế định giá vững chắc không còn là lựa chọn, mà là điều kiện nền tảng để đảm bảo tính minh bạch thị trường và niềm tin của nhà đầu tư.