Theo Thông tư 13/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, danh mục bệnh phải sử dụng vắc-xin, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc thông qua hoạt động của Chương trình Tiêm chủng mở rộng gồm viêm gan virus B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, bệnh do Haemophilus influenzae týp B (Hib), sởi, rubella, viêm não Nhật Bản, tiêu chảy do virus Rota, bệnh do phế cầu và bệnh do virus HPV.

Theo lộ trình, vắc-xin HPV được ưu tiên tiêm miễn phí cho trẻ em gái, việc triển khai phụ thuộc kế hoạch tại từng địa phương, chủ yếu thông qua trường học và các cơ sở y tế công lập.

Việc bổ sung vắc-xin HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng được kỳ vọng mở rộng cơ hội tiếp cận biện pháp dự phòng đối với các bệnh liên quan đến loại virus này, đặc biệt đối với trẻ em tại những khu vực còn khó khăn.

Theo lộ trình, vắc-xin HPV được ưu tiên tiêm miễn phí cho trẻ em gái, việc triển khai phụ thuộc kế hoạch tại từng địa phương, chủ yếu thông qua trường học và các cơ sở y tế công lập.

Trong giai đoạn 2026-2028, chương trình được triển khai trước tại Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long đối với trẻ em gái 12 tuổi. Dự kiến khoảng 18.000 trẻ được tiếp cận vắc-xin miễn phí mỗi năm.

Đây cũng là độ tuổi phù hợp để triển khai tiêm chủng dự phòng HPV bởi hiệu quả bảo vệ của vắc-xin cao nhất nếu được tiêm trước thời điểm phơi nhiễm với virus. Nhóm tuổi từ 9 đến 14 được đánh giá có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch tốt, hiệu quả bảo vệ có thể đạt trên 90%.

Việc đưa vắc-xin HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng còn có ý nghĩa đáng kể về khả năng tiếp cận. Hiện chi phí tiêm vắc-xin HPV được tài liệu dẫn ở mức khoảng 3-6 triệu đồng cho đủ ba liều, trong khi vắc-xin phế cầu khoảng 1,2 triệu đồng mỗi mũi. Triển khai tiêm miễn phí theo lộ trình có thể giảm gánh nặng chi phí, nhất là với trẻ em tại các địa bàn khó khăn.

HPV là loại virus phổ biến, lây truyền chủ yếu qua đường tình dục với hơn 100 type khác nhau. Virus này liên quan đến gần như toàn bộ các trường hợp ung thư cổ tử cung, đồng thời có thể gây ung thư âm hộ, âm đạo, hậu môn, dương vật, vùng hầu họng và mụn cóc sinh dục.

Tại Việt Nam, ung thư cổ tử cung vẫn nằm trong nhóm ung thư phổ biến ở phụ nữ, với hàng nghìn trường hợp mắc mới mỗi năm. Bởi vậy, tăng độ bao phủ vắc-xin HPV được coi là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh trong tương lai.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị các quốc gia tăng tỷ lệ tiêm vắc-xin HPV ở trẻ em gái. Thực tế tại nhiều quốc gia triển khai tiêm chủng diện rộng đã ghi nhận sự suy giảm tỷ lệ nhiễm HPV, tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung. Một số nghiên cứu cũng cho thấy vắc-xin có thể phòng ngừa hơn 90% trường hợp ung thư cổ tử cung liên quan đến những type HPV nguy cơ cao phổ biến.

Mở rộng tiếp cận vắc-xin cũng là một phần trong các giải pháp thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026-2035. Bộ Y tế xác định đồng thời nhiều nhóm giải pháp, từ tăng số lượng vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, thúc đẩy sàng lọc ung thư, đào tạo nhân lực, đầu tư cơ sở vật chất đến ứng dụng số hóa và trí tuệ nhân tạo trong sàng lọc, chẩn đoán, điều trị.

Cùng với đó, ngành y tế định hướng xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia tích hợp, kết nối với hồ sơ sức khỏe điện tử nhằm theo dõi, quản lý sức khỏe phụ nữ trong suốt cuộc đời.

Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia được triển khai từ năm 1985. Sau gần 40 năm, Việt Nam đã thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005 và duy trì tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ dưới một tuổi ở mức trên 90%. Việc từng bước bổ sung vắc-xin HPV tiếp tục mở rộng phạm vi phòng bệnh của chương trình, hướng tới giảm gánh nặng bệnh tật và tăng cơ hội tiếp cận y tế dự phòng cho trẻ em.

Bên cạnh Chương trình Tiêm chủng mở rộng dành cho trẻ em gái thuộc diện được tiêm miễn phí, người dân vẫn có thể chủ động lựa chọn tiêm vắc-xin HPV theo hình thức dịch vụ để phù hợp với độ tuổi và nhu cầu phòng bệnh.

Hiện nay, tại Việt Nam lưu hành hai loại vắc-xin HPV là Gardasil 4 và Gardasil 9. Trong đó, Gardasil 4 là loại vắc-xin được sử dụng trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, đồng thời cũng được triển khai tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ.

BSCKI Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cho biết, Gardasil 9 mở rộng khả năng bảo vệ lên 9 chủng HPV khi bổ sung thêm 5 chủng nguy cơ cao gồm 31, 33, 45, 52 và 58. Vắc-xin được chỉ định cho cả nam và nữ từ 9 đến 45 tuổi, giúp phòng ngừa nhiều bệnh lý liên quan đến HPV như ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư hầu họng và mụn cóc sinh dục.

Theo các chuyên gia, Gardasil 9 có phạm vi bảo vệ rộng hơn Gardasil 4 với hiệu quả phòng bệnh trên 90% ở cả nam và nữ, tuy nhiên chi phí cũng cao hơn.

Được biết, việc triển khai miễn phí vắc-xin HPV là nền tảng quan trọng để mở rộng độ bao phủ tiêm chủng và giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả phòng bệnh cao nhất, phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm đúng độ tuổi khuyến cáo; đồng thời phụ nữ vẫn nên thực hiện tầm soát định kỳ nhằm phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung.