Các túi đồ được chuyển từ lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston lên xe tải sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ yêu cầu Trung Quốc đóng cửa lãnh sự quán này. Ảnh chụp ngày 24/7/2020. Nguồn: AFP

Đòn "ăn miếng trả miếng" giữa hai siêu cường kinh tế là động thái chưa từng có sau khi hai bên đã có các cuộc điện đàm trao đổi nhằm hạ nhiệt căng thẳng trước đó.

Bắc Kinh đã ra lệnh đóng cửa lãnh sự quán Mỹ tại thành phố Thành Đô và cho rằng động thái này là “phản ứng hợp pháp và cần thiết” sau khi Washington yêu cầu phía Trung Quốc rời khỏi lãnh sự quán ở Houston.

Các quan chức Mỹ ủng hộ việc đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston cho rằng lãnh sự quán này liên quan đến việc đánh cắp tài sản sở hữu trí tuệ và hoạt động gián điệp.

Xung đột ngoại giao giữa hai bên trùng lắp với thời điểm Mỹ thể hiện chính sách cứng rắn với Trung Quốc, bằng chứng là Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo lên tiếng chỉ trích Trung Quốc trong bài phát biểu tại Thư viện Tổng thống Richard Nixon, bang California trong tuần này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, với quan điểm cứng rắn với Trung Quốc, trước đó đổ lỗi cho Trung Quốc - một siêu cường đang trỗi dậy và là mối lo ngại của Mỹ - xoay quanh việc Covid-19 lan rộng trên toàn cầu. Người đứng đầu Nhà Trắng cũng mạnh tay áp dụng các lệnh trừng phạt mới nhằm vào Bắc Kinh khi cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2020 đang đến gần.

Một loạt động thái của Trung Quốc, nhất là việc ban hành và áp dụng luật an ninh quốc gia mới đây đối với Hong Kong nhằm siết gọng kìm với đặc khu này, đã vấp phải sự chỉ trích đồng loạt của Washington và nhiều quốc gia phương Tây.

Lo ngại mối đe dọa của Bắc Kinh đối với Mỹ, nhiều quan chức cấp cao trong lĩnh vực ngoại giao, tư pháp và tình báo của Mỹ hôm 24/7 (giờ Mỹ) trả lời báo chí rằng việc đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston là hợp lý vì Bắc Kinh sử dụng cơ sở này và các “căn cứ” khác để tiến hành hoạt động gián điệp và tìm cách đánh cắp công nghệ Mỹ.

“Các hoạt động của lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston đã diễn ra quá mức mà chúng tôi có thể chấp nhận”, một quan chức cấp cao của Bộ Tư pháp Mỹ cho hay. Trong khi đó, một quan chức tình báo cấp cao Mỹ cho rằng, các nhân viên khoa học và công nghệ tại lãnh sự quán Trung Quốc ở Houston là những người “đặc biệt hiếu chiến và thành thạo”.

Tạp chí Phố Wall dẫn cáo buộc của giới chức Mỹ rằng các nhân viên lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston gian lận khi tài trợ cho các tổ chức nghiên cứu ở khu vực Houston, đồng thời khẳng định lãnh sự quán này có liên lạc với các nhà nghiên cứu và hướng dẫn họ thu thập thông tin.

Một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định, đã có sự kết nối y tế giữa lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston với cơ sở y tế của Mỹ. Trước đó, nhiều quan chức Mỹ cảnh báo lãnh sự quán này có kết nối gần gũi với Trung tâm ung thư MD Anderson thuộc Đại học Texas và phía Trung Quốc đang nhắm vào công tác nghiên cứu vaccine kháng Covid-19 của Mỹ.

Trước khi lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston bị đóng cửa, nhiều quan chức Washington từng cảnh báo phía Bắc Kinh về các hoạt động của mình trong các cuộc họp cấp cao gần đây, theo một quan chức ngoại giao Mỹ. Tuy nhiên, phía Trung Quốc đã gọi những cáo buộc của Mỹ liên quan đến y tế là vô lý.

Trước đó, một chuyên gia tư vấn rủi ro chính trị người Singapore ở Washington đã nhận tội làm việc cho tình báo Trung Quốc mà không thông báo cho cơ quan tư pháp Mỹ. Vài giờ trước đó, Juan Tang, nữ chuyên gia nghiên cứu dạng biệt phái ở California bị cáo buộc trốn sang lãnh sự quán Trung Quốc tại San Francisco để trốn tội gian lận visa. Theo Tạp chí Phố Wall, nữ chuyên gia này sẽ phải hầu tòa với cáo buộc trên sau khi bị bắt vào tối 23/7 (giờ Mỹ). Bà Tang bị buộc tội che giấu mối liên hệ của mình với quân đội Trung Quốc khi xin visa Mỹ.

Trong động thái trả đũa, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra lệnh đóng cửa lãnh sự quán Mỹ tại thành phố Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên. Phía Trung Quốc cáo buộc các nhân viên lãnh sự quán này can thiệp vấn đề nội bộ của Trung Quốc và làm tổn hại đến lợi ích an ninh của nước này.

Lãnh sự quán Mỹ tại Thành Đô cung cấp thị thực và các dịch vụ khác cho người Mỹ và thúc đẩy hợp tác nông nghiệp, thương mại và giáo dục với Trung Quốc, cùng các nhiệm vụ khác. Nhân viên lãnh sự quán này cũng theo dõi tình hình ở khu vực Tây Tạng, nơi mà hoạt động ly khai sục sôi và trở thành một trong những vấn đề nhạy cảm chính trị nhất đối với Bắc Kinh. Lãnh sự quán này cũng bị cáo buộc tiếp cận người dân Trung Quốc ở khu vực Tây Tạng.

Wu Xinbo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quốc tế thuộc Đại học Fudan (Trung Quốc) nhận định, động thái đóng cửa lãnh sự quán Mỹ tại Thành Đô là hình thức trả đũa, chống lại sự can thiệp của Mỹ vào các vấn đề Tây Tạng.

Tạp chí Phố Wall dẫn các nguồn thạo tin cho biết, lãnh sự quán Mỹ tại Thành Đô bị buộc phải đóng cửa trong vòng 72 giờ sau yêu cầu của Bắc Kinh, cùng mức thời gian mà Washington buộc giới chức ngoại giao Trung Quốc rời lãnh sự quán tại Houston.

Trong khi đó, các quan chức ngoại giao Mỹ tại lãnh sự quán Thành Đô có thời hạn 30 ngày để rời khỏi Trung Quốc, nguồn thạo tin cho hay.

Trở lại việc đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston, Washington cho các quan chức Trung Quốc hạn chót là 4:00 chiều 24/7 để rời khỏi lãnh sự quán tại Houston. Phía Bộ Ngoại giao Mỹ tối 24/7 xác nhận lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston đã bị đóng cửa.

Thời điểm trước hạn chót chiều 24/7, nhiều thùng đồ trong tòa nhà lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston đã được chuyển lên xe tải. Sau đó, nhân viên an ninh của Bộ Ngoại giao Mỹ đã lập rào chắn và canh gác bên ngoài lối vào tòa nhà này.

Bất chấp những động thái căng thẳng Mỹ - Trung, một quan chức ngoại giao cấp cao Mỹ vẫn tin rằng, Mỹ - Trung vẫn có thể khôi phục trật tự quan hệ song phương thông qua đối thoại, nhằm ngăn chặn các động thái trả đũa khác.

Còn Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định rằng tình hình quan hệ Trung - Mỹ hiện nay không phải là điều Trung Quốc mong muốn, đồng thời hối thúc Washington tạo điều kiện cần thiết để đưa quan hệ song phương trở lại đúng hướng.

Nghị sĩ phe Cộng hòa Kevin Brady ở khu vực Houston hôm 24/7 chỉ trích Bắc Kinh đã dung túng hành vi đánh cắp công nghệ y tế và năng lượng của Mỹ, nhưng vị này tin rằng việc đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston không phải vĩnh viễn.