Bất chấp những tiến bộ kinh tế đáng kể từ những năm 1980, Việt Nam vẫn có nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”.

Các quốc gia thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình đã thành công trong việc phát triển năng lực công nghệ và quản lý, cho phép họ nhận được lợi nhuận ngày càng tăng theo quy mô. Các quốc gia này làm được như vậy bởi họ đã có sẵn hệ thống giáo dục và đào tạo tốt.

Việt Nam là quốc gia có thu nhập trung bình thấp với tham vọng đạt được vị thế quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045. Tốc độ tăng trưởng GDP trung bình 6,5% trong 3 thập kỷ đã đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có thành tích tốt nhất trong khu vực, tạo điều kiện cho đất nước đạt được vị thế phát triển con người cao ở mức thu nhập quốc dân tương đối thấp. Xuất khẩu đã tăng ở mức hai con số trong cùng thời kỳ. Chính phủ Việt Nam cam kết sâu sắc với tầm nhìn thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và gia nhập nhóm nhỏ các nước Đông Á và châu Âu - những nước đã thu hẹp khoảng cách với các nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Để đạt được tham vọng kinh tế của mình, Việt Nam cần đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng GDP lên 8%/năm, duy trì tăng trưởng xuất khẩu và tăng đáng kể tỷ trọng đầu tư trong GDP. Ngay cả khi đó, vấn đề nút thắt tăng trưởng của Việt Nam vẫn chưa được giải quyết. Việt Nam đầu tư chưa đủ cho giáo dục đại học và đào tạo kỹ năng.

Trong khi các trường trung học đạt được kết quả nổi bật trong các bài kiểm tra thành tích học sinh quốc tế, thì chi tiêu công cho giáo dục đại học, nghiên cứu và giáo dục nghề nghiệp lại tụt hậu so với các nước láng giềng. Dữ liệu của UNESCO cho thấy, chi tiêu công cho giáo dục đại học tính theo tỷ lệ sản lượng quốc gia tại Việt Nam thấp hơn khoảng 10% so với mức trung bình thế giới và bằng một nửa mức của các đối thủ cạnh tranh trong khu vực như Malaysia.

Việt Nam cần cú hích lớn - một chiến dịch sâu rộng, bền vững và quyết tâm do Chính phủ chủ trì - nhằm chuyển đổi nền giáo dục đại học, các tổ chức nghiên cứu và trường dạy nghề. Việt Nam có cơ hội lịch sử để tạo cú hích lớn trong giáo dục đại học và nghiên cứu, được hỗ trợ bởi nhiều bên liên quan, bao gồm các cơ quan chính phủ ở cấp quốc gia và địa phương, cũng như các doanh nghiệp nhà nước, công ty tư nhân, công ty đa quốc gia, đối tác quốc tế, học giả, nhà nghiên cứu, giáo viên, phụ huynh và học sinh.

Việt Nam hội nhập chặt chẽ vào các hệ thống sản xuất khu vực và toàn cầu, mang lại cho các đối tác quốc tế lợi ích quan trọng đối với sự tiến bộ của đất nước, đặc biệt là kỹ năng và chất lượng lực lượng lao động Việt Nam. Các mệnh lệnh kinh tế và chính trị đang buộc các công ty đa quốc gia phải đa dạng hóa mạng lưới sản xuất, bao gồm chuỗi cung ứng cho hàng hóa sản xuất và mở rộng sang nghiên cứu cơ bản, thiết kế, phát triển và thử nghiệm sản phẩm. Các công ty trong nước đã phát triển năng lực tiên tiến trong các lĩnh vực mới nổi như viễn thông, an ninh mạng, hóa sinh, năng lượng tái tạo và xe điện.

Việt Nam là một quốc gia trẻ với 100 triệu dân có trình độ học vấn cao và tôn trọng giáo dục. Hệ thống trường phổ thông của Việt Nam dẫn đầu các nước đang phát triển và học sinh Việt Nam thể hiện mức độ sẵn sàng cao cho giáo dục khoa học và kỹ thuật.

Các nhà lãnh đạo Việt Nam nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công nghệ đối với phát triển kinh tế và Việt Nam cũng có thể thu hút cộng đồng học giả và nhà công nghệ quốc tế chất lượng cao ở nước ngoài, những người cần được thu hút trở về nước để đóng góp cho cú hích lớn.

Việt Nam có đủ điều kiện tiên quyết để thực hiện cú hích lớn thành công trong giáo dục đại học. Chính phủ cần phải thiết kế một chiến dịch để huy động người dân cả nước khao khát những cơ hội giáo dục có ý nghĩa. Các tổ chức quốc tế đều sẵn sàng đầu tư dài hạn vào nguồn nhân lực chất lượng cao tại Việt Nam. Việt Nam đang đứng trước cơ hội hiếm có để phát triển nhân lực chất lượng cao và bây giờ là lúc phải hành động trước khi nó đóng lại.