Đây là một trong những virus có tỷ lệ tử vong cao nhất hiện nay, dao động từ 40-75% theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Virus Nipah lây truyền sang người chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của dơi, chim, động vật nhiễm bệnh hoặc người bệnh, không lây lan xa qua không khí như Covid-19. Các con đường xâm nhập thường gặp là qua niêm mạc mũi, miệng hoặc đường tiêu hóa.

Tại Việt Nam, đến nay chưa ghi nhận ca nhiễm virus Nipah.

Theo BS.CKII Mã Thanh Phong, Trưởng đơn vị Hô hấp, Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, sau khi xâm nhập, virus Nipah có thể đi vào máu và lan nhanh đến hệ thần kinh trung ương. Tại não, virus gây viêm các mạch máu nhỏ, phù não và tổn thương tế bào thần kinh, từ đó khởi phát viêm não cấp.

Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức, co giật và có thể nhanh chóng rơi vào hôn mê chỉ trong vòng 24-48 giờ. Theo WHO, viêm não là biểu hiện nguy hiểm và đặc trưng nhất của nhiễm virus Nipah, đồng thời là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề ở những trường hợp sống sót.

Song song với tổn thương thần kinh, virus Nipah còn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ hô hấp. Khi virus lan đến phổi, chúng gây tổn thương nhu mô phổi và mạch máu phổi, làm rối loạn quá trình trao đổi khí. Ở những trường hợp nặng, viêm phổi tiến triển nhanh dẫn tới suy hô hấp cấp, thiếu oxy nghiêm trọng và cần hỗ trợ hô hấp sớm.

So với cúm mùa hoặc các virus hô hấp thông thường, tổn thương phổi do Nipah thường diễn tiến nhanh và nặng hơn. Khi viêm phổi xảy ra đồng thời với viêm não, việc điều trị trở nên đặc biệt phức tạp và nguy cơ suy đa cơ quan tăng cao.

Hiện nay, chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus Nipah. Theo khuyến cáo của WHO, biện pháp phòng bệnh chủ yếu là hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ, tuân thủ nghiêm vệ sinh tay, che chắn đường hô hấp đúng cách khi chăm sóc người bệnh và sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân trong môi trường nguy cơ cao. Việc tránh tiếp xúc với dịch tiết và nguồn lây là yếu tố then chốt để giảm nguy cơ nhiễm virus và kiểm soát lây lan trong cộng đồng.

Virus Nipah được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia và Singapore, từng gây hơn 100 ca tử vong và buộc phải tiêu hủy khoảng 1 triệu con lợn. Từ đó đến nay, virus này được coi là mối đe dọa y tế tái diễn tại khu vực Nam Á, đặc biệt ở Bangladesh và Ấn Độ.

Gần đây, một ổ dịch Nipah xuất hiện tại bang Tây Bengal (Ấn Độ) với 2 ca nhiễm xác định, 3 ca nghi nhiễm và hơn 100 người phải cách ly.

Ngày 28/1, Bộ Y tế Ấn Độ tuyên bố đã kiểm soát ổ dịch, song nhiều quốc gia vẫn siết chặt kiểm dịch tại sân bay nhằm ngăn chặn nguy cơ virus xâm nhập.

Tại Việt Nam, đến nay chưa ghi nhận ca nhiễm virus Nipah. Bộ Y tế đã yêu cầu tăng cường giám sát tại các cửa khẩu và trong cộng đồng, đồng thời khuyến cáo người dân không ăn trái cây bị dơi hoặc chim cắn, tránh sử dụng nhựa cây thốt nốt hoặc nhựa dừa tươi chưa qua xử lý để phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm.

Trước thông tin virus Nipah xuất hiện với tỷ lệ tử vong cao, Sở Y tế TP.HCM đã tổ chức họp khẩn với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) cùng các chuyên gia nhằm đánh giá nguy cơ xâm nhập và rà soát năng lực đáp ứng của hệ thống y tế.

Các nghiên cứu thực hiện tại TP.HCM và các tỉnh, thành phía Nam trong giai đoạn từ năm 1996 đến 2018, bao gồm cả những nghiên cứu sử dụng kỹ thuật hiện đại như metagenomic, khối phổ, giải trình tự gene, đều không ghi nhận sự hiện diện của virus Nipah.

Đến thời điểm hiện tại, TP.HCM chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh. Tuy nhiên, ngành y tế thành phố xác định nguy cơ xâm nhập vẫn hiện hữu, đặc biệt với người nhập cảnh từ vùng dịch hoặc những nhóm có tiếp xúc với động vật nguy cơ.

Tại Đà Nẵng, Sở Y tế thành phố cũng đã ban hành công văn khẩn yêu cầu các đơn vị y tế trên địa bàn tăng cường giám sát, chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống bệnh do virus Nipah, tuyệt đối không chủ quan, lơ là.

Công tác giám sát được đẩy mạnh tại các cửa khẩu, cơ sở y tế và trong cộng đồng, trong đó chú trọng theo dõi người nhập cảnh, đặc biệt là những trường hợp đến từ hoặc đi qua các quốc gia đang lưu hành dịch.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP. Đà Nẵng được giao làm đầu mối cập nhật, tổng hợp tình hình dịch bệnh, tham mưu công tác truyền thông và xây dựng các kịch bản phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah tại cửa khẩu.

CDC Đà Nẵng đồng thời tăng cường kiểm dịch y tế quốc tế tại Sân bay Quốc tế Đà Nẵng, tập trung phát hiện sớm các trường hợp có biểu hiện nghi ngờ như sốt, ho, khó thở, mệt mỏi bất thường, nhất là những người có yếu tố dịch tễ liên quan đến Ấn Độ.

Các cơ sở khám, chữa bệnh được yêu cầu tăng cường sàng lọc ngay từ khâu tiếp đón, đăng ký khám và trong quá trình điều trị nội trú, ngoại trú; khi phát hiện trường hợp nghi ngờ phải thực hiện cách ly tạm thời và phối hợp với CDC triển khai các biện pháp phòng, chống dịch theo quy định.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội được giao tăng cường theo dõi, giám sát y tế đối với hành khách nhập cảnh, đặc biệt là những trường hợp đi về từ các quốc gia, khu vực đang lưu hành virus Nipah như Ấn Độ.

Công tác giám sát được triển khai thông qua các biện pháp nghiệp vụ kết hợp với hệ thống đo thân nhiệt tự động nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như sốt, mệt mỏi, khó thở.

Cùng với đó, ngành y tế đã xây dựng sẵn phương án cách ly tạm thời tại sân bay, tổ chức khai thác kỹ yếu tố dịch tễ, lấy mẫu xét nghiệm và phối hợp chặt chẽ với Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương trong trường hợp phát hiện ca nghi ngờ.

Việc xử lý các tình huống được thực hiện theo đúng quy trình chuyên môn, bảo đảm kiểm soát nguy cơ dịch bệnh nhưng không gây hoang mang cho hành khách và cộng đồng.

Ở tuyến y tế cơ sở, Sở Y tế Hà Nội yêu cầu các bệnh viện, trung tâm y tế và trạm y tế phường, xã trên địa bàn tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm các trường hợp có biểu hiện nghi ngờ như sốt, ho, khó thở, mệt mỏi bất thường.

Nhân viên y tế được tập huấn, cập nhật kiến thức về chẩn đoán, điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn đối với bệnh do virus Nipah, đồng thời thực hiện nghiêm chế độ báo cáo theo quy định.

Song song với đó, ngành y tế phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh công tác truyền thông, khuyến cáo người dân, đặc biệt là những người vừa nhập cảnh từ vùng có dịch, chủ động theo dõi sức khỏe và thông báo ngay cho cơ sở y tế khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ.

Các chuyên gia y tế nhận định, trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng gia tăng, việc chủ động giám sát từ sớm, từ xa và chuẩn bị sẵn sàng các kịch bản ứng phó là yếu tố then chốt nhằm ngăn chặn dịch bệnh nguy hiểm xâm nhập, bảo vệ an toàn sức khỏe cộng đồng.

Trước diễn biến dịch bệnh do virus Nipah tại một số quốc gia, Hải Phòng đã triển khai đồng bộ các biện pháp giám sát, phòng chống dịch theo tinh thần “phòng từ sớm, từ xa”, không để dịch bệnh xâm nhập vào địa bàn và lây lan trong cộng đồng.

Theo đó, Sở Y tế đề nghị Trung tâm Kiểm dịch Y tế quốc tế tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nhập cảnh từ các quốc gia đang có dịch virus Nipah.

Đồng thời, xây dựng kế hoạch phòng, chống dịch tại cửa khẩu theo các tình huống cụ thể; sẵn sàng nhân lực, vật tư, hóa chất, trang thiết bị và phương tiện để đáp ứng kịp thời khi xuất hiện ca bệnh nghi ngờ.

Khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, Trung tâm Kiểm dịch Y tế quốc tế phải kịp thời báo cáo, tổ chức cách ly, lấy mẫu xét nghiệm và xử lý ngay tại cửa khẩu; thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng hộ cá nhân đối với nhân viên y tế và người tiếp xúc gần.

Đặc biệt, yêu cầu tăng cường giám sát, phát hiện ca nghi ngờ tại các cơ sở y tế và trong cộng đồng để quản lý, thu dung, điều trị kịp thời, khoanh vùng xử lý triệt để ngay từ trường hợp đầu tiên, không để dịch bệnh lây lan, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội đầu năm 2026.

Cùng với đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) thành phố được giao nhiệm vụ thường xuyên theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh trên thế giới, kịp thời tham mưu cho Sở Y tế các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp, hiệu quả.

CDC phối hợp với các cơ sở khám chữa bệnh trong và ngoài công lập điều tra, lấy mẫu bệnh phẩm các trường hợp nghi ngờ gửi Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương xét nghiệm chẩn đoán; rà soát, củng cố đội phản ứng nhanh, sẵn sàng đáp ứng khi ghi nhận ca nghi ngờ trên địa bàn.

Công tác truyền thông về tình hình dịch bệnh và biện pháp phòng, chống cũng được đẩy mạnh nhằm giúp người dân không hoang mang, lo lắng và chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh.

Đối với Trung tâm Y tế các khu vực, Sở Y tế yêu cầu tăng cường giám sát, phát hiện trường hợp nghi ngờ tại cơ sở y tế và cộng đồng; phối hợp với CDC thành phố điều tra, lấy mẫu bệnh phẩm và triển khai truyền thông phòng, chống bệnh do virus Nipah theo khuyến cáo của Bộ Y tế.

Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên địa bàn thành phố được yêu cầu tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh; phối hợp với CDC thành phố và Trung tâm Y tế khu vực lấy mẫu bệnh phẩm gửi Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương xét nghiệm.

Đồng thời, sẵn sàng tổ chức thu dung, phân luồng, điều trị người bệnh kịp thời, an toàn; thực hiện nghiêm các biện pháp phòng hộ cá nhân và tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn nhằm phòng chống lây nhiễm trong cơ sở y tế.

Thực hiện chỉ đạo của Sở Y tế Hải Phòng, Trung tâm Kiểm dịch Y tế quốc tế đã nhanh chóng triển khai tăng cường giám sát phòng, chống bệnh do virus Nipah tại Cảng biển Hải Phòng và Cảng hàng không quốc tế Cát Bi.

Theo đó, đối với các tàu đi về từ Ấn Độ và các quốc gia có nguy cơ lây nhiễm virus Nipah trong vòng 14 ngày, chủ tàu và đại lý phải thông báo trước 12 giờ khi tàu đến cảng.

Trường hợp thuyền viên có triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ hoặc rối loạn ý thức, phải thông báo ngay cho Trung tâm Kiểm dịch Y tế quốc tế để tổ chức kiểm dịch y tế và lấy mẫu xét nghiệm tại khu neo.

Cơ quan quản lý nhà nước tại cảng được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm dịch y tế quốc tế trong công tác giám sát, phát hiện ca nghi ngờ; chỉ thực hiện thủ tục nhập cảnh, xuất cảnh đối với người và phương tiện khi đã hoàn thành kiểm dịch y tế; tạo điều kiện về phương tiện, vị trí neo đậu để cơ quan kiểm dịch thực hiện nhiệm vụ.

Để chủ động phòng, chống bệnh do virus Nipah, Bộ Y tế khuyến cáo người dân hạn chế đến khu vực có dịch nếu không thực sự cần thiết; tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch và liên hệ cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ.

Người dân cần thực hiện ăn chín, uống sôi; không sử dụng trái cây, thực phẩm có dấu hiệu bị động vật cắn, gặm; tránh uống nước nhựa cây chưa qua chế biến; hạn chế tiếp xúc với động vật có nguy cơ cao như dơi ăn quả và tuân thủ các biện pháp phòng hộ khi chăm sóc, điều trị người bệnh.