Thi công Dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận. (Ảnh: báo Xây dựng).

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh vừa ký ban hành Công điện số 37/CĐ-BXD gửi Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh, các nhà thầu, đơn vị tư vấn giám sát và tư vấn thiết kế, yêu cầu khẩn trương khắc phục tồn tại, đẩy nhanh tiến độ thi công, giải ngân Dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận.

Nguy cơ vỡ tiến độ

Đây là công trình do Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh làm chủ đầu tư, theo kế hoạch ban đầu phải hoàn thành vào cuối năm 2025, nhưng do gặp khó khăn trong giải phóng mặt bằng và nguồn cung vật liệu, các gói thầu xây lắp không thể hoàn thành đúng kế hoạch. Chính phủ sau đó đã báo cáo và được Quốc hội cho phép điều chỉnh thời gian hoàn thành Dự án để nối thông đường Hồ Chí Minh trong năm 2026.

Mặc dù Bộ Xây dựng đã nhiều lần kiểm tra hiện trường, chỉ đạo tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, vật liệu và đôn đốc chủ đầu tư cùng các đơn vị liên quan đẩy nhanh thi công, giải ngân, nhưng tình hình vẫn chưa có chuyển biến tương xứng.

Theo kết quả kiểm tra hiện trường của Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng ngày 4/8/2026, lũy kế giá trị sản lượng toàn Dự án mới đạt khoảng 66,46%, chậm 8,99% so với kế hoạch; trong đó, Gói thầu XL1 đạt 65,12% giá trị hợp đồng, chậm 8,37%, còn Gói thầu XL2 đạt 65,76%, chậm 9,36%.

Đáng lo ngại là tiến độ thi công chưa có sự bứt phá để bù phần đã chậm, đặc biệt tại các hạng mục nằm trên đường găng, có tính chất quyết định đến khả năng hoàn thành Dự án như đắp gia tải và thi công cọc xi măng đất.

Tại Công điện số 37/CĐ-BXD, Bộ Xây dựng đã chỉ rõ một loạt nguyên nhân chủ quan, trong đó có việc Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh chưa quyết liệt trong đôn đốc, chỉ đạo tổ chức thi công, đồng thời chậm thực hiện thủ tục điều chuyển khối lượng, thay thế một số nhà thầu chậm tiến độ; trong khi đó, lãnh đạo cấp cao của nhiều nhà thầu chưa dành sự quan tâm thỏa đáng, chưa ưu tiên bố trí nguồn lực tài chính cho công trường.

Bên cạnh đó, công tác tổ chức thi công còn thiếu khoa học, hợp lý; một số đơn vị chưa nghiêm túc huy động máy móc, thiết bị, nhân lực cho các hạng mục đường găng như đắp gia tải, cọc xi măng đất, cầu và đường đầu cầu, trong khi việc chủ động tìm kiếm, tập kết vật liệu về công trường tiếp tục chậm trễ.

Đặc biệt, Bộ Xây dựng đánh giá hầu hết các đơn vị chưa nghiêm túc thực hiện các chỉ đạo của Bộ, “tiềm ẩn nguy cơ cao không thể hoàn thành theo tiến độ yêu cầu”.

Trong bối cảnh khối lượng công việc còn lại rất lớn, thời gian thi công không còn nhiều, trong khi khu vực Dự án đã bước vào mùa mưa, Bộ Xây dựng nhấn mạnh việc hoàn thành Dự án trong năm 2026 là “nhiệm vụ chính trị hàng đầu và không thể thay đổi”.

Do đó, Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh được yêu cầu rút kinh nghiệm, chấn chỉnh các đơn vị chưa quyết liệt, nghiêm túc thực hiện chỉ đạo, đồng thời chịu trách nhiệm toàn diện trước Bộ trưởng Bộ Xây dựng về tiến độ, chất lượng công trình và giải ngân số vốn đã bố trí cho Dự án.

Loạt giải pháp nóng

Để bảo đảm mục tiêu hoàn thành Dự án trong năm 2026, Bộ Xây dựng yêu cầu Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh tập trung xử lý dứt điểm các vướng mắc về mặt bằng, vật liệu, đồng thời siết chặt việc tổ chức thi công của từng nhà thầu.

Về giải phóng mặt bằng, chủ đầu tư phải tiếp tục phối hợp với các sở, ngành tỉnh An Giang sớm hoàn thành di dời đường điện cao thế 220 kV, không để ảnh hưởng đến thi công; đối với nguồn vật liệu, Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh được yêu cầu làm việc với địa phương để bổ sung lượng đá còn thiếu, trong khi các nhà thầu phải chủ động tìm kiếm nhiều nguồn và tập kết vật liệu về công trường đáp ứng tiến độ.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng đặt ra các mốc tiến độ cụ thể đối với những hạng mục đang nằm trên đường găng của Dự án, trong đó các nhà thầu Hải Đăng, Hoàng Anh, Thuận Phát EC, Thành Huy, Khánh Vĩnh, New Sun phải tập trung nguồn lực, hoàn thành toàn bộ công tác đắp gia tải trước ngày 15/8/2026, đồng thời có giải pháp tăng tải nhằm rút ngắn thời gian chờ lún.

Các nhà thầu Thuận Phát EC, Thành Huy, Hugia, Khánh Vĩnh, Tổng 136, Licogi12 phải bổ sung đầy đủ dây chuyền thi công, hoàn thành toàn bộ hạng mục cọc xi măng đất chậm nhất trước ngày 15/9/2026, tạo điều kiện triển khai cống hộp lớn và đắp đường đầu cầu.

Đối với các công trình cầu, HBC Holdings, Delta, Thuận Phát EC được yêu cầu huy động đầy đủ nguồn lực, đẩy nhanh thi công kết cấu phần dưới các cầu Láng Biểu, Tàu Đô, Kênh Chùa, Canh Đền, Bà Bang, đồng thời tổ chức lao lắp dầm và hoàn thiện kết cấu phần trên tại những vị trí đủ điều kiện.

Bộ Xây dựng yêu cầu hoàn thành toàn bộ các công trình cầu và đường đầu cầu chậm nhất trước ngày 15/10/2026, qua đó thông toàn bộ tuyến chính để triển khai thi công móng, mặt đường.

Đặc biệt, Giám đốc Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh phải tổ chức kiểm điểm tiến độ hàng tuần; những công việc chậm so với kế hoạch phải được khắc phục ngay trong tuần kế tiếp thông qua việc bổ sung thiết bị, nhân lực, vật lực, tăng ca, tăng kíp.

Đối với các nhà thầu không có chuyển biến, tiếp tục chậm trễ hoặc không còn khả năng hoàn thành, Bộ Xây dựng yêu cầu khẩn trương điều chuyển khối lượng hoặc chấm dứt hợp đồng, bổ sung nhà thầu phụ thay thế theo quy định, đồng thời đăng tải thông tin nhà thầu vi phạm hợp đồng và nhà thầu thay thế trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh cũng phải báo cáo Bộ Xây dựng trước 16 giờ thứ Sáu hàng tuần, trong đó đánh giá rõ kết quả thực hiện, những phần việc đạt hoặc không đạt kế hoạch, giải pháp khắc phục và khả năng hoàn thành Dự án trong năm 2026.

Song song với thúc đẩy tiến độ thi công, Bộ Xây dựng yêu cầu đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành, kịp thời giải ngân để tháo gỡ khó khăn tài chính cho các đơn vị thi công, qua đó bảo đảm hoàn thành kế hoạch vốn đã bố trí cho Dự án.

Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng được giao thường xuyên bám sát hiện trường, theo dõi, đánh giá việc thực hiện của chủ đầu tư và các đơn vị liên quan, kịp thời tham mưu Bộ Xây dựng xử lý; Thứ trưởng Phạm Minh Hà trực tiếp chỉ đạo triển khai và làm việc với địa phương để tháo gỡ các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu.

Những nút thắt thực tế

Trong thời gian qua, để kéo lại tiến độ và đáp ứng mục tiêu hoàn thành Dự án trong năm 2026, lãnh đạo Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh đã tăng cường kiểm tra hiện trường, yêu cầu các nhà thầu bổ sung nhân lực, thiết bị, tài chính và tập trung nguồn lực vào những hạng mục nằm trên đường găng.

Các nhà thầu được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện đường công vụ, cầu tạm để bảo đảm khả năng tiếp cận công trường, vận chuyển thiết bị thi công cọc xi măng đất (CDM), lao lắp dầm và tập kết vật liệu, đồng thời huy động đầy đủ thiết bị CDM để hoàn thành hạng mục này theo kế hoạch.

Đối với nguồn vật liệu, Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh yêu cầu các nhà thầu chủ động tìm kiếm nguồn đá và vật liệu dạng hạt còn thiếu; riêng lượng đá đã được phân bổ tại mỏ Antraco phải khẩn trương tập kết về công trường để phục vụ mục tiêu hoàn thành thông tuyến.

Đáng chú ý, trước tình trạng một số nhà thầu tiếp tục chậm tiến độ, Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh đã bắt đầu cắt chuyển khối lượng và xử lý vi phạm hợp đồng, trong đó toàn bộ khối lượng chậm của nhà thầu Hải Đăng đã được cắt chuyển trong tháng 7/2026, đồng thời bổ sung Thuận Phát EC và Hoàng Anh tiếp nhận thi công; khối lượng chậm của Khánh Vĩnh cũng được cắt chuyển và bổ sung Tổng công ty 136 tiếp nhận.

Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh cũng cắt chuyển toàn bộ khối lượng còn lại của nhà thầu Trường Thành cho Thuận Phát EC; đồng thời cắt chuyển phần việc còn lại của HCB Holdings tại cầu Tàu Đô cho Thuận Phát EC và điều chuyển khối lượng còn lại tại cầu Láng Biểu cho Hugia thực hiện.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay của Dự án vẫn là công tác giải phóng mặt bằng, bởi theo kế hoạch báo cáo Quốc hội và chỉ đạo của Chính phủ, toàn bộ mặt bằng phải được bàn giao trong năm 2025, nhưng đến ngày 31/12/2025, Dự án vẫn còn 1,27 km tuyến và cầu Cạnh Đền chưa được bàn giao; 6 vị trí đường điện trung thế và một đường điện 220 kV chưa được di dời, trong khi 2 khu tái định cư chưa triển khai thi công.

Phải đến ngày 20/3/2026, địa phương mới tổ chức cưỡng chế, bàn giao phần mặt bằng còn lại, nhưng đến ngày 15/6/2026, hệ thống đường điện trong phạm vi này mới được di dời để bàn giao mặt bằng sạch cho Dự án; đến nay, vẫn còn một đường điện 220 kV chưa được di dời và một khu tái định cư chưa triển khai.

Như vậy, công tác bàn giao mặt bằng cho Dự án chậm khoảng 6 tháng so với kế hoạch, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức thi công cũng như khả năng hoàn thành công trình trong năm 2026.

Bên cạnh mặt bằng, nguồn vật liệu tiếp tục là một nút thắt lớn khi Dự án hiện còn thiếu khoảng 150.000 m3 đá cấp phối đá dăm. Mặc dù Bộ Xây dựng đã nhiều lần đề nghị UBND tỉnh An Giang hỗ trợ nguồn vật liệu và địa phương đã phân bổ khoảng 250.000 m3, nhưng phần còn thiếu vẫn chưa xác định được nguồn cung.

Áp lực chi phí cũng chưa giảm đáng kể khi giá nhiên liệu dù đã hạ nhiệt nhưng giá nhiều loại vật liệu vẫn neo ở mức cao, khiến các nhà thầu gặp khó khăn trong việc tập kết vật liệu về công trường; vì vậy, Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh đã yêu cầu các nhà thầu đẩy nhanh thủ tục thuê tư vấn độc lập xác định chỉ số giá, làm cơ sở lập và phê duyệt bù giá cho từng gói thầu.

Một khó khăn khác ngày càng hiện hữu là tình trạng thiếu nhân lực và thiết bị thi công chuyên dụng, bởi trong bối cảnh hàng loạt công trình lớn đồng loạt triển khai trên cả nước, các dự án của nhiều tập đoàn tư nhân với chế độ đãi ngộ tốt hơn đang tạo sức hút lớn đối với lao động xây dựng, khiến một số nhà thầu của Dự án xuất hiện tình trạng công nhân, lái xe, lái máy nghỉ việc nhưng khó tìm được nguồn nhân lực thay thế.

Đặc biệt, nhiều dự án hạ tầng tại Đồng bằng sông Cửu Long đang được triển khai cùng thời điểm, khiến các loại thiết bị chuyên dụng phục vụ xử lý nền đất yếu và thi công cầu trở nên khan hiếm, qua đó gây thêm khó khăn cho việc huy động nguồn lực và tăng tốc thi công trong những tháng cuối năm.