Hai năm trước, nam bệnh nhân được phát hiện mắc viêm gan B mạn tính trong một lần khám tại cơ sở y tế gần nhà và được chỉ định điều trị bằng thuốc. Tuy nhiên, khoảng một năm trở lại đây, người bệnh tự ngừng điều trị, không tái khám định kỳ do sức khỏe không có biểu hiện bất thường.

Gần đây, khi cùng gia đình đến viện khám sức khỏe tổng quát, ông Sáng vẫn không đau bụng, không vàng da, không sụt cân hay có những dấu hiệu rõ rệt gợi ý bệnh gan tiến triển.

Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia chiếm gần hai phần ba gánh nặng viêm gan virus B và C toàn cầu.

Qua siêu âm ổ bụng, bác sỹ phát hiện một khối bất thường ở gan phải. Do siêu âm chưa thể xác định chính xác bản chất tổn thương và chưa loại trừ ung thư biểu mô tế bào gan, người bệnh được chỉ định chụp cộng hưởng từ ổ bụng.

Kết quả ghi nhận tổn thương choán chỗ tại hạ phân thùy V-VI của gan, kích thước 16 x 15 x 18 mm, với nhiều đặc điểm gợi ý ung thư biểu mô tế bào gan ở giai đoạn sớm.

Sau hội chẩn đa chuyên khoa, bác sỹ quyết định thực hiện sinh thiết để xác định bản chất tổn thương, đồng thời đốt sóng cao tần ngay trong cùng phiên can thiệp. Cách thực hiện này giúp người bệnh vừa được lấy mẫu phục vụ chẩn đoán, vừa xử lý khối u mà không phải trải qua thêm một lần thủ thuật. Kết quả giải phẫu bệnh sau đó xác nhận ông mắc ung thư biểu mô tế bào gan.

Khối u của người bệnh có kích thước khoảng 2 cm và được phát hiện ở giai đoạn rất sớm, do đó có khả năng đáp ứng tốt với phương pháp đốt sóng cao tần.

Nếu không được phát hiện kịp thời, khối u có thể tiếp tục tăng kích thước, xâm lấn mạch máu, xuất hiện thêm các ổ ung thư trong gan hoặc di căn ra ngoài gan. Khi đó, phương án điều trị có thể phức tạp hơn, người bệnh có thể phải phẫu thuật cắt gan hoặc sử dụng thuốc để kiểm soát bệnh.

Trường hợp này một lần nữa cho thấy nguy cơ của việc chủ quan với viêm gan virus mạn tính, nhất là khi người bệnh không có triệu chứng rõ rệt.

Ung thư gan ở giai đoạn đầu thường ít biểu hiện. Người bệnh vẫn có thể ăn uống, làm việc và sinh hoạt bình thường, do đó dễ bỏ qua việc tái khám. Đến khi xuất hiện các dấu hiệu như đau vùng gan, vàng da, mệt mỏi, chán ăn hoặc sụt cân, bệnh có thể đã tiến triển.

Đáng chú ý, viêm gan virus B và C là những yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư gan. Báo cáo Viêm gan Toàn cầu 2024 của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia chiếm gần hai phần ba gánh nặng viêm gan virus B và C toàn cầu. Năm 2022, Việt Nam ghi nhận khoảng 6,5 triệu người nhiễm viêm gan B ở các nhóm tuổi.

Một trong những vấn đề đáng lưu ý là người mắc viêm gan B hoặc C có thể không cảm nhận rõ ảnh hưởng của bệnh trong nhiều năm. Ngay cả khi đã được điều trị, tình trạng sức khỏe ổn định hoặc không còn triệu chứng cũng dễ khiến một số người tự ý ngừng thuốc, bỏ tái khám. Trong khoảng thời gian đó, tổn thương gan vẫn có thể tiếp tục tiến triển mà người bệnh không nhận biết.

Theo khuyến cáo, người mắc viêm gan B, viêm gan C cần tuân thủ phác đồ điều trị và lịch tái khám, không tự ý ngừng thuốc khi chưa có chỉ định. Việc theo dõi định kỳ không chỉ nhằm kiểm soát tình trạng viêm gan mà còn có ý nghĩa phát hiện sớm những biến đổi bất thường tại gan.

Những người thuộc nhóm nguy cơ cao như mắc viêm gan B, viêm gan C, xơ gan hoặc thường xuyên sử dụng rượu bia, thuốc lá cũng cần chủ động kiểm tra sức khỏe. Tùy tình trạng từng người, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu để phát hiện tổn thương nghi ngờ.

Việc phát hiện khối u khi kích thước còn nhỏ có thể mở ra cơ hội áp dụng những phương pháp điều trị ít xâm lấn và bảo tồn tối đa nhu mô gan. Vì vậy, với người mắc viêm gan virus mạn tính, không có triệu chứng không đồng nghĩa với bệnh đã ổn định; tuân thủ điều trị và theo dõi định kỳ là yếu tố quan trọng để phát hiện sớm nguy cơ ung thư gan.

Thực tế tại Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai cũng cho thấy vẫn còn không ít người sau khi phát hiện mắc viêm gan B nhưng không tiếp tục kiểm tra tải lượng virus, không đánh giá mức độ xơ hóa gan hoặc bỏ hẳn tái khám, trong khi bệnh vẫn có thể âm thầm tiến triển ngay cả khi men gan chưa tăng và cơ thể vẫn chưa xuất hiện những dấu hiệu rõ ràng.

Không chỉ gây tổn thương gan ở từng cá nhân, viêm gan B còn có thể tiếp tục lan truyền trong gia đình nếu những người có nguy cơ không được phát hiện và bảo vệ kịp thời, bởi virus lây truyền chủ yếu qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con, trong đó lây truyền từ mẹ sang con đặc biệt đáng lo ngại vì trẻ nhiễm virus ngay từ khi mới sinh có nguy cơ rất cao trở thành người mang virus mạn tính.

Điều đó đồng nghĩa virus có thể tồn tại trong cơ thể trẻ suốt nhiều chục năm, âm thầm gây xơ gan, ung thư gan và tiếp tục trở thành nguồn lây cho thế hệ sau nếu không có biện pháp dự phòng phù hợp, khiến một ca bệnh không được phát hiện có thể kéo dài thành một chuỗi lây truyền qua nhiều thế hệ trong cùng một gia đình.

Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định chuỗi lây nhiễm này hoàn toàn có thể ngăn chặn nếu công tác phát hiện, dự phòng và điều trị được thực hiện đúng ngay từ đầu, trong đó phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm viêm gan B, đánh giá tải lượng virus và điều trị dự phòng nếu có chỉ định.

Trẻ sinh từ mẹ nhiễm viêm gan B cần được tiêm vắc-xin viêm gan B và huyết thanh kháng viêm gan B càng sớm càng tốt sau sinh để giảm tối đa nguy cơ lây truyền, còn với những gia đình đã có người mắc bệnh, vợ, chồng, con cái và những người sống cùng cần được xét nghiệm sàng lọc thay vì chỉ tập trung điều trị cho riêng người đã được chẩn đoán.

Người chưa nhiễm virus và chưa có miễn dịch cần được tiêm vắc-xin đầy đủ, còn những trường hợp đã nhiễm cần được quản lý, theo dõi và điều trị đúng hướng dẫn để hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển và giảm khả năng lây truyền trong cộng đồng.

Được biết, vắc-xin viêm gan B là vắc-xin tái tổ hợp, được sản xuất bằng công nghệ di truyền nhằm tổng hợp kháng nguyên bề mặt HBsAg của virus viêm gan B.

Khi được đưa vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ nhận diện kháng nguyên này và tạo ra kháng thể đặc hiệu, giúp ngăn ngừa nguy cơ nhiễm virus nếu tiếp xúc trong tương lai. Đây là biện pháp tạo miễn dịch chủ động có hiệu quả lâu dài, đặc biệt quan trọng đối với trẻ sơ sinh và những người có nguy cơ phơi nhiễm cao.

Không chỉ bảo vệ từng cá nhân, tiêm chủng còn góp phần hạn chế sự lưu hành của virus trong cộng đồng. Việc bao phủ vắc-xin rộng rãi giúp giảm nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con, từ người bệnh sang người lành qua máu, dịch cơ thể hoặc quan hệ tình dục, đồng thời góp phần giảm tỷ lệ mắc viêm gan D do loại virus này chỉ có thể phát triển trên nền nhiễm viêm gan B. Tuy nhiên, vắc-xin viêm gan B không có tác dụng phòng ngừa viêm gan A hay viêm gan C.

Hiện nay, Việt Nam đang lưu hành nhiều loại vắc-xin phòng viêm gan B với công nghệ sản xuất hiện đại, đáp ứng nhu cầu tiêm chủng cho cả trẻ em và người lớn.

Đối với trẻ nhỏ, hai loại vắc-xin phối hợp 6 trong 1 là Infanrix Hexa của Bỉ và Hexaxim của Pháp được sử dụng phổ biến để phòng đồng thời sáu bệnh nguy hiểm gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do vi khuẩn Hib gây ra. Các loại vắc-xin này được chỉ định theo lịch tiêm từ 2 tháng tuổi, giúp trẻ giảm số lần tiêm nhưng vẫn bảo đảm tạo miễn dịch đầy đủ.

Đối với trẻ lớn và người trưởng thành, hiện có nhiều lựa chọn như Twinrix, vắc-xin kết hợp phòng viêm gan A và B; Engerix B; Heberbiovac HB; Gen-HBVax và Euvax B. Mỗi loại có chỉ định, phác đồ tiêm và lịch nhắc lại khác nhau, song đều hướng tới mục tiêu tạo miễn dịch chủ động, giúp cơ thể phòng ngừa hiệu quả virus viêm gan B trong thời gian dài.

Theo khuyến cáo, việc tuân thủ đúng lịch tiêm có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả bảo vệ. Bỏ lỡ hoặc trì hoãn các mũi tiêm có thể làm giảm khả năng tạo miễn dịch hoặc kéo dài thời gian cơ thể chưa được bảo vệ đầy đủ trước virus.

Ngoài nhóm người khỏe mạnh có nguy cơ cao, nhiều nhóm bệnh nhân cũng được khuyến cáo tiêm phòng như người phải truyền máu thường xuyên, bệnh nhân suy giảm miễn dịch, người chạy thận nhân tạo hoặc ghép tạng. Đây đều là những đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm virus cao và dễ gặp biến chứng nặng nếu mắc bệnh.

Vắc-xin viêm gan B đang có tại nhiều hệ thống tiêm chủng lớn trong đó có Trung tâm Tiêm chủng Long Châu. Đại diện Hệ thống này cho hay, Long Châu hiện cung cấp nhiều loại vắc-xin chính hãng, được bảo quản theo tiêu chuẩn GSP, đồng thời triển khai quy trình tiêm chủng khép kín từ khám sàng lọc trước tiêm, tư vấn lịch tiêm phù hợp theo từng độ tuổi đến theo dõi sau tiêm và hướng dẫn chăm sóc sức khỏe. Hệ thống còn hỗ trợ đặt lịch trước và nhắc lịch tiêm nhằm giúp người dân không bỏ sót các mũi tiêm quan trọng.

Trong bối cảnh viêm gan B vẫn là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ung thư gan tại Việt Nam, chủ động tiêm vắc-xin từ sớm vẫn là giải pháp hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

Đặc biệt đối với trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và các nhóm có nguy cơ cao, việc tiêm đúng lịch không chỉ giúp phòng ngừa nhiễm virus HBV mà còn góp phần giảm nguy cơ xơ gan, ung thư gan và những biến chứng nặng nề có thể xảy ra trong tương lai.