Nhiều bệnh lý mắt nguy hiểm bị phát hiện muộn, nguy cơ mù lòa gia tăng

Theo TS.Nguyễn Đình Hưng, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, dù công tác phòng chống mù lòa đã đạt nhiều kết quả tích cực, hệ thống chăm sóc mắt vẫn đang đối mặt không ít thách thức.

Dù công tác phòng chống mù lòa đã đạt nhiều kết quả tích cực, hệ thống chăm sóc mắt vẫn đang đối mặt không ít thách thức.

Tỷ lệ người dân tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt chuyên sâu giữa các khu vực còn chênh lệch; nguồn nhân lực nhãn khoa tại tuyến cơ sở còn hạn chế; trong khi nhiều bệnh lý nguy hiểm tiếp tục bị phát hiện muộn, ảnh hưởng lớn tới hiệu quả điều trị và chất lượng sống của người bệnh.

Theo các chuyên gia, đây là nghịch lý kéo dài trong chăm sóc mắt tại Việt Nam. Nhiều bệnh hoàn toàn có thể phòng tránh hoặc điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm, nhưng không ít người chỉ đến cơ sở y tế lúc thị lực đã suy giảm nghiêm trọng.

Với các bệnh như đục thủy tinh thể, glôcôm, bệnh võng mạc đái tháo đường hay tật khúc xạ học đường, việc chậm phát hiện có thể khiến người bệnh mất đi “thời gian vàng” để can thiệp.

Còn theo PGS-TS.Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, điều tra dịch tễ hiện nay cho thấy đục thủy tinh thể vẫn là nguyên nhân gây mù hàng đầu, chiếm tới 66,1%. Tiếp sau là các bệnh lý đáy mắt, glôcôm và tật khúc xạ.

Đáng chú ý, cùng với sự phát triển của công nghệ nhãn khoa, các bệnh lý về mắt được phát hiện ngày càng đa dạng và phức tạp hơn, trong đó có nhiều bệnh ở trẻ em như nhược thị, lác mắt, sụp mi, đục thủy tinh thể bẩm sinh hay bệnh võng mạc trẻ sinh non.

Ở người cao tuổi, đục thủy tinh thể vẫn là nguyên nhân quan trọng gây suy giảm thị lực. Đây là bệnh có thể điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật, nhưng nhiều người bệnh chưa được khám hoặc không có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế.

Theo các chuyên gia, với người nghèo và người sống ở vùng khó khăn, rào cản không chỉ nằm ở chi phí điều trị mà còn là khoảng cách địa lý, thiếu thông tin và tâm lý cho rằng suy giảm thị lực là điều tất yếu của tuổi già.

Trong khi đó, glôcôm được xem là “kẻ đánh cắp thị lực thầm lặng” bởi bệnh tiến triển âm thầm và nhiều người không nhận ra thị lực đang bị tổn thương cho tới khi vùng nhìn đã thu hẹp nghiêm trọng. Nếu phát hiện muộn, tổn thương thần kinh thị giác gần như không thể phục hồi.

Một thách thức khác đang gia tăng nhanh là biến chứng mắt ở người mắc đái tháo đường. Hà Nội hiện có khoảng 500.000 người mắc đái tháo đường và khoảng 1,4 triệu người tiền đái tháo đường. Đây là nhóm có nguy cơ rất cao đối mặt với các biến chứng mắt gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không được tầm soát định kỳ.

Bệnh võng mạc đái tháo đường là ví dụ điển hình cho nguy cơ phát hiện muộn. Ở giai đoạn đầu, người bệnh hầu như không có triệu chứng rõ ràng nên dễ bỏ qua việc khám mắt. Chỉ tới khi xuất hiện xuất huyết, phù hoàng điểm hoặc tổn thương võng mạc nặng khiến thị lực giảm mạnh, bệnh mới được phát hiện thì việc điều trị đã trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Theo giới chuyên môn, quản lý bệnh đái tháo đường hiện nay không thể chỉ dừng ở kiểm soát đường huyết mà cần kết hợp tầm soát biến chứng mắt thường xuyên.

Ở nhóm trẻ em và học sinh, tật khúc xạ học đường cũng đang trở thành vấn đề đáng báo động. PGS-TS.Phạm Ngọc Đông cho biết tỷ lệ mắc tật khúc xạ hiện khoảng 20% ở học sinh nông thôn và khoảng 40% tại khu vực đô thị. Một số khảo sát tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh còn ghi nhận tỷ lệ cao hơn nhiều ở một số nhóm học sinh.

Ước tính cả nước hiện có khoảng 3 triệu trẻ từ 6-15 tuổi mắc tật khúc xạ cần chỉnh kính, trong đó khoảng 2/3 là cận thị. Theo các bác sỹ, nếu không được phát hiện và chỉnh kính kịp thời, trẻ có thể học tập sa sút, giảm khả năng vận động, tự ti trong giao tiếp, thậm chí bị nhược thị kéo dài.

Trong khi đó, khám thị lực và cấp kính đúng cho trẻ lại là một trong những biện pháp can thiệp có chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả rất lớn trong giảm nguy cơ mù lòa.

Các chuyên gia cho rằng phòng chống mù lòa không thể chỉ phụ thuộc vào điều trị chuyên sâu ở tuyến cuối mà cần đưa chăm sóc mắt tới cộng đồng, trường học và tuyến y tế cơ sở.

Người cao tuổi cần được khám mắt định kỳ để phát hiện sớm đục thủy tinh thể, glôcôm và bệnh đáy mắt. Người mắc đái tháo đường cần được tầm soát võng mạc thường xuyên. Trẻ em cần được kiểm tra thị lực định kỳ tại trường học và chỉnh kính đúng thời điểm.

Theo giới chuyên môn, chỉ khi chăm sóc mắt được xem là một phần thiết yếu của chăm sóc sức khỏe toàn diện, Việt Nam mới có thể giảm tỷ lệ mù lòa có thể phòng tránh và cải thiện chất lượng sống cho hàng triệu người dân.

Rụng tóc ở người trẻ gia tăng vì thức khuya, stress và ăn kiêng cực đoan

Theo các chuyên gia da liễu, lối sống hiện đại với thức khuya, căng thẳng kéo dài, ăn kiêng thiếu khoa học hay lạm dụng hóa chất làm tóc đang khiến nhiều người trẻ đối mặt nguy cơ rụng tóc nghiêm trọng từ rất sớm.

Chia sẻ tại Hội nghị Da liễu thẩm mỹ toàn quốc lần thứ 9, TS.Nguyễn Thị Hà Vinh, Phó Trưởng Khoa Điều trị ban ngày, phụ trách Phòng khám rụng tóc thể mảng và bệnh lý tóc, Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết đơn vị hiện tiếp nhận hơn 12.000 lượt khám liên quan rụng tóc mỗi năm, tương đương hơn 1.000 ca mỗi tháng.

Theo bác sỹ Hà Vinh, số lượng người trẻ đến khám vì tóc rụng nhiều, tóc thưa nhanh hoặc bạc tóc sớm đang gia tăng rõ rệt trong vài năm gần đây.

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là căng thẳng và thiếu ngủ kéo dài. “Khi cơ thể thường xuyên stress hoặc ngủ không đủ giấc, nồng độ cortisol sẽ tăng cao. Hormone này làm gián đoạn chu kỳ phát triển tự nhiên của tóc, đẩy tóc bước vào giai đoạn nghỉ sớm hơn bình thường, dẫn đến rụng tóc hàng loạt”, bác sỹ Hà Vinh phân tích.

Bên cạnh đó, xu hướng ăn kiêng cực đoan, bỏ bữa kéo dài hay nhịn ăn để giảm cân cũng đang âm thầm ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe mái tóc.

Theo các chuyên gia, tóc là cơ quan có tốc độ chuyển hóa rất nhanh nên cần được cung cấp đầy đủ protein, sắt, kẽm, vitamin và nhiều vi chất khác để duy trì sự phát triển.

Tuy nhiên, trong điều kiện thiếu hụt dinh dưỡng, cơ thể sẽ ưu tiên chất dinh dưỡng cho các cơ quan quan trọng như tim, gan, phổi thay vì nuôi tóc. Hậu quả là tóc trở nên khô xơ, dễ gãy và bắt đầu rụng nhiều chỉ sau vài tháng áp dụng chế độ ăn thiếu khoa học.

Ngoài lối sống, một số dạng rụng tóc còn liên quan yếu tố di truyền. Theo bác sỹ Hà Vinh, rụng tóc androgenic có thể xuất hiện ngay từ tuổi dậy thì, đặc biệt ở những người có tiền sử gia đình bị hói đầu hoặc rụng tóc sớm.

Các chuyên gia cảnh báo tình trạng rụng tóc cần được lưu ý nếu tóc rụng trên 100 sợi mỗi ngày, tóc rụng thành từng búi khi gội đầu hoặc chải tóc, tóc mỏng đi rõ rệt khiến lộ da đầu ở vùng đỉnh hoặc đường ngôi ngày càng rộng ra.

Đặc biệt, nếu xuất hiện các mảng mất tóc hoàn toàn, da đầu nhẵn bóng kèm triệu chứng ngứa, đỏ da đầu, bong vảy, đau rát hay nổi mụn mủ thì người bệnh cần đi khám chuyên khoa sớm.

Không chỉ rụng tóc, bạc tóc sớm ở người trẻ cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại. Theo bác sỹ Hà Vinh, tóc bạc sớm không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ mà còn phản ánh nhiều bất ổn bên trong cơ thể.

Căng thẳng kéo dài gây ra phản ứng stress oxy hóa, làm tổn thương các tế bào sắc tố trong nang tóc khiến quá trình sản xuất melanin bị gián đoạn và tóc chuyển bạc sớm hơn bình thường.

Những yếu tố như hút thuốc lá, béo phì, rối loạn chuyển hóa cũng làm gia tăng stress oxy hóa và thúc đẩy tóc bạc nhanh hơn. Ngoài ra, tóc bạc sớm còn có thể liên quan nhiều bệnh lý tiềm ẩn như rối loạn tuyến giáp, thiếu vitamin B12, vitamin D hoặc thiếu vi chất kéo dài.

Trong bối cảnh nhu cầu điều trị rụng tóc gia tăng, các sản phẩm quảng cáo “mọc tóc thần tốc” trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử cũng xuất hiện ngày càng nhiều. Tuy nhiên, các bác sỹ cảnh báo không có sản phẩm nào có thể giúp tóc mọc dày trở lại chỉ trong vài ngày như quảng cáo.

“Nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc, chưa được kiểm chứng khoa học đang đánh vào tâm lý nôn nóng của người bệnh. Việc tự ý sử dụng không chỉ không hiệu quả mà còn có nguy cơ gây viêm da tiếp xúc, kích ứng da đầu hoặc khiến tình trạng rụng tóc nặng hơn do bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị”, bác sỹ Hà Vinh khuyến cáo.

Theo các chuyên gia, tóc của con người chỉ mọc trung bình khoảng 0,3-0,5mm mỗi ngày, tương đương khoảng 1cm mỗi tháng. Vì vậy, điều trị rụng tóc thường cần ít nhất từ 3-6 tháng kiên trì mới có thể thấy hiệu quả rõ rệt.

Hiện nay, điều trị rụng tóc đang chuyển mạnh sang hướng cá thể hóa. Bên cạnh các thuốc bôi và thuốc uống truyền thống, nhiều công nghệ hiện đại đã được ứng dụng như laser năng lượng thấp kích thích nang tóc, liệu pháp huyết tương giàu tiểu cầu sử dụng tế bào của chính người bệnh để phục hồi nang tóc yếu hay thuốc ức chế JAK dành cho các trường hợp rụng tóc mảng nặng.

Trong một số trường hợp nang tóc đã bị phá hủy hoàn toàn hoặc điều trị nội khoa không còn hiệu quả, cấy tóc được xem là giải pháp cuối cùng nhằm phục hồi mật độ tóc và cải thiện thẩm mỹ cho người bệnh.

Theo giới chuyên môn, chỉ khi chăm sóc mắt được xem là một phần thiết yếu của chăm sóc sức khỏe toàn diện, Việt Nam mới có thể giảm tỷ lệ mù lòa có thể phòng tránh và cải thiện chất lượng sống cho hàng triệu người dân.

Đau xương về đêm kéo dài, bác sỹ cảnh báo nguy cơ ung thư xương

Nhiều người cho rằng những cơn đau xương âm ỉ chỉ là biểu hiện của tuổi tác, vận động nhiều hay bệnh cơ xương khớp thông thường. Tuy nhiên, theo các bác sỹ, không ít trường hợp ban đầu chỉ đau nhẹ, đau về đêm kéo dài nhưng sau thăm khám lại phát hiện ung thư xương đã tiến triển nặng.

ThS.BSNT Nguyễn Viết Hùng, Khoa Ngoại chấn thương, Bệnh viện 19-8 Bộ Công an cho biết, ung thư xương là dạng u xương ác tính, có thể xuất phát trực tiếp từ xương hoặc do tế bào ung thư từ cơ quan khác di căn tới xương.

Dù ung thư xương nguyên phát khá hiếm gặp, chiếm dưới 1% tổng số các loại ung thư, song bệnh thường diễn tiến âm thầm nên nhiều người dễ chủ quan với những dấu hiệu ban đầu.

Theo bác sỹ Hùng, triệu chứng phổ biến nhất của ung thư xương là đau âm ỉ kéo dài. Ở giai đoạn đầu, cơn đau thường xuất hiện không liên tục nên dễ bị nhầm với đau do vận động mạnh, chấn thương hoặc đau cơ xương khớp.

Tuy nhiên, khác với những cơn đau thông thường, đau do ung thư xương thường kéo dài dai dẳng và tăng dần theo thời gian. Đặc biệt, nhiều bệnh nhân đau nhiều về đêm hoặc đau ngay cả lúc nghỉ ngơi.

“Đây là dấu hiệu người dân không nên chủ quan, nhất là nếu tình trạng đau kéo dài nhiều tuần mà không cải thiện”, bác sỹ Hùng cảnh báo.

Ngoài đau, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng sưng nề hoặc nổi cục bất thường quanh vùng xương tổn thương. Ban đầu, khối sưng thường không gây đau rõ rệt nên dễ bị bỏ qua. Nhưng theo thời gian, khối u phát triển lớn hơn sẽ khiến cơn đau tăng dần và gây hạn chế vận động.

Các vị trí thường gặp gồm vùng quanh gối, xương đùi, xương cánh tay, vùng háng và các xương dài của cơ thể. Đáng chú ý, ung thư xương không chỉ gặp ở người lớn mà còn xuất hiện ở trẻ em và thanh thiếu niên, nhóm tuổi có hệ xương phát triển mạnh.

Nhiều phụ huynh thấy trẻ đau chân, đau quanh khớp hoặc đi khập khiễng thường nghĩ đơn giản là “đau tăng trưởng”. Tuy nhiên, nếu trẻ đau kéo dài, đau tăng dần hoặc đau nhiều về đêm thì cần đưa đi kiểm tra sớm để loại trừ nguy cơ bệnh lý nguy hiểm.

Một dấu hiệu khác của ung thư xương là xương trở nên yếu hơn do cấu trúc bị phá hủy. Một số trường hợp có thể gãy xương chỉ sau va chạm nhẹ hoặc té ngã không nghiêm trọng.

Theo các chuyên gia, đau xương thông thường do vận động quá sức, chấn thương hoặc thoái hóa thường giảm sau nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc giảm đau. Trong khi đó, đau do ung thư xương thường dai dẳng, đau tăng dần theo thời gian, đau nhiều về đêm và không giảm ngay cả lúc nghỉ ngơi.

Ngoài ra, bệnh còn có thể đi kèm các biểu hiện như sưng nề, hạn chế vận động, mệt mỏi, sụt cân hoặc xuất hiện khối bất thường. Bác sỹ khuyến cáo người dân nên đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau xương kéo dài nhiều tuần, đau tăng dần, đau nhiều về đêm, sưng nề bất thường, có khối ở xương hoặc gãy xương sau va chạm nhẹ.

Hiện nay, các phương pháp như X-quang, MRI, CT scan và sinh thiết đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán u xương và ung thư xương. Trong đó, sinh thiết là tiêu chuẩn giúp xác định chính xác khối u là lành tính hay ác tính.

Ngoài ra, các bác sỹ cũng lưu ý người dân không nên tự ý đắp thuốc, kéo nắn hoặc điều trị theo truyền miệng khi chưa có chẩn đoán rõ ràng. Việc trì hoãn thăm khám có thể khiến bệnh tiến triển nặng hơn và làm giảm cơ hội điều trị hiệu quả.