Việt Nam và Nam Phi thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 22/12/1993. Trước đó, Việt Nam đã có quan hệ với Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) và Đảng Cộng sản Nam Phi, ủng hộ mạnh mẽ cuộc đấu tranh chống chế độ A-pác-thai và quá trình cải cách dân chủ. Những năm 1970, Việt Nam tiếp đón nhiều đoàn của ANC và Đảng Cộng sản Nam Phi sang học tập kinh nghiệm. Sau chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch ANC Oliver Tambo, ANC đã biên soạn cuốn “Sách xanh” (Green Book), tiếp tục lãnh đạo phong trào đấu tranh tại Nam Phi.

Việt Nam mở Đại sứ quán tại Nam Phi năm 2000, Nam Phi mở Đại sứ quán tại Việt Nam năm 2002 và Văn phòng Lãnh sự danh dự tại TP.HCM năm 2009 (đóng cửa năm 2022).

Tổng thống nước Cộng hòa Nam Phi Matamela Cyril Ramaphosa.

Hai bên duy trì nhiều cơ chế hợp tác như Diễn đàn Đối tác liên Chính phủ (6 kỳ, gần nhất tháng 11/2024), Ủy ban Thương mại hỗn hợp (5 kỳ, gần nhất tháng 11/2022) và Đối thoại Chính sách Quốc phòng (3 lần vào các năm: 2015, 2017, 2025).

Hoạt động trao đổi đoàn diễn ra thường xuyên ở cấp cao.

Nam Phi là đối tác thương mại và thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam tại châu Phi. Năm 2024, kim ngạch song phương đạt gần 1,8 tỷ USD. Hai nước có tiềm năng mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực khai khoáng, luyện kim, năng lượng tái tạo, cơ khí, dệt may, da giày, phân bón và công nghiệp phụ trợ.

Tính đến tháng 7/2025, Nam Phi có 20 dự án đầu tư tại Việt Nam, tổng vốn 0,88 triệu USD (xếp thứ 109/151), trong khi Việt Nam có 4 dự án đầu tư sang Nam Phi, tổng vốn 8,86 triệu USD (xếp thứ 45/84).

Trong nông nghiệp, hai bên từng phối hợp cùng Cộng hòa Guinea thực hiện dự án “Nâng cao năng suất lúa và rau màu” (2008-2014) với kinh phí 6 triệu USD, Việt Nam cử 14 chuyên gia tham gia, mang lại hiệu quả rõ rệt và được phía Guinea đánh giá cao.

Hai nước thường xuyên phối hợp và ủng hộ lẫn nhau tại các tổ chức quốc tế. Nam Phi đã ủng hộ Việt Nam ứng cử vào Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (2020-2021), Hội đồng Nhân quyền (2023-2025) và Ủy ban Di sản Thế giới (2023-2027).

Về bảo tồn đa dạng sinh học, hai bên đã ký Bản ghi nhớ hợp tác năm 2012, hiện đang thúc đẩy ký mới giai đoạn 2. Ngoài ra, các chính quyền địa phương cũng tăng cường hợp tác: Hà Nội - Tshwane (2007), TP.HCM - Johannesburg (2009), Hải Phòng - Durban (đang xem xét).

Cộng đồng người Việt tại Nam Phi có khoảng 200 người, chủ yếu sinh sống tại Pretoria, Johannesburg, Cape Town và Durban. Đa phần là người định cư lâu dài, kết hôn với người bản địa hoặc kinh doanh nhỏ, giảng dạy tại các trường đại học.

Hai nước đã ký nhiều văn kiện quan trọng như Hiệp định Thương mại (2000), Tuyên bố chung về Đối tác vì hợp tác và phát triển (2004), Hiệp định hợp tác quốc phòng (2006), Hiệp định miễn thị thực cho hộ chiếu ngoại giao - công vụ, cùng các Bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực giáo dục, tư pháp, phòng chống tội phạm, nguồn nước, du lịch, bảo tồn đa dạng sinh học, gần nhất là Bản ghi nhớ hợp tác giáo dục đại học (2023).