ASEAN và thế giới đang trải qua những chuyển đổi mang tính căn bản, toàn diện

Phát biểu tại Hội nghị, thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ Việt Nam, Thủ tướng Phạm Minh Chính gửi lời chào trân trọng, lời thăm hỏi ân cần và lời chúc mừng tốt đẹp nhất tới các đại biểu dự Hội nghị được tổ chức trong những ngày đầu năm 2026, tại thủ đô Hà Nội nghìn năm văn hiến - "Thành phố vì hòa bình".

Thủ tướng cho rằng, nhân loại đang sống trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên của sự bùng nổ công nghệ chưa từng có, nhất là sự phát triển mạnh của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, chuỗi khối… Những thành tựu đó đã làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất kinh doanh và quản trị xã hội, mở ra cơ hội cho các quốc gia vươn lên mạnh mẽ. Chuyển đổi số không chỉ là xu thế tất yếu, yêu cầu khách quan mà còn là lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu của các quốc gia để phát triển nhanh và bền vững trong thời đại mới.

Thủ tướng đánh giá, ASEAN và thế giới đang trải qua những chuyển đổi mang tính căn bản, toàn diện, xoay chuyển tình thế, chuyển đổi trạng thái, trong đó chuyển đổi số, phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số trở thành động lực tăng trưởng mới và dần khẳng định vị trí là trụ cột phát triển bền vững của thế giới nói chung, từng quốc gia nói riêng.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và đạt được nhiều kết quả quan trọng - Ảnh: VGP.

Sự phát triển mạnh mẽ của các hệ sinh thái số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức kết nối giữa con người và tương tác giữa các quốc gia, đặt ra yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài, mang tính chiến lược về việc xây dựng hạ tầng số đồng bộ, thể chế số bao trùm và phát triển nhân lực số chất lượng cao.

Dữ liệu đã trở thành nguồn tài nguyên chiến lược mới. Năng lực làm chủ và kết nối dữ liệu không chỉ quyết định hiệu quả quản trị đất nước, năng lực cạnh tranh quốc gia, mà còn mở rộng không gian hợp tác trong ASEAN và ASEAN với các nước khác.

Trí tuệ nhân tạo đang lan tỏa mạnh mẽ, giữ vai trò trung tâm trong kỷ nguyên số. Đòi hỏi ASEAN cần thúc đẩy phát triển cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới để nhân rộng cho toàn khu vực. Đồng thời, phát triển trí tuệ nhân tạo phải gắn với tiêu chuẩn đạo đức, lấy con người làm trung tâm, phục vụ mục tiêu hòa bình, hợp tác và phát triển.

An ninh mạng và chủ quyền số quốc gia là một nhiệm vụ rất quan trọng. Không gian mạng trở thành một mặt trận mới, nơi các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng nhanh chóng, đòi hỏi cách tiếp cận chủ động, tổng thể, bao trùm, toàn diện và hợp tác quốc tế thực chất, hiệu quả.

Thủ tướng cho biết, trong bối cảnh đó, ASEAN xác lập định hướng hợp tác mới, chuyển từ kết nối hạ tầng sang kết nối thông minh; trọng tâm là phát triển hạ tầng số song hành với khai thác dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kiến tạo một hệ sinh thái số của khu vực liền mạch, xuyên biên giới.

"Hơn hết, kết nối số không chỉ là kết nối hạ tầng, mà là kết nối trí tuệ, kết nối niềm tin và sự đoàn kết. Hệ sinh thái số không chỉ mở ra không gian cho phát triển mới, mà còn là cầu nối thúc đẩy sự tôn trọng, sự quý mến, sự đoàn kết, tăng cường hiểu biết và gắn kết giữa các quốc gia, dân tộc", Thủ tướng phát biểu.

Thủ tướng đánh giá cao chủ đề của Hội nghị năm nay "ASEAN thích ứng: Từ kết nối hạ tầng đến kết nối trí tuệ" - không chỉ phản ánh tầm nhìn chiến lược, mà còn khẳng định khát vọng kiến tạo một cộng đồng ASEAN số thông minh, liên kết sâu rộng, năng động, sáng tạo và có trách nhiệm trong kỷ nguyên số.

Nhìn lại gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển của ASEAN, Thủ tướng đánh giá ASEAN đã vươn mình mạnh mẽ trở thành một trong những khu vực phát triển năng động nhất thế giới, tâm điểm tăng trưởng; là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới với tổng quy mô GDP khoảng 3,7 nghìn tỷ USD; là thị trường nhiều tiềm năng với gần 700 triệu dân, trong đó hơn 60% là người trẻ, yêu thích công nghệ và sẵn sàng đổi mới sáng tạo.

Trong chuyển đổi số, ASEAN đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, hoàn thành Kế hoạch Tổng thể số ASEAN 2025 với nhiều bước tiến quan trọng: Các sáng kiến về Chính phủ số, hạ tầng số, dữ liệu được triển khai hiệu quả; đã thống nhất thiết lập các khung khổ hợp tác quan trọng như: Hiệp định Khung kinh tế số ASEAN, Mạng lưới an toàn trí tuệ nhân tạo ASEAN... Kinh tế số năm 2025 có quy mô gần 300 tỷ USD, gấp đôi so với năm 2020. Tỷ lệ người dân sử dụng Internet trên 75%; thanh toán số tăng trưởng hơn 50%/năm; thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ.

Theo Thủ tướng, với các cam kết chiến lược, cùng những "con số biết nói" đã phản ánh rõ nét nỗ lực chung của ASEAN trong việc kết nối hạ tầng, kết nối con người, kết nối văn hóa, kết nối thị trường, mở rộng không gian kinh tế và từng bước hình thành một khu vực kinh tế số thống nhất, năng động và có sức cạnh tranh cao, sức lan tỏa mạnh.

Thủ tướng nêu rõ, kể từ khi gia nhập, Việt Nam luôn xác định ASEAN là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại. Trong kỷ nguyên số, sự phát triển bền vững của Việt Nam càng gắn kết mật thiết với sự ổn định, hòa bình, hợp tác, phát triển và thịnh vượng của Cộng đồng ASEAN.

Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ các nước còn khó khăn

Theo Thủ tướng, mặc dù đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng, Việt Nam nói riêng và ASEAN nói chung đang phải đối diện với nhiều thách thức lớn.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư mở ra cơ hội phát triển chưa từng có, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ tụt hậu. Cạnh tranh chiến lược về công nghệ, dữ liệu và không gian số ngày càng gay gắt giữa các quốc gia, đặt ra những thách thức lớn đối với môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.

Khoảng cách số giữa các quốc gia, giữa các vùng miền, giữa thành thị và nông thôn ngày càng gia tăng, một bộ phận không nhỏ người dân chưa tiếp cận được các dịch vụ số thiết yếu.

Thể chế số chưa theo kịp thực tiễn, hạ tầng số thiếu đồng bộ, chưa hiện đại, thiếu hụt nhân lực số chất lượng cao đang trở thành rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi số.

Nguy cơ về an ninh mạng, lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng ngày càng gia tăng về quy mô và mức độ tinh vi, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ, phản ứng nhanh và xử lý đồng bộ.

Hướng tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 phát triển năng động, tự cường và gắn kết, ASEAN đang nỗ lực hoàn thành các mục tiêu đầy tham vọng. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Thủ tướng chia sẻ ba định hướng lớn, mang tính gợi mở để các bộ trưởng cùng thảo luận và cụ thể hóa trong các chương trình hợp tác.

Thủ tướng Phạm Minh Chính và các đại biểu dự lễ khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) lần thứ 6 - Ảnh: VGP.

Thứ nhất, tăng cường niềm tin số và xây dựng thể chế thích ứng. ASEAN cần thúc đẩy xây dựng một hệ sinh thái số nhân văn, lấy con người làm trung tâm, được dẫn dắt bởi các chuẩn mực đạo đức và bảo vệ lợi ích hài hòa của mọi chủ thể. Triển khai thực chất Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức trí tuệ nhân tạo; từng bước vận hành hiệu quả Mạng lưới an toàn trí tuệ nhân tạo khu vực.

Đồng thời, ASEAN cần đẩy mạnh hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế phối hợp về dữ liệu dùng chung; thúc đẩy phát triển trí tuệ nhân tạo theo hướng minh bạch, linh hoạt và có trách nhiệm.

Thứ hai, phát triển hạ tầng số hiện đại, thúc đẩy kết nối số thông minh, đồng bộ và bền vững và tăng khả năng chống chịu, nhất là hệ thống cáp quang (biển và đất liền) và trung tâm dữ liệu. ASEAN cần sớm xúc tiến, hợp tác nghiên cứu và phát triển vệ tinh để phục vụ giám sát thiên tai, quản lý tài nguyên, cung cấp Internet cho vùng sâu, vùng xa, hải đảo…

Đồng thời, sớm nghiên cứu xây dựng lưới điện ASEAN xanh, sạch và an toàn, đảm bảo nguồn năng lượng bền vững phục vụ cho hạ tầng số và kết nối số. ASEAN cần đẩy mạnh kết nối xuyên biên giới nơi dòng chảy dữ liệu chung và giao dịch số được lưu thông thông suốt, liền mạch như thanh toán số, thương mại điện tử, chữ ký số, định danh số...

Thứ ba, bảo đảm an ninh mạng và phát triển nhân lực số. ASEAN cần nâng cao hiệu quả chia sẻ thông tin, tăng cường diễn tập chung và củng cố lòng tin để ứng phó kịp thời, hiệu quả các cuộc tấn công mạng; đẩy mạnh hợp tác phòng chống lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng.

Tăng cường phát triển nhân lực số chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây... Đồng thời, đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số toàn dân như "Phong trào bình dân học vụ số" của Việt Nam với phương châm "lấy con người làm trung tâm" và "không ai bị bỏ lại phía sau".