Rủi ro tăng cao

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã gây ảnh hưởng rộng khắp đến các doanh nghiệp, đặc biệt qua việc gián đoạn các tuyến hàng hải trọng yếu như eo biển Hormuz - nơi vận chuyển gần một phần tư lượng dầu mỏ toàn cầu. Điều này khiến giá năng lượng và chi phí logistics tăng, thời gian giao hàng kéo dài. Với các thành viên hoạt động tại Việt Nam, những biến động này dẫn tới chi phí nhập khẩu và sản xuất tăng, áp lực lên nguồn vốn lưu động cũng lớn hơn.

Thêm vào đó, việc các hãng vận tải lớn tạm ngừng hoặc chuyển hướng tuyến đã làm phức tạp hóa hoạt động thương mại toàn cầu, kéo dài thêm thời gian vận chuyển từ 7 - 15 ngày và làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm, gây ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất, quản lý tồn kho và các ngành công nghiệp phụ thuộc nhiều vào năng lượng tại Việt Nam.

Ngay cả doanh nghiệp không có liên kết trực tiếp với Trung Đông cũng bị tác động bởi giá dầu, khí đốt, phân bón và nguyên liệu sản xuất đầu vào tăng - những áp lực sẽ sớm gây ảnh hưởng tiêu cực lên nền kinh tế Việt Nam.

Xung đột Trung Đông không chỉ làm gián đoạn chuỗi cung ứng mà còn thúc đẩy một làn sóng tái cấu trúc sâu rộng, nơi doanh nghiệp buộc phải ưu tiên khả năng chống chịu thay vì tối ưu chi phí.
Trong bối cảnh đó, châu Á - đặc biệt là Đông Nam Á - đang nổi lên như điểm đến chiến lược cho dòng vốn và chuỗi cung ứng dài hạn.

Trong số các doanh nghiệp thành viên của SingCham, một số lĩnh vực đang gặp rủi ro tăng cao.

Ngành logistics và vận tải chịu tác động trực tiếp nhất khi các hãng tàu ngừng di chuyển qua các tuyến biển có rủi ro cao quanh eo biển Hormuz và Biển Đỏ. Việc bảo hiểm bị rút lại và rủi ro an ninh tăng cao khiến nhiều tuyến vận tải không còn khả thi về mặt thương mại, dẫn đến việc tàu phải chuyển hướng hoặc bị trì hoãn trong thời gian dài.

Sản xuất, đặc biệt ở các ngành cần khí chuyên dụng, nguyên liệu hóa dầu hoặc vật liệu phục vụ sản xuất bán dẫn, đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. Nhiều báo cáo ghi nhận tình trạng khan hiếm heli và các loại khí công nghiệp quan trọng có nguồn gốc từ khu vực Vùng Vịnh, gây ra những gián đoạn gần như ngay lập tức đến sản xuất chất bán dẫn và điện tử cao cấp tại châu Á.

Các ngành tiêu thụ năng lượng lớn cũng chịu áp lực chi phí khi giá dầu thô Brent tăng mạnh do biến động thị trường gây ra bởi xung đột, đẩy chi phí hoạt động lên cao đối với các ngành công nghiệp phụ thuộc vào nguồn cung nhiên liệu ổn định. Diễn biến xung đột đã khiến giá dầu chuẩn quốc tế tăng hơn 25% tại đỉnh điểm leo thang, gây ra những tác động dây chuyền đến giá cả vận tải, sản xuất và hàng tiêu dùng.

Ngoài ra, các doanh nghiệp bán lẻ và hàng tiêu dùng cũng đang gặp phải tình trạng chậm trễ trong việc bổ sung hàng tồn kho do thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí vận chuyển tăng cao. Những thách thức này, mặc dù ít nghiêm trọng hơn so với các ngành công nghiệp, vẫn góp phần làm tăng chi phí hoạt động và áp lực lên phía cung ứng.

Để ứng phó với thách thức hiện tại, nhiều doanh nghiệp đã và đang áp dụng các biện pháp nhằm củng cố khả năng chống chịu.

Trước hết, nhiều doanh nghiệp tiến hành đa dạng hóa tuyến vận tải, tránh các khu vực rủi ro như eo biển Hormuz và Biển Đỏ bằng việc sử dụng các cầu đường bộ có kho ngoại quan, các phương án logistics đa phương thức khác hoặc đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, bất chấp thời gian vận chuyển kéo dài hơn và chi phí tăng thêm.

Tiếp theo, hoạt động lập kế hoạch dự phòng được tăng cường: doanh nghiệp rà soát nhà cung cấp, tránh phụ thuộc nguồn cung đơn lẻ và tăng dự trữ nguyên liệu thiết yếu. Các chuyên gia cũng lưu ý rằng nhiều tổ chức đang trong quá trình cải thiện, nâng cao phối hợp giữa các bộ phận như chuỗi cung ứng, tài chính và quản trị rủi ro nhằm ứng phó hiệu quả với biến động chi phí, giao hàng và logistics.

Đồng thời, việc ưu tiên hàng hóa thiết yếu ngày càng được chú trọng. Các hãng logistics quốc tế hạn chế nhận hàng không thiết yếu để tập trung đảm bảo việc vận chuyển thông suốt thực phẩm, vật tư y tế và hàng nhân đạo. Một số hãng còn điều chỉnh năng lực vận tải để đảm bảo luồng hàng hóa thiết yếu đến các khu vực bị ảnh hưởng.

Nhìn chung, những biện pháp này phản ánh một sự chuyển dịch rộng hơn hướng tới việc củng cố khả năng chống chịu, thay vì chỉ dựa vào các mạng lưới được tối ưu hóa theo cách truyền thống.

Mong chờ chính sách hỗ trợ

Trước bối cảnh rủi ro địa chính trị ngày càng gia tăng, các doanh nghiệp - trong đó bao gồm các thành viên SingCham - đang trông chờ vào các nhà hoạch định chính sách trong việc tăng cường phối hợp và xây dựng các khuôn khổ hỗ trợ.

Đầu tiên, ưu tiên tăng cường phối hợp logistics trong khu vực bằng việc hài hòa hóa thủ tục hải quan, cải thiện mạng lưới vận tải đa phương thức và đơn giản hóa vận chuyển xuyên biên giới, giúp giảm phụ thuộc vào các tuyến đường quốc tế bị gián đoạn.

Các chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn năng lượng. Việc đầu tư vào LNG, hydro và năng lượng tái tạo sẽ giúp giảm phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển bị ảnh hưởng bởi xung đột tại Trung Đông, tăng khả năng chống chịu về nguồn cung năng lượng cho những quốc gia như Việt Nam.

Ngoài ra, chính phủ nên thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro như hỗ trợ bảo hiểm và tín dụng xuất khẩu cho doanh nghiệp để giúp ứng phó với biến động chi phí. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu chuỗi cung ứng minh bạch cũng sẽ giúp doanh nghiệp lập kế hoạch hiệu quả thông qua thông tin chi tiết về các điểm nghẽn trong thương mại.

Trong bối cảnh những biến động địa chính trị có thể kéo dài, việc phối hợp chính sách giữa ASEAN và châu Âu sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giúp các doanh nghiệp duy trì sự ổn định hoạt động và niềm tin đầu tư dài hạn.

Đa dạng đầu tư chuỗi cung ứng

Xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những thay đổi cấu trúc dài hạn cho kinh tế toàn cầu. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum) cho rằng, các tác động dây chuyền từ xung đột sẽ ảnh hưởng đến dòng chảy hàng hóa, lương thực, chuỗi cung ứng và xu hướng đầu tư dài hạn vượt ra ngoài phạm vi khu vực.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo gián đoạn nguồn cung tại eo biển Hormuz có thể là lớn nhất trong lịch sử dầu mỏ nếu xảy ra kịch bản Iran phong tỏa hiệu quả eo biển này. Những gián đoạn chưa từng có này buộc doanh nghiệp toàn cầu phải điều chỉnh mô hình chuỗi cung ứng, ưu tiên khả năng chống chịu thay vì chỉ tối ưu chi phí.

Nhìn chung, sự phân hóa địa chính trị ngày càng gia tăng cùng biến động nguồn cung dai dẳng đang góp phần củng cố xu hướng đa dạng hóa và nội địa hóa các mạng lưới cung ứng quan trọng.

Với rủi ro ngày càng gia tăng tại các tuyến vận chuyển đường dài, xu hướng đầu tư vào chuỗi cung ứng trong khu vực châu Á nhiều khả năng sẽ tăng mạnh. Đông Nam Á sở hữu thị trường tiêu dùng lớn, nguồn lao động cạnh tranh và cơ sở hạ tầng ngày càng hoàn thiện, trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với doanh nghiệp tìm kiếm sự ổn định và hiệu quả.

Trong khi các tuyến hàng hải Trung Đông tiếp tục đối mặt với mức độ rủi ro cao - đặc biệt tại khu vực quanh eo biển Hormuz - thì mạng lưới cung ứng nội khối châu Á trở thành nền tảng an toàn hơn cho hoạt động dài hạn trong tương lai. Việt Nam, Singapore, Malaysia và Indonesia được dự báo sẽ hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển này khi các doanh nghiệp tìm kiếm sự cân bằng giữa tính tối ưu và an ninh.

Trong bối cảnh hiện tại, cuộc khủng hoảng đóng vai trò như một động lực thúc đẩy sự phát triển, hướng tới một môi trường sản xuất tại châu Á có mức độ hội nhập khu vực cao hơn và khả năng chống chịu tốt hơn.

(*) Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Singapore tại Việt Nam (SingCham Vietnam)