Đang có những thay đổi rất lớn

“Chắc chắn các doanh nghiệp muốn xây dựng văn phòng sẽ không phải đợi 5 năm để hoàn tất cả thủ tục hành chính như một doanh nghiệp ở Hà Nội đã phải trải qua”, một diễn giả tại Tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân” do Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance tổ chức sáng 13/5 chia sẻ quan điểm, như một cách tóm tắt nhất tác động của Nghị quyết 68-NQ/TW trong 1 năm qua.

TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương và TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam tại Tọa đàm

Tốc độ ban hành các nghị quyết về cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính cũng như sự quyết liệt của Chính phủ trong yêu cầu thực thi ở các cấp trong các tháng đầu năm 2026 đang cho thấy những chuyển động thực chất trong môi trường kinh doanh Việt Nam.

Không chỉ dừng ở việc cắt giảm thủ tục đơn lẻ, môi trường kinh doanh còn được kỳ vọng thông thoáng hơn khi câu chuyện cắt giảm ngành, nghề kinh doanh có điều kiện đang được đặt ra quyết liệt hơn bao giờ hết.

“Cắt gốc thì sẽ dọn sạch cả cành, ngọn. Đây mới là cách cắt giảm thực chất”, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nhận định.

Theo ông Cung, so với các đợt cải cách trước đây vốn chủ yếu cắt từng thủ tục, từng điều kiện kinh doanh riêng lẻ, việc rà soát và thu hẹp danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện sẽ tạo ra thay đổi mang tính hệ thống hơn nhiều. Khi một ngành nghề không còn nằm trong danh mục quản lý có điều kiện, hàng loạt giấy phép con, quy trình xin - cho và thủ tục phát sinh phía sau cũng sẽ tự động biến mất.

Cùng với đó sẽ là sự biến mất của chi phí tuân thủ, lo ngại rủi ro cũng như tình trạng cạnh tranh không minh bạch giữa doanh nghiệp đã có giấy phép và các doanh nghiệp mới.

Niềm vui trải chưa đều

Tuy nhiên, tốc độ và sự quyết liệt trong triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW suốt một năm qua vẫn chưa đủ để các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp thực sự an tâm.

Tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân”

“Số doanh nghiệp rút lui vẫn lớn và đặc biệt niềm tin kinh doanh đang đối mặt với những áp lực không nhỏ”, ông Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) nói, khi đề cập kết quả khảo sát doanh nghiệp thường kỳ mà Ban IV đang hoàn thiện, dự kiến báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong quý II/2026.

Dù số liệu chính thức chưa được công bố, ông Minh cho biết, “niềm vui không đều”.

Theo ông, nhóm doanh nghiệp lớn đang cảm nhận cơ hội rõ nét hơn khi hàng loạt dự án quy mô lớn được khởi công; trong khi ở chiều ngược lại, khu vực doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh vẫn đang đối mặt với nhiều áp lực hiện hữu. Thậm chí, theo khảo sát của Ban IV, khi hỏi 10 doanh nghiệp thì có tới khoảng 7 doanh nghiệp vẫn mang tâm lý thận trọng hoặc tiêu cực về triển vọng kinh doanh.

“Nỗi lo tuân thủ đang lớn lên rất nhanh”, ông Minh chia sẻ thông tin.

Cũng phải thẳng thắn, những điểm nghẽn lớn của nền kinh tế, gồm môi trường kinh doanh và cải cách thể chế; phát triển khoa học – công nghệ và nguồn nhân lực, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài đều có những chuyển động tích cực từ hệ thống thể chế, tư duy điều hành của Chính phủ. 

“Quyết tâm chính trị đã được thể hiện tương đối rõ, từ định hướng lớn cho tới các chương trình hành động cụ thể”, PGS.TS. Nghiêm Thị Thà, Tổng thư ký Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam nhìn nhận.

Tuy nhiên, PGS.TS. Nghiêm Thị Thà cũng thừa nhận, khoảng cách từ thay đổi nhận thức đến thay đổi thực tế vẫn còn khá xa.

Trải nghiệm cải cách chưa rõ

Đây là vấn đề TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam thực sự băn khoăn. “Sự hứng khởi ban đầu của khu vực kinh tế tư nhân đang có dấu hiệu bị lấn át bởi những lo toan thường nhật”, ông nói.

Khó khăn của doanh nghiệp thực sự không mới, tiếp cận vốn, đất đai, thủ tục hành chính…  Đặc biệt, việc phân cấp thủ tục hành chính từ trung ương cho các địa phương đang tạo nên những mối lo mới, khi có tình trạng đùn đẩy, chậm trễ trong thực thi.

“Nếu cải cách chỉ dừng ở chuyển thủ tục từ trung ương xuống địa phương mà không thay đổi chất lượng thực thi thì khó khăn có thể còn lớn hơn”, ông Bình nói.

TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế

Thực tế, theo TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ là vốn hay lãi suất, mà nằm ở thể chế và cách thực thi. Nhiều chính sách được đánh giá là rất đúng và rất hay, từ hỗ trợ nhà ở xã hội, quỹ khoa học công nghệ tới tín dụng ưu đãi, nhưng khi triển khai thực tế lại vướng hàng loạt rào cản kỹ thuật, khiến doanh nghiệp khó tiếp cận.

“Chính sách rất hay, nhưng khi ngồi vào bàn ký hợp đồng thì không làm được”, ông Nghĩa phân tích. Ở đây còn có nguyên nhân từ tư duy xây dựng thể chế, chưa thực sự chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang tư duy phục vụ, kiến tạo.

“Doanh nghiệp cần được nhìn nhận là đối tượng phục vụ chứ không chỉ là đối tượng quản lý”, TS. Lê Xuân Nghĩa nhấn mạnh.

Ông cũng cho rằng, cải cách thể chế, nâng cao tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh vẫn đang là đòi hỏi cấp bách từ khu vực kinh tế tư nhân.