Đầu tư xanh - hướng đi sống còn của doanh nghiệp 

Theo ông Trần Như Tùng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Dệt may - Đầu tư - Thương mại Thành Công (TCM), các yêu cầu xanh hóa không còn mới, nhưng đã trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì đơn hàng tại các thị trường lớn, đặc biệt là châu Âu.

Tại Thành Công, doanh nghiệp đã chuyển đổi dần sang năng lượng sạch, thay thế thiết bị cũ và từng bước chuyển các lò hơi từ than đá sang sinh khối. Do hệ thống các nhà máy được thiết kế theo công nghệ cũ nên quá trình chuyển đổi phải tiến hành theo lộ trình, không thể hoàn tất trong thời gian ngắn.

"Xanh hóa" trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì đơn hàng.

Sắp tới, doanh nghiệp sẽ đầu tư hệ thống điện áp mái tại nhà máy sợi ở Khu công nghiệp Trảng Bàng (Tây Ninh), với tổng vốn khoảng 60 tỷ đồng. Ngoài ra, các nhà máy tại Vĩnh Long và Nhơn Trạch (Đồng Nai) cũng đang tiếp tục chuyển đổi xanh.

“Từ năng lượng tái tạo, xử lý nước thải, thay đổi nhiên liệu đến dùng nguyên liệu tái chế… tất cả đều quan trọng như nhau. Chúng tôi làm theo thứ tự khả thi, cái nào dễ, hiệu quả và có vốn thì triển khai trước. Hiện nay, nếu tính theo tiêu chuẩn “xanh” tuyệt đối, Thành Công mới đạt khoảng 30-40%, do tiêu chí xanh của mỗi thị trường và mỗi nhãn hàng vẫn chưa thống nhất”, ông Tùng chia sẻ.

Cùng định hướng này, ông Trần Văn Quy, Tổng giám đốc Công ty TNHH Dệt may Trung Quy cho biết, doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ xanh ngay từ đầu, đặc biệt ở khâu dệt - nhuộm, vốn tiêu tốn nhiều nước và năng lượng.

“Nhờ công nghệ mới, nhà máy tiết kiệm 60-70% lượng nước, đồng thời giảm tiêu thụ năng lượng và hóa chất trong sản xuất và xử lý nước thải”, ông Quy nói.

Trung Quy cũng chuyển đổi lò hơi dầu sang lò hơi sinh khối, sử dụng phế phẩm nông nghiệp như vỏ trấu, mùn cưa thay cho củi và than đá. “Công nghệ lò hơi tầng sôi giúp đốt triệt để nguyên liệu, tạo lượng hơi ổn định hơn, tiết kiệm thêm khoảng 30% năng lượng so với công nghệ cũ,” ông chia sẻ.

Đến nay, nhờ đầu tư công nghệ xanh, nhà máy của doanh nghiệp tiết kiệm được 30-50% chi phí năng lượng và nước, tùy quy mô sản xuất. Đến nay, doanh nghiệp cũng đã hoàn thành khoảng 40-50% lộ trình đầu tư xanh, bao gồm hệ thống xử lý nước, lò hơi sinh khối, năng lượng mặt trời và quy trình tái sử dụng nước.

“Trong năm 2024, chúng tôi đã đầu tư hơn 10 tỷ đồng để chuyển đổi lò hơi sinh khối và đang triển khai điện năng lượng mặt trời - hiện đáp ứng khoảng 40% nhu cầu điện ban ngày”, ông Quy chia sẻ.

Thách thức trong hành trình "xanh hóa" chuỗi cung ứng

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam cho biết, năm 2025 đánh dấu sự phục hồi ấn tượng của ngành với các chỉ số nổi bật như: kim ngạch xuất khẩu ước đạt 46 tỷ USD, tăng 5,6% so với năm 2024. Xuất siêu ước đạt 21 tỷ USD, khẳng định vai trò trụ cột trong cán cân thương mại quốc gia. Đặc biệt, tỷ lệ giá trị nội địa tăng thêm đạt khoảng 52%, cho thấy bước tiến lớn trong việc chủ động nguồn cung nguyên phụ liệu.

Doanh nghiệp kiến nghị cơ chế tín dụng ưu đãi, lãi suất thấp, hoặc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho những đơn vị đầu tư vào năng lượng sạch.

Tuy nhiên, ông Giang cũng thẳng thắn nhìn nhận, đằng sau những con số tích cực vẫn còn nhiều thách thức. Thứ nhất, kim ngạch nhập khẩu nguyên phụ liệu vẫn ở mức cao, khoảng 16 tỷ USD, trong đó riêng vải chiếm 11 tỷ USD, chủ yếu nhập từ Trung Quốc. Điều này khiến doanh nghiệp chịu áp lực lớn từ biến động tỷ giá và chi phí logistics.

Thứ hai, chi phí tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, xã hội, quản trị (ESG) ngày càng tăng do mỗi thị trường áp dụng một bộ quy chuẩn riêng. Thứ ba, thiếu vốn đầu tư cho công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi xanh, yếu tố tiên quyết để đáp ứng tiêu chuẩn phát thải và phát triển bền vững.

Còn theo thống kê của Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM (AGTEK), hiện chỉ khoảng 10% doanh nghiệp dệt may, chủ yếu là doanh nghiệp lớn đã triển khai tương đối tốt các tiêu chuẩn về chuyển đổi xanh và ESG; khoảng 20% doanh nghiệp đã ứng dụng chuyển đổi số ở các mức độ khác nhau. Phần lớn còn lại, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, mới chỉ dừng ở nhận thức và bước chuẩn bị.

Ông Phạm Văn Việt, Phó Chủ tịch AGTEK cho rằng, vốn đầu tư là trở ngại lớn nhất hiện nay. Đầu tư xanh cần nguồn vốn trung và dài hạn, trong khi chúng ta vẫn thiếu cơ chế và tiêu chí cụ thể để doanh nghiệp dễ tiếp cận.

Ngoài ra, khoảng cách công nghệ giữa doanh nghiệp Việt Nam và các nước phát triển vẫn còn rất xa. So với Trung Quốc, doanh nghiệp Việt Nam hạn chế nhiều về công nghệ, quản trị và tự động hóa. Các doanh nghiệp mới thành lập có lợi thế vì đầu tư ngay công nghệ mới, còn các doanh nghiệp cũ cần tái đầu tư với chi phí rất lớn.

Bên cạnh đó, sự thiếu liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước là điểm yếu rõ rệt. “Ở Trung Quốc, một nhà máy có thể khép kín từ sợi, vải, may. Còn ở Việt Nam, mỗi khâu lại tách rời, nơi dệt, nơi nhuộm, nơi may… khiến chi phí tăng, tốc độ chậm, mất lợi thế cạnh tranh”, ông Việt nói.

Theo ông, tăng cường liên kết chuỗi trong nước sẽ là yếu tố then chốt để ngành dệt may vừa đáp ứng tiêu chuẩn xanh, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Ông cũng cho rằng Nghị quyết 68 của Trung ương là cơ hội lớn, nhưng cần được cụ thể hóa bằng chính sách và cơ chế thực thi hiệu quả, để tạo động lực thật sự cho doanh nghiệp chuyển đổi.

Đồng tình với ý kiến, ông Trần Như Tùng nhấn mạnh, để “xanh hóa” thực chất, doanh nghiệp rất cần chính sách hỗ trợ tài chính. “Chúng tôi nhiều lần kiến nghị Nhà nước sớm có cơ chế tín dụng ưu đãi, lãi suất thấp, hoặc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho những đơn vị đầu tư vào năng lượng sạch, nguyên liệu tái chế, xử lý môi trường. Đây là cách thiết thực nhất để khuyến khích doanh nghiệp xanh hóa bền vững,” ông nói.