Chi phí cạnh tranh, đội ngũ y tế có chuyên môn cùng sức hấp dẫn của một điểm đến du lịch đang tạo cho Việt Nam những lợi thế đáng kể để tham gia sâu hơn vào thị trường du lịch y tế đang tăng trưởng nhanh trên thế giới.

Thời gian qua, không ít du khách nước ngoài bày tỏ bất ngờ khi trải nghiệm khám, chữa bệnh tại Việt Nam bởi quy trình tương đối nhanh, sự tận tình của đội ngũ y, bác sỹ và mức chi phí thấp.

Để du lịch y tế thực sự trở thành ngành dịch vụ giá trị cao, những khoảng trống về thể chế, sản phẩm và thương hiệu cần sớm được tháo gỡ.

Có trường hợp khách nước ngoài khám mắt tại bệnh viện với chi phí chỉ 45.000 đồng. Những trải nghiệm tưởng chừng đơn lẻ đang cho thấy một dư địa lớn hơn là kết hợp năng lực chăm sóc sức khỏe với lợi thế du lịch để hình thành những sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Đây cũng là một trong những vấn đề được đặt ra trong dự thảo Đề án phát triển du lịch y tế giai đoạn 2026-2030 đang được lấy ý kiến. Theo báo cáo và thống kê của ngành Y tế và ngành Du lịch, lượng khách quốc tế sử dụng dịch vụ y tế tại Việt Nam hiện ước đạt khoảng 300.000 lượt mỗi năm. Tổng chi tiêu của nhóm khách này ước tính từ 1 đến 2 tỷ USD mỗi năm, bao gồm chi phí dịch vụ y tế cùng lưu trú, đi lại, ăn uống và các khoản chi tiêu liên quan. Hiện chưa có thống kê tách riêng doanh thu từ dịch vụ y tế.

Con số trên bao gồm cả người nước ngoài cư trú tại Việt Nam thường xuyên sử dụng dịch vụ y tế và khách quốc tế chủ động lựa chọn Việt Nam làm điểm đến để điều trị.

TP.HCM hiện dẫn đầu cả nước, chiếm khoảng 40% lượng khách quốc tế sử dụng dịch vụ y tế nhờ hệ thống y tế chuyên sâu phát triển và sự năng động trong xúc tiến du lịch. Hà Nội đứng thứ hai, trong khi Đà Nẵng, Huế, Khánh Hòa đang từng bước hình thành các sản phẩm du lịch y tế dựa trên thế mạnh về nghỉ dưỡng và y học cổ truyền.

Khách sử dụng dịch vụ y tế tại Việt Nam hiện chủ yếu là kiều bào và khách đến từ Campuchia, Lào, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia cùng một số quốc gia châu Âu. Những dịch vụ được lựa chọn nhiều tập trung ở nha khoa thẩm mỹ, hỗ trợ sinh sản, thẩm mỹ, khám sức khỏe tổng quát và một số chuyên khoa kỹ thuật cao.

Những kết quả bước đầu cho thấy tiềm năng của thị trường, nhưng khoảng cách từ tiềm năng đến một ngành du lịch y tế thực sự có sức cạnh tranh vẫn còn khá xa.

Một trong những điểm nghẽn lớn là Việt Nam chưa có khung pháp lý riêng và đồng bộ điều chỉnh hoạt động du lịch y tế. Các gói dịch vụ chuẩn hóa mới ở giai đoạn ban đầu, khiến giá cả và chất lượng giữa các cơ sở khó so sánh, đối chiếu.

Cơ chế tài chính hiện hành cũng chưa cho phép tính đúng, tính đủ chi phí dịch vụ đối với người nước ngoài tại các cơ sở y tế công lập. Khả năng thanh toán trực tiếp với các hãng bảo hiểm y tế quốc tế mới chỉ xuất hiện tại một số cơ sở tư nhân. Trong khi đó, Việt Nam vẫn chưa hình thành được một thương hiệu quốc gia đủ rõ nét về du lịch y tế.

Đáng chú ý, trong khi Việt Nam đang thu hút khách quốc tế đến sử dụng dịch vụ y tế, dòng tiền đi theo chiều ngược lại vẫn rất lớn. Số ngoại tệ người Việt Nam chi cho khám bệnh, chữa bệnh ở nước ngoài ước khoảng 2 - 3 tỷ USD mỗi năm, cao hơn toàn bộ nguồn thu từ khách du lịch y tế hiện nay. Cán cân của lĩnh vực này vì vậy vẫn ở trạng thái thâm hụt.

Thực tế đó đặt ra một bài toán kép, không chỉ thu hút thêm người nước ngoài đến Việt Nam khám, chữa bệnh mà còn phải nâng chất lượng dịch vụ trong nước đủ sức giữ chân người Việt có nhu cầu chăm sóc sức khỏe chất lượng cao.

Cơ hội đang mở ra khi thị trường du lịch y tế thế giới tiếp tục tăng trưởng mạnh. Quy mô doanh thu toàn cầu năm 2024 được ước tính khoảng 40 đến trên 100 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng dự báo từ 8 đến 16% mỗi năm trong giai đoạn đến năm 2035. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương được đánh giá có tốc độ tăng trưởng cao hơn mặt bằng chung, trong khi nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Hàn Quốc đã triển khai chương trình quốc gia về du lịch y tế từ sớm.

Trong cuộc cạnh tranh ấy, giá dịch vụ thấp có thể là một lợi thế, nhưng khó trở thành lợi thế bền vững nếu thiếu chất lượng được quốc tế công nhận, khả năng thanh toán thuận tiện, dịch vụ đồng bộ và một thương hiệu đủ sức tạo niềm tin.

Dự thảo Đề án phát triển du lịch y tế giai đoạn 2026-2030 vì vậy hướng tới thiết lập một khuôn khổ chính sách thống nhất ở tầm quốc gia, hoàn thiện thể chế, phát triển sản phẩm, dịch vụ và thương hiệu, từng bước đưa du lịch y tế trở thành lĩnh vực dịch vụ liên ngành có giá trị gia tăng cao, đồng thời định vị Việt Nam là điểm đến có uy tín trong khu vực.

Mục tiêu đến năm 2030 là đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm đến du lịch y tế có sức cạnh tranh tại Đông Nam Á, từng bước vươn lên nhóm dẫn đầu châu Á; đồng thời xây dựng, định vị thương hiệu quốc gia về du lịch y tế trên thị trường quốc tế.

Một mục tiêu khác cũng đáng chú ý là thông qua nâng cao chất lượng y tế trong nước, mở rộng cơ hội tiếp cận các dịch vụ chất lượng cao cho người dân, qua đó hạn chế tình trạng người Việt Nam ra nước ngoài khám, chữa bệnh.

Theo dự thảo, Đề án dự kiến triển khai theo hai giai đoạn. Từ năm 2026 đến 2028, trọng tâm là từng bước hoàn thiện thể chế và thí điểm mô hình du lịch y tế tích hợp tại 5 -7 địa bàn trọng điểm. Giai đoạn 2029 - 2030 sẽ mở rộng triển khai trên phạm vi toàn quốc, sơ kết giữa kỳ vào cuối năm 2029 và tổng kết vào năm 2030.

Để tạo nền tảng cho thị trường, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có tối thiểu 20 bệnh viện đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, trong đó ít nhất 5 bệnh viện công lập. Tối thiểu 30 gói sản phẩm du lịch y tế được chuẩn hóa sẽ được đưa vào vận hành.

Cổng thông tin du lịch y tế quốc gia đa ngôn ngữ và Cơ sở dữ liệu du lịch y tế quốc gia dự kiến vận hành từ năm 2028. Bộ nhận diện thương hiệu quốc gia “Du lịch y tế Việt Nam” cũng sẽ được ban hành và triển khai thống nhất.

Đích đến được đặt ra khá tham vọng rằng đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đón khoảng 750.000 lượt khách du lịch y tế quốc tế, gấp 2,5 lần mức ước tính hiện nay. Doanh thu trực tiếp từ dịch vụ khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe đạt khoảng 1 tỷ USD, trong khi tổng chi tiêu của khách và người đi cùng dự kiến đạt khoảng 2,5 tỷ USD.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, dự thảo xác định 5 nhóm giải pháp trọng tâm, từ rà soát, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và xây dựng khung pháp lý đồng bộ; phát triển sản phẩm, dịch vụ và chuỗi giá trị du lịch y tế đáp ứng nhu cầu thị trường quốc tế; nâng cao năng lực chuyên môn, chất lượng dịch vụ và nguồn nhân lực; đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đến huy động nguồn lực, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng thương hiệu quốc gia.

Điều đáng chú ý là du lịch y tế không đơn thuần là câu chuyện của riêng ngành Y tế hay ngành Du lịch. Một người nước ngoài lựa chọn Việt Nam để điều trị không chỉ cân nhắc trình độ bác sỹ và giá một ca phẫu thuật. Họ còn quan tâm đến tiêu chuẩn bệnh viện, khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ, thủ tục nhập cảnh, thanh toán bảo hiểm, nơi lưu trú, giao thông, dịch vụ chăm sóc sau điều trị và khả năng kết hợp nghỉ dưỡng.

Bởi vậy, để hình thành một sản phẩm du lịch y tế thực sự cạnh tranh, bệnh viện, doanh nghiệp du lịch, khách sạn, bảo hiểm, hàng không và các dịch vụ hỗ trợ cần được kết nối thành một chuỗi thay vì phát triển rời rạc.

Với khoảng 300.000 lượt khách quốc tế sử dụng dịch vụ y tế mỗi năm, Việt Nam đã có một thị trường ban đầu. Nhưng để đi từ một điểm đến có lợi thế về chi phí thành một thương hiệu du lịch y tế có vị thế tại Đông Nam Á, lợi thế “giá rẻ” là chưa đủ.

Chất lượng được quốc tế công nhận, dịch vụ được chuẩn hóa, thể chế thông thoáng và khả năng kết nối đồng bộ mới là những yếu tố quyết định Việt Nam có thể biến tiềm năng thành một ngành kinh tế dịch vụ giá trị cao hay không.